وزرای خارجه کشورهای خلیج فارس قرار است با همتای ایرانی خود دیدار کنند؛ نشستی که بخشی از تلاش عمان و ایران برای جلب حمایت منطقهای از توافقی موقت برای مدیریت کشتیرانی در تنگه هرمز بهشمار میرود. کشورهای منطقه امیدوارند از این مسیر راهی برای کاهش تنشها بر سر این آبراه پیدا کنند.
بهگزارش فایننشال تایمز، این نشست به ابتکار عمان برگزار میشود و نخستین دیدار میان دیپلماتهای ارشد شش عضو شورای همکاری خلیج فارس و یک مقام ارشد ایرانی از زمان آغاز جنگ آمریکا و اسرائیل علیه جمهوری اسلامی در ماه فوریه خواهد بود. به گفته دو فرد مطلع از موضوع، قرار است نشست روز دوشنبه در شهر ساحلی صلاله عمان برگزار شود و یکی از آنها گفته است جزئیات هنوز نهایی نشده، اما شماری از کشورها حضور خود را تأیید کردهاند و انتظار میرود نشست برگزار شود.
تهران و مسقط کمی بیش از دو هفته پیش اعلام کردند که در حال نهایی کردن توافقی موقت هستند. بر اساس این طرح، کشتیها از آبهای ایران وارد تنگه هرمز میشوند و عمدتا از قلمرو عمان خارج خواهند شد. دیپلماتها هشدار میدهند که بازگشایی کامل تنگه به دستیابی آمریکا و ایران به یک توافق نیاز دارد و برگزاری این نشست، نشانهای از احساس فوریت فزاینده در منطقه برای بازگشایی تنگه هرمز و کاهش درگیری میان آمریکا و ایران است؛ دو طرفی که همچنان بر سر این شریان حیاتی صادرات انرژی جهان درگیرند.
این تحول همچنین نشان میدهد قدرتهای خلیج فارس خواهان کاهش تنش با تهران هستند؛ آن هم پس از آنکه نیروهای ایرانی در واکنش به بمبارانهای آمریکا و اسرائیل، موجی از موشکها و پهپادها را به سوی همسایگان عرب خود شلیک کردند. این رویکرد بیانگر پذیرش این واقعیت است که اگر منطقه بخواهد به حداقلی از ثبات بازگردد، کشورهای دو طرف ناچارند روابط خود را مدیریت کنند.
یکی از افراد مطلع از مذاکرات گفت: «برای ایران و عمان، مسئله این است که شورای همکاری خلیج فارس را با خود همراه کنند و از این طریق تلاش کنند آمریکا را به رفع محاصره بنادر ایران وادار کنند.» در مقابل، کشورهای شورای همکاری میخواهند مطمئن شوند که «هر توافقی که حاصل میشود موقت باشد و آنها بتوانند کشتیهای خود را وارد و خارج کنند.»
شورای همکاری خلیج فارس شامل عربستان سعودی، امارات متحده عربی، قطر، کویت، بحرین و عمان است. عربستان سعودی و امارات با وجود حملات ایران علیه آنها، ارتباطات دیپلماتیک خود با تهران را حفظ کردهاند. آخرین بار که عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، در نشست شورای همکاری خلیج فارس شرکت کرد، اکتبر ۲۰۲۴ در دوحه بود.
عمان که بخشی از آبهای سرزمینیاش در محدوده تنگه هرمز قرار دارد و در طول جنگ کوشیده است موضعی بیطرفانه داشته باشد، طی چند هفته با حکومت ایران مذاکره کرده است تا به توافقی موقت درباره ایجاد یک کریدور برای عبور کشتیهای تجاری از این آبراه، بدون پرداخت عوارض، دست یابد. یک توافق موقت درباره تنگه ــ که قرار است تا زمان توافق ایران با همسایگان خلیج فارس بر سر وضعیت آینده این گلوگاه ادامه داشته باشد ــ بهعنوان یکی از مسیرهای احتمالی برای کاهش درگیریهای آمریکا و ایران بر سر این آبراه در نظر گرفته شده است.
در ابتدا امید میرفت توافق ایران و عمان بتواند زمینه بازگشت به تفاهمنامه کوتاهمدتی را فراهم کند که ایران و آمریکا در ماه ژوئن امضا کرده بودند. قرار بود آن تفاهمنامه آتشبس را ۶۰ روز تمدید کند، تنگه هرمز را بهتدریج بازگشایی کند و زمینه مذاکرات درباره توافق نهایی برای پایان جنگ را فراهم آورد؛ توافقی که پرونده برنامه هستهای ایران را نیز دربر میگرفت. اما تهران و واشنگتن هر یک دیگری را به نقض توافق متهم کردند و بخشی از اختلاف بر سر چگونگی عبور کشتیها از تنگه هرمز بود؛ آبراهی که به مهمترین اهرم فشار ایران تبدیل شده است. این اختلاف در نهایت چرخهای از حملات متقابل و تشدیدشونده را به راه انداخت.
به گفته یکی از افراد مطلع از مذاکرات، آمریکا به میانجیها گفته است که به تفاهمنامه قبلی بازنخواهد گشت و تنها با توافقی جامعتر موافقت خواهد کرد که بخشی از پرونده هستهای ایران را نیز شامل شود. در مقابل، ایران تأکید کرده است که حتی در صورت نهایی شدن توافق با عمان درباره تنگه هرمز، تنها زمانی اجازه بازگشایی کامل این آبراه را خواهد داد که آمریکا شروط تهران را بپذیرد.
این شروط شامل رفع محاصره بنادر ایران، برقراری دوباره معافیتی برای امکان فروش نفت ایران و فراهم شدن دسترسی تهران به بخشی از داراییهای مسدودشده ایران در خارج از کشور است. در حال حاضر هیچ مذاکره مستقیمی میان آمریکا و ایران جریان ندارد، اما میانجیها کانالهای دیپلماتیک غیرعلنی میان دو طرف درگیر را باز نگه داشتهاند و همزمان روی پیشنهادی تازه کار میکنند تا طرفین دوباره به میز مذاکره بازگردند.
یک هیات قطری نیز هفته گذشته در چارچوب تلاشهای دیپلماتیک تازه برای متوقف کردن جنگ ــ که اکنون وارد هفتمین ماه خود شده است ــ دو بار به تهران سفر کرد. اگرچه دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، گفته است تنگه هرمز باز است، صادرات انرژی کشورهای خلیج فارس بهشدت محدود شده و واردات کالا از طریق این آبراه نیز با مانع روبهرو است.
احساس فوریت برای یافتن راهحل در روزهای اخیر بیشتر شده است؛ بهویژه پس از آنکه حوثیهای یمن عملیاتی را با هدف تثبیت کنترل خود بر بابالمندب آغاز کردند؛ آبراهی که یکی دیگر از مسیرهای راهبردی تجارت دریایی جهان بهشمار میرود. همزمان، قیمت نفت نیز تحت تاثیر این تحولات افزایش یافته است و نفت برنت، شاخص جهانی قیمت نفت خام، روز پنجشنبه تا سطح ۱۰۹ دلار برای هر بشکه صعود کرد.
نظر شما درباره این تلاش دیپلماتیک چیست؟