پرسش الجزیره:تنگه هرمز بسته شد؛ اما مگر از قبل بسته نبود؟

به گزارش زومان، وقتی دوباره خبر «بسته شدن تنگه هرمز» منتشر شد، بازارهای جهانی نفت واکنش نشان دادند؛ اما برای بسیاری این سوال مطرح شد که مگر این مسیر حیاتی از قبل وارد وضعیت بحران نشده بود؟

واقعیت این است که آنچه این روزها در تنگه هرمز جریان دارد، بیشتر از آنکه شبیه یک «بستن ناگهانی» باشد، به مرحله‌ای از تشدید محدودیت‌ها شباهت دارد؛ مسیری که از ماه‌ها قبل وارد وضعیت کنترل جنگی شده بود.

الجزیره در گزارشی تحلیلی توضیح می‌دهد که پس از آغاز حملات آمریکا و اسرائیل به ایران در ۹ اسفند ۱۴۰۴، تهران عملاً عبور آزاد کشتی‌ها از تنگه هرمز را محدود کرد؛ هرچند این محدودیت در همه مقاطع به معنای توقف کامل تردد نبود. در برخی دوره‌ها، ایران به شماری از کشتی‌ها اجازه عبور داد و حتی طبق برخی گزارش‌ها، عبور بعضی شناورها با پرداخت مبالغی به‌عنوان عوارض یا هزینه هماهنگی انجام شد.

به بیان دیگر، هرمز طی ماه‌های گذشته نه کاملاً باز بود و نه کاملاً بسته؛ بلکه وارد وضعیتی خاکستری شده بود که در آن، تهران سطح دسترسی و امنیت عبور را به بخشی از معادله فشار و چانه‌زنی تبدیل کرده بود.

اعلام دوباره «بسته شدن کامل» تنگه، پس از دور تازه حملات آمریکا به جنوب ایران انجام شد؛ حملاتی که به گفته رسانه‌ها بندرعباس، قشم و برخی زیرساخت‌های نظامی و راداری را هدف قرار داده است. در پاسخ، ایران نیز حملات پهپادی و موشکی علیه اهداف آمریکایی در منطقه را افزایش داد.

در چنین فضایی، اعلام رسمی بسته شدن هرمز بیش از آنکه صرفاً یک تصمیم اقتصادی باشد، یک پیام سیاسی و امنیتی تلقی می‌شود؛ پیامی که نشان می‌دهد تهران همچنان تنگه هرمز را مهم‌ترین اهرم فشار خود در برابر آمریکا و متحدانش می‌داند.

طبق گزارش الجزیره، فؤاد ایزدی، استاد دانشگاه تهران، تاکید کرده که کنترل هرمز برای ایران یک ابزار راهبردی است و تهران حاضر است برای حفظ این اهرم هزینه بپردازد.

اما در سوی مقابل، برخی تحلیلگران معتقدند حملات آمریکا به جنوب ایران فقط با هدف پاسخ نظامی انجام نشده و بخشی از آن به تلاش برای کاهش توان ایران در رصد و کنترل تنگه مربوط است؛ از جمله حمله به رادارها و زیرساخت‌های نظارتی در اطراف خلیج فارس.

گزارش الجزیره نشان می‌دهد پاسخ این سوال هنوز کاملاً مثبت نیست.

با وجود اعلام بسته شدن مسیر، برخی کشتی‌ها همچنان از تنگه عبور کرده‌اند؛ به‌ویژه کشتی‌های کشورهایی که ایران آن‌ها را «غیرمتخاصم» توصیف می‌کند. طبق این گزارش، برخی شناورها از چین، هند، مالزی و چند کشور دیگر توانسته‌اند پس از هماهنگی با تهران از مسیر عبور کنند.

در مقابل، برخی کشتی‌ها هدف حمله قرار گرفته‌اند، بعضی توقیف شده‌اند و تعدادی نیز با خاموش کردن سیستم‌های رهگیری دریایی از منطقه عبور کرده‌اند. هم‌زمان آمریکا نیز چند نفتکش را به اتهام نقض محاصره ایران متوقف کرده است.

همین وضعیت باعث شده برخی تحلیلگران از واژه «فلج شدن تدریجی» به‌جای «بسته شدن کامل» استفاده کنند؛ وضعیتی که در آن، هزینه و ریسک عبور از هرمز آن‌قدر بالا می‌رود که بخش مهمی از تجارت دریایی عملاً مختل می‌شود.

تنگه هرمز یکی از حیاتی‌ترین مسیرهای انرژی جهان است. در شرایط عادی، حدود ۲۰ درصد نفت و گاز طبیعی جهان از این مسیر عبور می‌کند. هرگونه اختلال در آن می‌تواند مستقیماً روی قیمت جهانی انرژی، تورم و حتی رشد اقتصادی جهان اثر بگذارد.

به همین دلیل، پس از آغاز بحران، قیمت نفت در مقاطعی تا بیش از ۱۲۰ دلار در هر بشکه افزایش یافت و نهادهای بین‌المللی نسبت به خطر رکود جهانی هشدار دادند. اختلال در انتقال کود شیمیایی، دارو و کالاهای اساسی نیز بخشی دیگر از تبعات بحران هرمز عنوان شده است.

در واقع، پرسش «آیا هرمز بسته شده؟» شاید دیگر پاسخ صفر و یکی نداشته باشد. آنچه اکنون در این آبراه جریان دارد، بیشتر شبیه یک نبرد فرسایشی بر سر کنترل جریان انرژی جهان است؛ نبردی که هنوز نه به جنگ کامل ختم شده و نه به بازگشت کامل شرایط عادی.