وزیر امور خارجه ایران در ۴۸ ساعت با ۱۲ همتای منطقه‌ای خود گفت‌وگو کرد تا در بحبوحه احتمال تشدید تنش‌ها، مانع گسترش دامنه درگیری شود.
سایه احتمال تشدید تنش و جنگ بار دیگر بر منطقه سنگینی می‌کند. خبرهای مربوط به تحرکات نظامی آمریکا و احتمال حملات تازه، فضای خاورمیانه را ناآرام کرده و در سوی دیگر، تلاش‌های دیپلماتیک برای جلوگیری از تشدید تنش‌ها جان تازه‌ای گرفته است.
در این فضای پرالتهاب، تهران نیز رایزنی‌های خود را گسترش داده است.
تنها در ۴۸ ساعت گذشته، عباس عراقچی با وزیران خارجه ۱۲ کشور گفت‌وگو کرده؛ از همسایگان ایران در خلیج فارس تا کشورهایی دورتر در شرق مدیترانه و شمال آفریقا.
وزیر امور خارجه ایران گفته که در این رایزنی‌ها، مواضع تهران در قبال تحولات اخیر را تشریح کرده و نسبت به پیامدهای تشدید اقدامات نظامی آمریکا و اسرائیل هشدار داده است.
اما ترکیب کشورهای طرف گفت‌وگو به‌اندازه تعداد تماس‌ها اهمیت دارد؛ فهرستی که نشان می‌دهد تهران در این مقطع، بیش از هر چیز بر دیپلماسی منطقه‌ای و ارتباط با کشورهایی تمرکز کرده که بعضی از آن‌ها خود از پیامدهای جنگ گذشته آسیب دیده‌اند و برخی دیگر می‌توانند در کاهش تنش‌ها نقش داشته باشند.
کشور | وزیر امور خارجه |
|---|---|
عمان | بدر بن حمد البوسعیدی |
مصر | بدر عبدالعاطی |
اردن | ایمن الصفدی |
عربستان سعودی | فیصل بن فرحان |
قطر | محمد بن عبدالرحمن آل ثانی |
قبرس | کنستانتینوس کومبوس |
ترکیه | هاکان فیدان |
کویت | جراح جابر الاحمد الصباح |
امارات متحده عربی | عبدالله بن زاید |
تونس | محمدعلی نفتی |
عراق | فؤاد حسین |
پاکستان | محمد اسحاق دار |
تمرکز بر همسایگان و کشورهایی که نگران جنگ هستند
نخستین نکته در فهرست تماس‌های عراقچی، تمرکز بر کشورهای منطقه است. به‌جز مصر، قبرس و تونس، ۹ کشور دیگر در همسایگی زمینی و دریایی ایران یا در جغرافیای نزدیک به آن قرار دارند؛ کشورهایی که بسیاری از آن‌ها در جریان جنگ گذشته با تهدیدهای نظامی، آسیب به زیرساخت‌های انرژی یا اختلال در تجارت روبه‌رو شدند.
میانجی‌ها دوباره فعال شده‌اند
در این میان، تماس با قطر، عمان و پاکستان اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. این سه کشور پیش‌تر در تلاش‌های میانجی‌گرانه میان ایران و آمریکا نقش داشته‌اند و با بالا گرفتن دوباره تنش‌ها، مسیر گفت‌وگو از طریق آن‌ها همچنان باز مانده است.
قطر در روزهای اخیر رایزنی‌های تازه‌ای را برای نزدیک کردن مواضع تهران و واشینگتن دنبال کرده است. عمان نیز همچنان یکی از کانال‌های باسابقه ارتباط غیرمستقیم دو طرف محسوب می‌شود و پاکستان، با توجه به نقش خود در تفاهم‌های پیشین، می‌تواند در احیای مذاکرات مؤثر باشد.
در کنار آن‌ها، عراق نیز پیشنهاد تازه‌ای مطرح کرده است.
فؤاد حسین وزیر امور خارجه این کشور، در گفت‌وگو با عراقچی از تشکیل کمیته‌ای متشکل از وزیران خارجه کشورهای منطقه سخن گفته که بتوانند برای یافتن راه‌حل سیاسی به تهران و واشینگتن سفر کنند.
نکته مهم دیگر به موضع مصر برمی‌گردد. بدر عبدالعاطی وزیر خارجه این کشور با تأکید بر ضرورت انعطاف‌پذیری طرفین، خواستار دستیابی به راه‌حل‌های مصالحه‌آمیز برای جلوگیری از موج تازه تنش‌ها شده است.
پیام این تماس‌های فشرده چیست؟
کنار هم قرار گرفتن این رایزنی‌ها نشان می‌دهد تهران در شرایط کنونی به دنبال فعال نگه داشتن مسیرهای دیپلماتیک و جلب توجه کشورهای منطقه به هزینه‌های گسترش جنگ است.
تأکید عراقچی بر مسئولیت کشورهای منطقه در جلوگیری از گسترش ناامنی و ضرورت ایجاد ترتیبات امنیتی بدون دخالت قدرت‌های فرامنطقه‌ای نیز با همین رویکرد همخوانی دارد.
به نظر می‌رسد ایران می‌کوشد نگرانی مشترک همسایگان از بازگشت جنگ را به پشتوانه‌ای برای دیپلماسی تبدیل کند و حال باید دید سرانجام این رایزنی ها چه مسیری را پیش روی منطقه خواهد گذاشت.
