واکنش اوباما به معامله جدید تهران و واشنگتن

به گزارش زومان، این جمله در ظاهر یک اظهار نظر ساده است، اما در واقع پرده از یکی از بزرگ‌ترین اختلاف‌های سیاست خارجی آمریکا در دو دهه اخیر برمی‌دارد: مواجهه با ایران.

اوباما و ترامپ هر دو یک هدف مشترک اعلام می‌کردند؛ جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح هسته‌ای. اما مسیر رسیدن به این هدف کاملاً متفاوت بود.

اوباما از همان ابتدا استدلال می‌کرد که توافق هسته‌ای نه یک توافق ایده‌آل، بلکه بهترین گزینه موجود میان دو انتخاب دشوار است: «توافق یا جنگ».

او در دفاع از برجام بارها تأکید کرد که جایگزین واقعی مذاکرات، افزایش تنش و احتمال درگیری نظامی است. در سخنرانی معروف خود پس از توافق هسته‌ای ۲۰۱۵ نیز گفت توافق با ایران نشان می‌دهد دیپلماسی آمریکا می‌تواند بدون جنگ به نتایج امنیتی دست پیدا کند.

منطق اوباما چند پایه اصلی داشت:

• برنامه هسته‌ای ایران محدود شود، نه اینکه لزوماً به صفر برسد.
• بازرسی‌های گسترده بین‌المللی برقرار شود.
• زمان دستیابی احتمالی ایران به مواد لازم برای ساخت سلاح هسته‌ای افزایش یابد.
• از ورود آمریکا به یک جنگ جدید در خاورمیانه جلوگیری شود.

تجربه جنگ عراق نیز نقش مهمی در نگاه اوباما داشت. او بارها هشدار داد که تصور حل مشکلات خاورمیانه از طریق حمله نظامی می‌تواند آمریکا را وارد باتلاقی پرهزینه کند.

ترامپ از زمان نخستین دوره ریاست‌جمهوری خود برجام را «بدترین توافق تاریخ» می‌نامید و معتقد بود این توافق محدودیت‌های کافی برای ایران ایجاد نکرده است.

رویکرد ترامپ بر سه محور استوار بود:

• فشار اقتصادی حداکثری
• تهدید نظامی
• تلاش برای توافقی سختگیرانه‌تر

ترامپ استدلال می‌کرد توافق اوباما به ایران اجازه حفظ بخشی از زیرساخت هسته‌ای را داده بود، در حالی که توافق مطلوب او باید امکان دستیابی ایران به ظرفیت هسته‌ای را به حداقل برساند.

با این حال اتفاق جالب اینجاست که اکنون خود اوباما معتقد است توافق جدید نیز احتمالاً در نهایت به همان نقطه‌ای خواهد رسید که برجام رسیده بود؛ یعنی محدودسازی برنامه هسته‌ای از طریق نظارت، بازرسی و توافق سیاسی، نه نابودی کامل آن.

مخالفت اوباما با جنگ فقط یک موضع اخلاقی نبود؛ بلکه ریشه در یک محاسبه راهبردی داشت.

از نگاه او:

• حمله نظامی نمی‌توانست دانش هسته‌ای ایران را از بین ببرد.
• جنگ می‌توانست کل منطقه را بی‌ثبات‌تر کند.
• قیمت انرژی و هزینه‌های امنیتی آمریکا را افزایش دهد.
• ایران را به سمت ساخت سریع‌تر سلاح هسته‌ای سوق دهد.
• آمریکا را وارد جنگی مشابه عراق کند. (گاردین)

به همین دلیل اوباما در سال ۲۰۱۵ استدلال می‌کرد که مخالفان توافق باید توضیح دهند جایگزین عملی آن چیست؛ زیرا در نهایت گزینه باقی‌مانده می‌تواند درگیری نظامی باشد.

طنز ماجرا اینجاست که امروز، پس از سال‌ها فشار، تحریم و حتی درگیری نظامی، بخشی از ناظران آمریکایی می‌گویند چارچوب توافق جدید شباهت‌هایی با منطق توافق ۲۰۱۵ پیدا کرده است؛ توافقی که ترامپ سال‌ها آن را رد می‌کرد. حتی برخی رسانه‌های آمریکایی این پرسش را مطرح کرده‌اند که آیا واشینگتن پس از یک دوره پرهزینه، دوباره به همان نقطه‌ای بازگشته که اوباما یک دهه پیش پیشنهاد می‌کرد؟ در نهایت تفاوت اصلی اوباما و ترامپ شاید نه در هدف، بلکه در ابزار بود.