آزادی یک شهروند آمریکایی در ایران؛ تشکر ترامپ، معمای تازه جنگ و دیپلماسی

صفحه خبرها را که پایین می‌آورید، همه چیز شبیه صبح‌های چند روز گذشته است؛ گزارش‌هایی از موج تازه حملات آمریکا به اهدافی در جنوب ایران، تحلیل‌های نظامی و خبرهایی که از احتمال تشدید درگیری‌ها می‌گویند. اما میان همان خبرها، جمله‌ای دیده می‌شود که انگار به فصل دیگری از روابط تهران و واشنگتن تعلق دارد: «دونالد ترامپ از ایران بابت آزادی یک شهروند آمریکایی تشکر کرد.»

کنار هم قرار گرفتن این دو خبر تنها یک هم‌زمانی نیست. در دو دهه گذشته، آزادی شهروندان آمریکایی یا دوتابعیتی از ایران معمولاً در دوره‌هایی رخ می‌داد که دو کشور در مسیر کاهش تنش یا اجرای یک توافق قرار داشتند. این بار اما آزادی دنا کراری در شرایطی اعلام شد که حملات نظامی آمریکا ادامه دارد و کاخ سفید هم‌زمان گزینه‌های جدید نظامی را بررسی می‌کند.

دنا کراری، شهروند ایرانی-آمریکایی، از دسامبر ۲۰۲۴ در ایران بازداشت شده بود. جرد گنسر، وکیل بین‌المللی او، پس از آزادی کراری اعلام کرد موکلش اکنون ایران را ترک کرده و در مسیر بازگشت به ایالات متحده قرار دارد.

کراری برخلاف برخی پرونده‌های شناخته‌شده دوتابعیتی در سال‌های گذشته، پیش از بازداشت چهره‌ای سیاسی یا رسانه‌ای نبود و نامش بیشتر در فعالیت‌های آموزشی و خیریه دیده می‌شد. او از اعضای هیئت‌مدیره بنیاد «حفظ کودکان در مدرسه» (KCIS) است؛ نهادی که برای جلوگیری از ترک تحصیل کودکان در ایران فعالیت می‌کند.

اگر این خبر چند ماه پیش منتشر می‌شد، شاید تنها یک خبر کنسولی تلقی می‌شد؛ اما اکنون زمان انتشار آن، اهمیتش را تغییر داده است.

در حافظه روابط ایران و آمریکا، آزادی زندانیان معمولاً یکی از نخستین نشانه‌های فعال شدن یک مسیر دیپلماتیک بوده است؛ از مبادله زندانیان هم‌زمان با اجرای برجام در دولت باراک اوباما گرفته تا توافق تبادل زندانیان در دولت جو بایدن.

به همین دلیل، آزادی دنا کراری در میانه تشدید عملیات نظامی، این پرسش را ایجاد کرده که آیا پشت صحنه نیز مسیری متفاوت از آنچه در میدان دیده می‌شود، در جریان است؟

نخستین احتمال این است که با وجود تشدید درگیری‌ها، کانال‌های ارتباطی میان تهران و واشنگتن همچنان فعال مانده باشند.

این فرضیه با چند نشانه هم‌خوانی دارد. جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور آمریکا، در گفت‌وگو با جو روگن تأکید کرده بود که هدف دولت ترامپ، رسیدن به توافق است، نه ورود به جنگی بی‌پایان. هم‌زمان، وال‌استریت ژورنال نیز گزارش داده که ترامپ با وجود بررسی گزینه‌های نظامی جدید، همچنان دیپلماسی را بر یک جنگ گسترده ترجیح می‌دهد.

اگر این نشانه‌ها کنار آزادی دنا کراری قرار بگیرند، این احتمال تقویت می‌شود که مسیر میانجی‌گری و گفت‌وگو، هرچند دور از انظار عمومی، کاملاً متوقف نشده باشد.

احتمال ضعیف دیگر این است که روند آزادی کراری پیش از موج اخیر حملات آغاز شده و اکنون به نتیجه رسیده باشد.

در این صورت، ترامپ نخستین مقام آمریکایی بوده که این خبر را اعلام کرده و آن را به‌عنوان یکی از دستاوردهای دولت خود برجسته کرده است؛ رویکردی که در شیوه اطلاع‌رسانی سیاسی او سابقه دارد.

البته تاکنون هیچ سند یا اظهار نظر رسمی منتشر نشده که نشان دهد آزادی کراری بخشی از یک توافق تازه یا نتیجه امتیاز متقابل میان دو کشور بوده است. بنابراین این سناریو نیز فعلاً در حد یک احتمال باقی می‌ماند.

شاید پاسخ این معما در روزها یا هفته‌های آینده روشن شود. اما فعلاً کنار هم قرار گرفتن دو خبر، یکی از آسمان جنوب ایران و دیگری از یک پیام در شبکه اجتماعی ترامپ، یادآوری می‌کند که روابط تهران و واشنگتن همیشه فقط در میدان جنگ تعریف نمی‌شود.

گاهی همان روزی که خبر حملات نظامی منتشر می‌شود، خبری نیز از آزادی یک زندانی روی خروجی خبرگزاری‌ها قرار می‌گیرد؛ خبری که شاید بیش از هر بیانیه رسمی، از وجود مسیری پنهان در پشت صحنه روابط دو کشور حکایت داشته باشد.