سال‌ها پیش، نیروهای حزب‌الله لبنان از مرز عبور می‌کردند تا در کنار ارتش بشار اسد بجنگند. حالا همان مرز به یکی از کانون‌های اختلاف میان حزب‌الله و حاکمان جدید دمشق بدل شده، اما مسیر تازه‌ی مدیریت تنش نه از میدان نبرد، بلکه از اتاق مذاکره‌ای در ترکیه می‌گذرد. نمایندگان دو طرف پس از سال‌ها قرار گرفتن در جبهه‌های متضاد، محرمانه پشت یک میز نشسته‌اند.
به‌گزارش رویترز در روز پنجشنبه ۹ مهر ۱۴۰۵ و به نقل از شش منبع مطلع، نمایندگان دولت سوریه و حزب‌الله دست‌کم یک‌بار در ماه سپتامبر در ترکیه رو در روی یکدیگر قرار گرفته‌اند. نشست محرمانه‌ی سپتامبر، نخستین دیدار مستقیم شناخته‌شده میان دو طرف پس از سقوط بشار اسد در اواخر سال ۲۰۲۴ به‌شمار می‌رود. دمشق و حزب‌الله از زمان تغییر قدرت در سوریه در دو سوی شکافی سیاسی و امنیتی قرار داشته‌اند.
نمایندگان حزب‌الله در جلسه با مقام‌هایی از دستگاه اطلاعاتی و وزارت خارجه‌ی سوریه مذاکره کردند. منابع رویترز می‌گویند سازمان‌های امنیتی و اطلاعاتی ترکیه میزبان و محرک گفت‌وگو بودند. هدف اولیه دامنه‌ی محدودی داشت و بر جلوگیری از تبدیل تنش‌های موجود به رویارویی تازه متمرکز بود، هرچند موضوعات مطرح‌شده عمق نگرانی متقابل را آشکار می‌کرد.
تضمین دمشق و نگرانی‌های حزب‌الله
بر پایه‌ی روایت یکی از مقام‌های سوری، دمشق به حزب‌الله اطمینان داد که نیروهای سوری برای خلع سلاح گروه وارد لبنان نخواهند شد. تضمین یادشده برای حزب‌الله اهمیت ویژه‌ای دارد، زیرا یک منبع امنیتی لبنانی نزدیک به گروه گفته هدف آن‌ها محافظت از جناح خود در برابر احتمال اقدام سوریه در داخل لبنان بوده است. در سوی دیگر میز، دمشق خواستار همکاری حزب‌الله برای متوقف کردن قاچاق در دو سوی مرز شد.
مقام‌های سوری همچنین برچیدن هسته‌هایی را خواستار شدند که به ادعای دمشق همچنان در خاک سوریه و به‌ویژه مناطق جنوبی فعالیت دارند. نمایندگان حزب‌الله، بنا بر روایت مقام سوری، پاسخ مستقیمی به دو درخواست دمشق ندادند، اما متعهد شدند در امور داخلی سوریه مداخله نکنند. منبع لبنانی گفته دو طرف در مسائل امنیتی پیشرفت قابل‌توجهی داشته‌اند، هرچند گفت‌وگوها هنوز به توافق نهایی نرسیده‌اند.
اختلاف‌های امنیتی تنها به گذشته مربوط نمی‌شود. دمشق روز سه‌شنبه اعلام کرد هسته‌ای وابسته به حزب‌الله را بازداشت کرده که برای شلیک راکت در جنوب سوریه آماده می‌شده است. حزب‌الله یک روز بعد اتهام دمشق را رد کرد و گفت هیچ حضور یا فعالیت امنیتی و نظامی در خاک سوریه ندارد.
ترکیه در مرکز مذاکرات و ایران بیرون از اتاق
حساس‌ترین جنبه‌ی گفت‌وگوی محرمانه شاید غیبت مستقیم ایران باشد. سه منبع به رویترز گفته‌اند ترکیه برای برگزاری نشست فشار آورده بود. آنکارا از متحدان اصلی دولت احمد الشرع به‌شمار می‌رود و هم‌زمان می‌کوشد در ترتیبات امنیتی و سیاسی سوریه‌ی پس از اسد نقشی محوری ایفا کند.
ایران با وجود جایگاهش به‌عنوان مهم‌ترین حامی حزب‌الله، مستقیما در مذاکرات شرکت نکرد. یک منبع امنیتی لبنانی گفته حزب‌الله با اطلاع تهران وارد گفت‌وگو شده بود، اما مقام‌های ایرانی از حضور نداشتن مستقیم در مذاکرات ناخشنود شدند. به روایت همان منبع، احمد الشرع نیز فعلا تمایلی برای ایجاد رابطه‌ی مستقیم با تهران نشان نداده است.
منبع لبنانی مدعی شده نارضایتی ایران یکی از دلایل اصلی نرسیدن مذاکرات به توافق نهایی و علنی نشدن گفت‌وگوها بوده است. ایران تا زمان انتشار گزارش رویترز واکنش فوری به ادعاهای مطرح‌شده نشان نداده بود. بنابراین، روایت مربوط به نارضایتی تهران همچنان بر گفته‌ی یک منبع مطلع تکیه دارد و موضع رسمی ایران محسوب نمی‌شود.
از جنگ داخلی سوریه تا مذاکره در ترکیه
چرخش صحنه چشمگیر به‌نظر می‌رسد. حزب‌الله سال‌ها یکی از مهم‌ترین نیروهای حامی حکومت بشار اسد در جنگ داخلی سوریه بود. سقوط اسد در اواخر سال ۲۰۲۴ مناسبات پیشین را وارونه کرد و حکومت جدید دمشق، حزب‌الله را از متحد حکومت سابق به مسئله‌ای امنیتی در امتداد مرز لبنان تبدیل ساخت.
نشانه‌های حرکت به سوی گفت‌وگو از چند ماه قبل دیده می‌شد. اسعد الشیبانی، وزیر خارجه‌ی سوریه، در ماه ژوئیه گفته بود دمشق برای دیدار با حزب‌الله آمادگی دارد. نعیم قاسم، دبیرکل حزب‌الله، نیز یک ماه بعد اعلام کرد گروه تحت رهبری او مخالفتی با مذاکره با رهبران سوریه ندارد. به گفته‌ی یک منبع لبنانی، تماس‌های غیرمستقیم دو طرف از طریق ترکیه نیز حدود دو ماه پیش آغاز شده بود.
رویترز نتوانسته مشخص کند نشست سپتامبر دقیقا در کدام شهر ترکیه برگزار شده یا چه مدت ادامه داشته است. روشن نیست پیش یا پس از جلسه‌ی یادشده، نشست‌های دیگری نیز صورت گرفته باشد. هیچ توافقی امضا نشده و دو طرف نیز قصد نداشته‌اند مذاکرات را به‌طور عمومی اعلام کنند.
صرف برگزاری جلسه نشان می‌دهد دمشق و حزب‌الله پس از تغییر قدرت در سوریه، کانالی مستقیم برای مدیریت اختلاف‌ها گشوده‌اند. ترکیه نه‌فقط میزبان، بلکه تسهیل‌کننده‌ی گفت‌وگو بوده و ایران با وجود اطلاع از مذاکرات و پیوند نزدیک با حزب‌الله، مستقیما پشت میز حضور نداشته است. هنوز روشن نیست آرایش کنونی موقت خواهد ماند یا به الگویی برای تنظیم روابط دمشق، بیروت، آنکارا و تهران تبدیل خواهد شد.
دیدگاه شما درباره‌ی پیامدهای مذاکره‌ی دمشق و حزب‌الله برای منطقه چیست؟