عبدالناصر همتی رئیسکل بانک مرکزی میگوید با وجود شرایط جنگی، محدودیتهای خارجی و اختلال در تجارت، تأمین ارز واردات نسبت به سال گذشته تنها ۱۵ درصد کاهش داشته و بخش مهمی از فشارهای فعلی بازار نه از کمبود ارز برای واردات، بلکه از افزایش تقاضای احتیاطی و سفتهبازانه ناشی میشود.
این اظهارات در شرایطی مطرح میشود که بازار ارز طی هفتههای اخیر تحت تأثیر فضای سیاسی، نگرانیهای اقتصادی و افزایش تقاضای محافظهکارانه قرار داشته و قیمت دلار از مرز ۲۲۰ هزار تومان نیز گذشته است.
براساس گزارش تسنیم، رئیسکل بانک مرکزی میگوید ذخایر ارزی کشور در این دوره تقویت شده و منابع موجود برای ادامه تأمین نیازهای تجاری کافی است.
نبرد اصلی در بازار ارز؛ با کمبود ارز یا انتظارات؟
یکی از محورهای اصلی سخنان همتی، نقش انتظارات در تعیین نرخ ارز است. در بازارهایی مانند ارز، قیمت تنها نتیجه عرضه و تقاضای واقعی نیست؛ انتظارات درباره آینده نیز میتواند رفتار معاملهگران را تغییر دهد.
اگر فعالان بازار تصور کنند شرایط سیاسی یا اقتصادی در آینده دشوارتر خواهد شد، تقاضای احتیاطی افزایش پیدا میکند؛ حتی اگر نیاز واقعی اقتصاد به ارز تغییری نکرده باشد. این همان بخشی است که بانک مرکزی اکنون تلاش دارد کنترل کند.
همتی تأکید کرده بانک مرکزی در برابر نوسانات غیرعادی بازار منفعل نخواهد بود و هر زمان فاصله نرخها با واقعیتهای بنیادی اقتصاد افزایش پیدا کند، از ابزارهای خود برای مداخله استفاده خواهد کرد.
با این حال، اهمیت این مداخله تنها به میزان ارز عرضهشده محدود نمیشود. تجربه بانکهای مرکزی در جهان نشان میدهد که گاهی خودِ اعلام آمادگی برای اقدام نیز بخشی از سیاست پولی است؛ زیرا میتواند انتظارات بازار را تغییر دهد و از شدت رفتارهای هیجانی کم کند.
چرا بانک مرکزی روی ابزارهای جدید حساب میکند؟
همتی در کنار اشاره به مداخله مستقیم، از ابزارهای دیگری برای مدیریت تقاضای ارز سخن گفته است.
یکی از این ابزارها، اختیار معامله سکه است که قرار است برای کاهش انتقال تقاضای احتیاطی به بازار نقدی ارز مورد استفاده قرار گیرد.
منطق این ابزار آن است که بخشی از افرادی که برای حفظ ارزش دارایی خود به خرید ارز یا طلا روی میآورند، بتوانند از مسیرهای رسمیتر، ریسک کاهش ارزش پول را پوشش دهند.
اما موفقیت چنین ابزارهایی به یک عامل کلیدی بستگی دارد: اعتماد بازار. اگر فعالان اقتصادی این ابزارها را قابل اتکا بدانند، میتوانند بخشی از فشار تقاضا را کاهش دهند؛ اما اگر اعتماد کافی شکل نگیرد، اثرگذاری آنها محدود خواهد بود.
کاهش ۱۵ درصدی تأمین ارز چه معنایی دارد؟
عدد ۱۵ درصدی که همتی به آن اشاره کرده، به خودی خود تصویر کاملی از وضعیت ارزی کشور ارائه نمیدهد. کاهش تأمین ارز واردات میتواند هم ناشی از محدودیت منابع باشد و هم به دلیل کاهش حجم واردات و افت تقاضای تجاری در پی شرایط جنگ و محاصره.
رئیسکل بانک مرکزی تأکید کرده بخشی از این کاهش به کمتر شدن نیاز واردکنندگان مربوط بوده است.
آزمون اصلی؛ آیا بازار روایت بانک مرکزی را میپذیرد؟
پیام اصلی سخنان تازه همتی این است که فشار فعلی بازار ارز را بیشتر ناشی از انتظارات میداند تا کمبود واقعی ارز. اما بازار ارز معمولاً تنها با اظهارات آرام نمیشود؛ بلکه به پشتوانه عملی این اظهارات نگاه میکند.
اگر فعالان بازار باور کنند بانک مرکزی منابع و ابزار کافی برای مدیریت نوسانها دارد، ممکن است بخشی از تقاضای احتیاطی کاهش پیدا کند. اما اگر این پیام با واقعیتهای بازار همخوان نباشد، سیاستگذار برای حفظ اعتبار آن ناچار خواهد شد از ابزارهای عملی خود استفاده کند.