تأمین اجتماعی: معوقات بازنشستگان چهارشنبه ۶ آبان واریز می‌شود؛ ردپای چاپ پول بانک مرکزی در پرداخت‌ها

سازمان تأمین اجتماعی اعلام کرده است معوقات اردیبهشت بازنشستگان و مستمری‌بگیران را چهارشنبه ششم آبان ۱۴۰۵ پرداخت می‌کند. این مطالبات که بر اساس اظهارات پیشین مسئولان سازمان حدود ۴۱ هزار میلیارد تومان برآورد می‌شود، مربوط به مابه‌التفاوت افزایش سالانه حقوق و مرحله سوم متناسب‌سازی است. پنج میلیون و ۳۰۰ هزار نفر مشمول این پرداخت هستند. اما در اطلاعیه تازه تأمین اجتماعی، نام بانک مرکزی هم به میان آمده است؛ نهادی که پیش‌تر برای پرداخت تعهدات سازمان، خط اعتباری اختصاص داده بود.

به گزارش زومان، سازمان تأمین اجتماعی در اطلاعیه ۲۹ مهر، ضمن عذرخواهی از تأخیر چندماهه، دلیل آن را «محدودیت‌های تأمین منابع مالی و شرایط دشوار ناترازی منابع و مصارف» اعلام کرده است. سازمان همچنین از پیگیری وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی و مساعدت بانک مرکزی برای تسریع و تسهیل تأمین منابع تشکر کرده، اما نگفته این مساعدت چه مبلغی بوده و از چه مسیری انجام شده است.

غلامحسین محمدی، سرپرست سازمان تأمین اجتماعی، نیز اعلام کرده که منابع لازم برای پرداخت معوقات اردیبهشت فراهم شده است.

یک منبع مطلع به زومان گفته است که در آستانه نوروز امسال نیز منابع بانک مرکزی برای کمک به تأمین اجتماعی به کار گرفته شد. بررسی اطلاعیه‌های پیشین سازمان نشان می‌دهد این کمک سابقه‌ای رسمی دارد.

تأمین اجتماعی در اطلاعیه ۱۵ خرداد ۱۴۰۵ توضیح داده بود که برای پرداخت عیدی بازنشستگان در اسفند ۱۴۰۴، منابع کافی در اختیار نداشت. در آن مقطع، بانک مرکزی با اختصاص خط اعتباری جدید ۳۰ هزار میلیارد تومانی از طریق بانک رفاه کارگران موافقت کرد و عیدی بازنشستگان با استفاده از این منابع و سایر منابع سازمان پرداخت شد.

این نخستین حمایت اعتباری نیز نبود. سازمان اعلام کرده بود در خرداد ۱۴۰۴، با اختصاص خط اعتباری برای پرداخت حقوق بازنشستگان، مجموع ظرفیت اعتبار مورد استفاده آن به ۴۵ هزار میلیارد تومان رسیده بود.

نکته مهم‌تر در همان اطلاعیه، توضیح سازمان درباره سررسید خطوط اعتباری بود. تأمین اجتماعی تأیید کرده بود که این اعتبارات باید در پایان دوره تسویه یا تمدید شوند و در صورت پایان مهلت، بدهی بانک عامل می‌تواند تا زمان تمدید به‌عنوان اضافه‌برداشت نزد بانک مرکزی ثبت شود.

اکنون با اشاره دوباره تأمین اجتماعی به مساعدت بانک مرکزی، این پرسش مطرح است که آیا برای پرداخت معوقات اردیبهشت نیز خط اعتباری تازه‌ای اختصاص یافته یا بانک مرکزی از مسیر دیگری تأمین منابع را تسهیل کرده است.

مشکل سازمان به معوقات اردیبهشت محدود نیست. مصطفی سالاری، مدیرعامل پیشین سازمان تأمین اجتماعی، در مردادماه گفته بود که حتی در صورت وصول کامل حق بیمه‌های جاری، منابع سازمان برای پرداخت مستمری‌ها دست‌کم ماهانه ۱۷ هزار میلیارد تومان کسری دارد.

به گفته او، پرداخت ماهانه مستمری‌ها از ۱۴۲ هزار میلیارد تومان فراتر رفته بود. این کسری با معوقات ۴۱ هزار میلیارد تومانی اردیبهشت تفاوت دارد؛ اولی شکاف میان منابع جاری و هزینه مستمری‌هاست و دومی بدهی ناشی از اعمال افزایش حقوق و متناسب‌سازی.

تأمین اجتماعی پیش‌تر اعلام کرده بود بخشی از کمبود منابع خود را با تسهیلات بانکی و سایر ابزارهای مالی جبران می‌کند. استفاده از این روش‌ها ممکن است پرداخت تعهدات را ممکن کند، اما مسئله بازپرداخت بدهی‌ها همچنان باقی می‌ماند.

بانک مرکزی برای ایجاد اعتبار ریالی جدید، مانند یک بانک تجاری به جذب سپرده نیاز ندارد. وقتی خط اعتباری تازه‌ای در اختیار بانک عامل قرار می‌دهد، می‌تواند با افزایش ذخایر آن بانک، پایه پولی را افزایش دهد. اگر این اعتبار بازپرداخت نشود یا آثار پولی آن خنثی نشود، خطر افزایش فشارهای تورمی وجود دارد.

با این حال، هر مساعدت بانک مرکزی به معنای چاپ پول نیست. ممکن است کمک اخیر از طریق جابه‌جایی منابع موجود، تسهیل پرداخت‌ها یا سازوکاری انجام شده باشد که پایه پولی را افزایش ندهد. اطلاعیه ۲۹ مهر درباره هیچ‌یک از این جزئیات توضیحی نمی‌دهد.

مسئله زمانی جدی‌تر می‌شود که استفاده از خطوط اعتباری به روشی تکراری برای جبران کسری صندوق‌های بازنشستگی تبدیل شود. در این صورت، خطر آن وجود دارد که ناترازی یک صندوق از مسیر بدهی بانک‌ها به بانک مرکزی، به مسئله‌ای پولی تبدیل شود. افزایش احتمالی تورم نیز می‌تواند بخشی از قدرت خریدی را که با پرداخت معوقات جبران شده، دوباره کاهش دهد.

بازنشستگان چهارشنبه منتظر دریافت مطالبات اردیبهشت هستند؛ پولی که ماه‌ها پیش باید به حسابشان واریز می‌شد. اما در کنار این وعده، هنوز یک موضوع روشن نشده است: بانک مرکزی این بار دقیقاً چه کمکی به تأمین اجتماعی کرده و آیا برای پرداخت تعهدات امروز، بدهی تازه‌ای در نظام بانکی ایجاد شده است؟