بازگشت آتش به خلیج فارس؛ همه آنچه میان ایران و آمریکا گذشت

به گزارش زومان، بامداد چهارشنبه خلیج فارس بار دیگر شاهد تبادل آتش میان ایران و آمریکا بود؛ درگیری‌ که پس از امضای تفاهم‌نامه میان تهران و واشنگتن رخ داد و بار دیگر سایه تردید را بر سر آینده این توافق انداخت.

در حالی که هنوز مشخص نیست مسیر دیپلماتیک میان دو کشور به سمت تثبیت آتش‌بس حرکت خواهد کرد یا نه، حملات جدید نشان می‌دهد فاصله میان آرامش سیاسی و بازگشت درگیری‌ها همچنان بسیار کوتاه است.

اما ماجرا از کجا شروع شد؟

فرماندهی مرکزی ارتش آمریکا (سنتکام) اعلام کرده حملات اخیر خود علیه ایران را در واکنش به حمله به سه کشتی تجاری در نزدیکی تنگه هرمز انجام داده است.

سنتکام مدعی شده این عملیات در پاسخ به هدف قرار گرفتن کشتی‌های تجاری و برای ضربه زدن به توانمندی‌هایی انجام شده که به گفته واشنگتن، تهدیدی برای امنیت کشتیرانی در منطقه ایجاد کرده‌اند.

اما این ادعا به چه حادثه‌ای اشاره دارد؟

گزارش رسانه‌ها، از جمله گاردین نشان می‌دهد سه نفتکش در فاصله چند ساعت در نزدیکی عمان و در محدوده تنگه هرمز هدف قرار گرفتند. یکی از این کشتی‌ها، نفتکش قطری «الرقیات» بود که هنگام حرکت به سمت جنوب و خروج از تنگه به سوی دریای عمان، در نزدیکی «لیمه» عمان آسیب دید.

این حادثه واکنش شدید قطر را به دنبال داشت.

دوحه در اقدامی کم‌سابقه، تنها به محکوم کردن حمله بسنده نکرد و اعلام کرد ایران را از نظر حقوقی مسئول این حادثه می‌داند؛ موضعی که می‌تواند اختلاف بر سر امنیت تنگه هرمز را از سطح نظامی و سیاسی فراتر ببرد و وارد یک مسیر حقوقی نیز کند.

واشنگتن اعلام کرد که حملات اخیر به ایران را در واکنش به این حملات علیه کشتی‌های تجاری انجام داده است.

به گفته باراک راوید خبرنگار آکسیوس یک مقام ارشد آمریکایی اعلام کرده دامنه و شدت این عملیات چهار تا پنج برابر حملات آمریکا در ۱۰ روز گذشته بوده است.

بر اساس اعلام منابع آمریکایی، اهداف این حملات شامل سامانه‌های پدافند هوایی، تجهیزات دیده‌بانی ساحلی، موشک‌های زمین‌به‌هوا، محل‌های پرتاب موشک‌های کروز ضدکشتی، پایگاه‌های پهپادی و تأسیسات بندری ایران بوده است.

گزارش‌های منتشرشده از جنوب ایران نیز از شنیده شدن چندین انفجار در بندرعباس، قشم و سیریک حکایت داشت.

همچنین گزارش شده یک اسکله تجاری در بندر سیریک و یک اسکله صیادی در روستای زیارت هدف قرار گرفته‌اند.

خبرگزاری صداوسیما اعلام کرده در این حملات چند نفر در سیریک زخمی شده و به بیمارستان میناب منتقل شده‌اند.

در مقابل، ایران نیز اعلام کرده است در واکنش به حملات آمریکا، عملیات تلافی‌جویانه انجام داده است.

روابط عمومی سپاه پاسداران اعلام کرد نیروهای دریایی و هوافضای سپاه در یک عملیات مشترک موشکی و پهپادی، ۸۵ نقطه از تأسیسات مهم نظامی آمریکا در بندر سلمان، منطقه پنجم دریایی بحرین و پایگاه هوایی علی‌السالم کویت را هدف قرار داده‌اند.

سپاه همچنین اعلام کرده یک پهپاد آمریکایی MQ-9 که قصد دخالت در این عملیات را داشته، سرنگون شده است.

همچنین روابط عمومی ارتش ایران نیز اعلام کرد پهپادهای این نیرو مراکز تجمع نیروهای آمریکایی در پایگاه شیخ عیسی در بحرین را هدف قرار داده‌اند.

در سوی دیگر، مقام‌های آمریکایی از احتمال ادامه‌دار بودن عملیات سخن گفته‌اند و به کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس درباره آمادگی برای پیامدهای احتمالی و اقدامات تلافی‌جویانه هشدار داده‌اند.

وزارت امور خارجه ایران نیز با محکوم کردن حملات آمریکا و لغو معافیت موقت تحریم‌های نفتی، این اقدامات را نقض تفاهم‌نامه میان دو کشور دانسته است.

در داخل ایران نیز واکنش‌های سیاسی به این تحولات ادامه دارد.

محسن رضایی عضو مجمع تشخیص مصلحت نظام با اشاره به روند مذاکرات از مخالفان توافق خواسته است «صبر کنند» و گفته آمریکا خود مذاکرات را به شکست خواهد کشاند.

محمدباقر قالیباف رئیس مجلس و عضو هیات مذاکره‌کننده ایران نیز در واکنش به حملات آمریکا و پایان معافیت تحریمی فروش نفت ایران نوشته است:

دوره قلدری و باج‌گیری تمام شده است؛ ما اهل عقب کشیدن و کوتاه آمدن نیستیم.

قالیباف پنج مورد را به‌عنوان نقض اصلی تفاهم‌نامه ۱۴ بندی از سوی آمریکا مطرح کرد؛ از جمله نقض ترتیبات ایران در تنگه هرمز، تهدیدهای مداوم به حملات نظامی، حمله به مناطق جنوبی ایران، بازگرداندن تحریم‌های نفتی و ادامه حملات اسرائیل به لبنان.

اکنون پرسش اصلی این است: با وجود بازگشت دوباره درگیری‌ها، سرنوشت آتش‌بس میان ایران و آمریکا چه خواهد شد؟

در شرایطی که دو طرف همچنان از ادامه مسیر دیپلماتیک سخن می‌گویند، تبادل حملات جدید نشان می‌دهد این آتش‌بس همچنان شکننده است؛ وضعیتی که می‌تواند یا به فشار بیشتر برای بازگشت به مذاکره منجر شود یا مسیر را به سمت تشدید دوباره تنش‌ها تغییر دهد.