تصور کنید بخشی از ابزارهای هوش مصنوعی که امروز هزاران شرکت در سراسر جهان از آن استفاده میکنند، ناگهان از دسترس خارج شوند. آیا کسبوکارهایی که زیرساخت خود را بر پایه این مدلها ساختهاند، برای چنین سناریویی آمادهاند؟
به گزارش زومان، فوربز گزارش میدهد مقامهای چینی در حال بررسی محدود کردن دسترسی برونمرزی به پیشرفتهترین مدلهای هوش مصنوعی این کشور هستند؛ مدلهایی که بسیاری از آنها بهصورت متنباز (Open-source) منتشر شدهاند و در ماههای اخیر با سرعت زیادی در بازار جهانی گسترش یافتهاند.
این تصمیم بخشی از سیاست گستردهتر پکن برای حفاظت از فناوریهای راهبردی خود است. چین طی ماههای گذشته علاوه بر محدود کردن سرمایهگذاری خارجی در برخی شرکتهای هوش مصنوعی، تلاش کرده از خروج فناوری، استعدادها و استارتاپهای این حوزه نیز جلوگیری کند.
جذابیت مدلهای هوش مصنوعی چین برای شرکتهای آمریکایی
زمانبندی این تصمیم اهمیت زیادی دارد؛ زیرا درست در مقطعی مطرح میشود که شرکتهای آمریکایی بیش از گذشته به مدلهای چینی روی آوردهاند.
به نوشته سیانبیسی، بسیاری از این مدلها بین ۶۰ تا ۹۰ درصد ارزانتر از محصولات شرکتهایی مانند اوپنایآی و آنتروپیک هستند و در عین حال، توسعهدهندگان کنترل بیشتری بر نحوه اجرای آنها دارند.
وابستگی استارتاپهای آمریکایی به هوش مصنوعی چین
نشانههای این وابستگی نیز آشکار شده است. استارتاپ آمریکایی اوپنرادر اعلام کرده اکنون حدود ۳۰ درصد از درخواستهای کاربرانش به مدلهای هوش مصنوعی چینی هدایت میشود. حتی برخی استارتاپهای نوپا تقریباً تمام زیرساخت خود را بر پایه مدلهای شرکتهایی مانند دیپسیک بنا کردهاند.
اما همین وابستگی میتواند به یک نقطه ضعف تبدیل شود. اگر چین دسترسی خارجی به این مدلها را محدود کند، بسیاری از این کسبوکارها با مشکل جدی روبهرو خواهند شد.
جوزف اسپیساک، مدیر بخش متنباز شرکت رفلکشن، هشدار داده:
برخی شرکتها در حال «قفل شدن» در اکوسیستم هوش مصنوعی چین هستند؛ زیرا محصولات خود را بر پایه مدلهایی ساختهاند که شاید در آینده دیگر در دسترس نباشند.
همین نگرانی باعث شده شرکتهای آمریکایی به فکر توسعه جایگزینهای داخلی باشند.
شرکت رفلکشن که در سال ۲۰۲۴ توسط دو پژوهشگر سابق دیپمایند گوگل تأسیس شد، قصد دارد یک مدل متنباز آمریکایی ارائه کند. این شرکت با حمایت شرکت سرمایهگذاری خطرپذیر کپیتال ۱۷۸۹، صندوق سرمایهگذاریای که دونالد ترامپ جونیور از شرکای آن است، فعالیت میکند و ارزش آن به حدود ۲۵ میلیارد دلار رسیده، هرچند هنوز مدل متنباز خود را برای عموم منتشر نکرده است.
جنجال واگذاری سهام اوپنایآی به دولت آمریکا
در همین حال، رقابت فقط به مدلهای هوش مصنوعی محدود نیست. فایننشال تایمز گزارش داده اوپنایآی درباره واگذاری ۵ درصد از سهام خود به دولت آمریکا گفتوگو کرده است؛ سهامی از شرکتی که ارزش آن حدود ۸۵۲ میلیارد دلار برآورد میشود. این مذاکرات هنوز در مرحله اولیه قرار دارد، اما اگر عملی شود، میتواند رابطه دولت آمریکا و بزرگترین شرکتهای هوش مصنوعی را وارد مرحله تازهای کند.
سم آلتمن، مدیرعامل اوپنایآی، حتی پیشنهاد ایجاد صندوقی مشابه «صندوق دائمی آلاسکا» را مطرح کرده تا بخشی از ثروت ایجادشده توسط شرکتهای هوش مصنوعی به شهروندان برسد. اگر چنین طرحهایی اجرا شوند، نشان میدهند سیاست و مالکیت شرکتهای هوش مصنوعی بیش از هر زمان دیگری به یکدیگر گره خوردهاند.
اگر چین دسترسی به مدلهای هوش مصنوعی خود را محدود کند، چه اتفاقی برای بازار جهانی میافتد؟
رقابت سنگین بر سر بازار هوش مصنوعی
رقابت بر سر هوش مصنوعی تنها به مدلها محدود نمانده و اکنون به توان پردازشی، تراشه و زیرساخت نیز کشیده شده است. والاستریت ژورنال گزارش میدهد شرکتهای آنتروپیک، اوپنایآی و کِرسِر برای جذب مشتریان سازمانی رقابت سنگینی را آغاز کردهاند و میلیونها دلار اعتبار رایگان و توان پردازشی در اختیار مشتریان قرار میدهند. شرکت کِرسِر حتی برای برخی خدمات خود تخفیفی ۷۵ درصدی ارائه کرده است؛ اقدامی که به بسیاری از استارتاپهای نوپا اجازه داده بدون جذب سرمایه اولیه، محصولات خود را توسعه دهند.
در چین نیز رقابت وارد مرحله تازهای شده است. به نوشته رویترز، شرکت دیپسیک در حال توسعه تراشه اختصاصی خود است و شرکتهای علیبابا و بایتدنس نیز پروژههای مشابهی را دنبال میکنند تا وابستگی خود را به انویدیا و هواوی کاهش دهند.
اما رقابت هوش مصنوعی فقط به نرمافزار و تراشه ختم نمیشود؛ زیرساختهای فیزیکی نیز به میدان رقابت تبدیل شدهاند.
فوربز به شرکت ساوتوایر اشاره میکند؛ تولیدکنندهای که نزدیک به نیمی از سیم و کابل شبکه برق آمریکا را تأمین میکند و اکنون بازار مراکز داده هوش مصنوعی را هدف گرفته است. این شرکت در سال ۲۰۲۵ حدود ۹.۷ میلیارد دلار درآمد داشته و متعلق به خانواده ریچاردز است؛ خانوادهای که فوربز ثروت آنها را حدود ۱۳.۱ میلیارد دلار برآورد میکند.
سلامت؛ بازار چند تریلیون دلاری بعدی برای اوپنایآی
در همین حال، صنعت سلامت به یکی از مهمترین میدانهای رقابت شرکتهای هوش مصنوعی تبدیل شده است.
اوپنایآی اعلام کرده هشت نظام بزرگ درمانی آمریکا از ابزارهای این شرکت استفاده میکنند و صدها پزشک نیز برای بهبود پاسخهای پزشکی چتجیپیتی با این شرکت همکاری دارند. این شرکت نسخه ویژه پزشکان و همچنین چتجیپیتی هلث را توسعه میدهد تا کاربران بتوانند پروندههای پزشکی و دادههای سلامت خود را بهصورت ایمن به این سامانه متصل کنند.
سلامت اکنون یکی از مهمترین حوزههای سرمایهگذاری این شرکت است. هوش مصنوعی میتواند به بیماران در تصمیمگیری بهتر، به پزشکان در ارائه خدمات دقیقتر و به نظام سلامت در مدیریت کارآمدتر منابع کمک کند؛ بازاری که حدود ۱۸ درصد اقتصاد آمریکا را تشکیل میدهد.- نیت گراس، مدیر راهبرد سلامت اوپنایآی
در بخش زیرساخت نیز رقابت هر روز فشردهتر میشود.
تککرانچ گزارش داده شرکت متا برای سرعت بخشیدن به ساخت مراکز داده، بخشی از دیتاسنترهای خود را در دهها چادر عظیم ضدآبوهوا در ایالت اوهایو ساخته است؛ سازههایی که میتوانند صدها تراشه پرمصرف هوش مصنوعی را در خود جای دهند، زمان ساخت را تقریباً به نصف کاهش دهند و هزینهها را به شکل محسوسی پایین بیاورند.
یکی از کارشناسان این صنعت این وضعیت را اینگونه توصیف کرده است: «رقابت هوش مصنوعی رسماً وارد مرحله مد مکس شده است.»
در مجموع، گزارش فوربز نشان میدهد رقابت جهانی هوش مصنوعی دیگر صرفاً بر سر ساخت مدلهای قویتر نیست. امروز مدلها، تراشهها، مراکز داده، سرمایهگذاری، مالکیت شرکتها و حتی سیاست خارجی کشورها به هم گره خوردهاند.
اگر چین واقعاً دسترسی جهانی به مدلهای پیشرفته خود را محدود کند، این تصمیم تنها یک تغییر فنی نخواهد بود؛ بلکه میتواند مسیر رقابت جهانی هوش مصنوعی را تغییر دهد، وابستگی بسیاری از شرکتهای غربی را به چالش بکشد و رقابت فناوری میان پکن و واشنگتن را وارد مرحلهای تازه کند.