رزمایش تهران و مسکو علیه دلار | با کارت ایرانی در روسیه خرید کنید
به گزارش زومان، تهران و مسکو سالهاست در تلاش هستند که تجارت دوجانبه را از وابستگی به دلار و شبکههای مالی غربی دور کنند. حالا دو کشور از یک مرحله جدید همکاری بانکی خبر میدهند؛ مرحلهای که از اتصال کارتهای بانکی تا حضور بانکهای روسی در ایران را در بر میگیرد.
اما سؤال مهم اینجاست: آیا این بار واقعاً اتفاق جدیدی رخ داده یا فقط فصل تازهای از همان وعدههای قدیمی است؟
دقیقاً چه اتفاقی افتاده؟
اخیرا تیمی از بانک مرکزی به ریاست عبدالناصر همتی رئیس کل بانک مرکزی به مسکو سفر کرده است. برخلاف سفرهای پیشین مقامات ایرانی به روسیه، این بار هدف سیاسی نبوده، بلکه اقتصادی است. مهمترین خبر، تکمیل تدریجی اتصال شبکه بانکی ایران (شتاب) و شبکه پرداخت روسیه (میر) است. فازهای اول و دوم این پروژه قبلاً اجرا شده و طبق اعلام بانک مرکزی، فاز سوم نیز بهزودی عملیاتی میشود. پس از تکمیل این مرحله، ایرانیها میتوانند با کارت بانکی ایرانی در فروشگاههای روسیه خرید کنند و پرداخت انجام دهند.
سفر اخیر نه یک دیدار دیپلماتیک صرف، بلکه یک مأموریت عملیاتی برای باز کردن گرهها در تجارت خارجی بود. تمرکز ما در دیدار با مقامات پولی روسیه و فعالان اقتصادی، بر ایجاد سازوکارهای مالی مستقل از محدودیتهای مرسوم و بهرهگیری از ظرفیتهای پولی برای تسهیل فوری تجارت بوده است- عبدالناصر همتی، رئیس کل بانک مرکزی
در کنار آن، دو کشور در حال گسترش استفاده از ریال و روبل در تجارت دوجانبه هستند؛ یعنی به جای اینکه هر معامله ابتدا به دلار تبدیل شود، بخشی از مبادلات مستقیماً با پول ملی دو کشور انجام شود.
همزمان، بحث حضور پررنگتر بانکهای روسی در ایران و تقویت نقش «میر بیزینس بانک» نیز مطرح شده است؛ بانکی که قرار است بخشی از مشکلات نقلوانتقال پول و گشایش اعتبار اسنادی (LC) میان دو کشور را حل کند.
هدف چیست؟
اگر بخواهیم ساده بگوییم، هدف اصلی این است که یک تاجر ایرانی برای خرید کالا از روسیه کمتر به دلار، سوئیفت و بانکهای واسطه نیاز داشته باشد.
در شرایط تحریم، هر حلقه واسطه هزینه، زمان و ریسک را افزایش میدهد. ایران و روسیه تلاش میکنند یک مسیر مالی مستقیم میان خودشان بسازند تا پول راحتتر جابهجا شود و تجارت روانتر پیش برود.
آیا دلار واقعاً حذف میشود؟
اینجا همان نقطهای است که باید کمی محتاط بود.
حذف دلار از مبادلات ایران و روسیه موضوع تازهای نیست. دو کشور طی سالهای اخیر بارها از پیمان پولی، تسویه با روبل و ریال، اتصال پیامرسانهای بانکی و جایگزینهای سوئیفت صحبت کردهاند. حتی از سال ۲۰۲۵ نیز اجرای پیمان پولی و استفاده از ریال و روبل در بخشی از مبادلات اعلام شده بود.
مشکل اصلی اینجاست که بسیاری از کالاها در بازار جهانی همچنان بر مبنای دلار قیمتگذاری میشوند. بنابراین حتی اگر پرداخت نهایی با روبل یا ریال انجام شود، دلار همچنان در پشت صحنه نقش مهمی در تعیین ارزش معاملات دارد.
توسعه همکاریهای بانکی با روسیه میتواند از یک سو فرآیند تجارت با این کشور به عنوان مهمترین اقتصاد حوزه اوراسیا را تسهیل کند و از سوی دیگر با کاهش تقاضا برای دلار، به تقویت پول ملی کمک کند.
این خبر برای مردم چه اهمیتی دارد؟
در کوتاهمدت احتمالاً اثر مستقیمی روی زندگی روزمره مردم دیده نمیشود.
اما اگر این زیرساختها واقعاً عملیاتی شوند، میتوانند هزینه تجارت میان دو کشور را کاهش دهند، واردات برخی کالاها را آسانتر کنند و بخشی از مشکلات نقلوانتقال پول را کم کنند.
با این حال، هنوز برای نتیجهگیری زود است. آنچه امروز میبینیم بیشتر ساختن جاده است تا افزایش ترافیک روی آن. اتصال شتاب و میر، ایجاد کانالهای بانکی جدید و ورود بانکهای روسی به ایران میتواند ابزارهای لازم را فراهم کند، اما اینکه این ابزارها تا چه حد واقعاً دلار را از تجارت کنار بزنند، سؤالی است که پاسخ آن را باید در آمار تجارت سالهای آینده جستوجو کرد.
شما این تغییرات را چطور ارزیابی میکنید؟