ترامپ نام خارک را وارد بازی کرد؛ ادعای شب سخت برای ایران
تا چند روز پیش، بحث اصلی درباره احتمال امضای یک تفاهم اجرایی، کاهش تنش و بازگشت تدریجی تهران و واشنگتن به مسیر مذاکرات هستهای بود. اما پست تازه دونالد ترامپ در شبکه اجتماعیاش، ناگهان جهت نگاهها را تغییر داد؛ پستی که نه فقط از حمله نظامی، بلکه از «کنترل بازار نفت و گاز ایران» سخن میگفت.
در حالی که برخی تحلیلگران، همزمانی افتتاحیه جام جهانی با کاهش نسبی تنشها را نشانهای از تلاش قدرتها برای جلوگیری از گسترش جنگ میدانستند، دونالد ترامپ عصر پنجشنبه با انتشار پیامی تازه، فضای جدیدی ساخت.
او در شبکه اجتماعی «تروث سوشال» نوشت آمریکا «امشب بسیار سخت» به ایران حمله خواهد کرد و در آیندهای نهچندان دور، کنترل جزیره خارک و دیگر زیرساختهای نفت و گاز ایران را در اختیار خواهد گرفت.
همین چند جمله کافی بود تا دوباره نگاهها از «توافق احتمالی» به سمت «سناریوی تشدید تنش» برگردد.
این تغییر فضا در حالی رخ میدهد که طی روزهای گذشته، گزارشهای مختلفی درباره ادامه مذاکرات غیرمستقیم تهران و واشنگتن منتشر شده بود. حتی برخی رسانهها از احتمال رسیدن دو طرف به یک تفاهم اجرایی موقت سخن میگفتند؛ تفاهمی که بتواند هم جنگ را متوقف کند و هم مسیر بازگشت به گفتوگوهای هستهای را باز نگه دارد.
اما مشکل اینجاست که مذاکرات، برخلاف ظاهر دیپلماتیکش، وارد مرحلهای فرسایشی شده است.
در واشنگتن این تصور وجود دارد که فشار اقتصادی و نظامی بیشتر میتواند موقعیت آمریکا را در میز مذاکره تقویت کند. در تهران نیز این نگاه دیده میشود که حفظ فشار روی بازار انرژی و مسیرهای کشتیرانی، هنوز برای ایران اهرمساز است.
در این میان، نقش بنیامین نتانیاهو هم در بسیاری از تحلیلها برجسته شده است.
برخی تحلیلگران غربی معتقدند نخستوزیر اسرائیل تمایلی به پایان سریع جنگ ندارد؛ زیرا تداوم وضعیت جنگی، هم موقعیت سیاسی او را در داخل اسرائیل حفظ میکند و هم مانع از شکلگیری توافقی میشود که بتواند به کاهش تنش پایدار میان تهران و واشنگتن منجر شود.
همزمان، در روزهای اخیر انتقادها نسبت به فرسایشی شدن عملیات نظامی آمریکا و اسرائیل نیز افزایش یافته است؛ از جمله پس از گزارشهایی درباره ساقط شدن بالگرد آپاچی و بالا رفتن هزینههای درگیری در منطقه.
در چنین فضایی، پست تازه ترامپ را میتوان از دو زاویه دید.
برداشت اول این است که این همان الگوی آشنای «تهدید برای گرفتن امتیاز بیشتر» باشد؛ یعنی بالا بردن سطح تهدید، پیش از ورود به مرحلهای تازه از چانهزنی.
اما برداشت دوم، عمیقتر و شاید مهمتر است.
ترامپ این بار فقط از حمله نظامی حرف نزد؛ او مستقیماً از «کنترل بازار نفت و گاز ایران» و جزیره خارک نام برد. همین تغییر واژگان باعث شده برخی تحلیلگران معتقد باشند تنش میان تهران و واشنگتن، بهتدریج از یک تقابل صرفاً نظامی، وارد مرحلهای از مهندسی ژئواقتصادی شده است؛ مرحلهای که در آن، هدف فقط فشار نظامی نیست، بلکه کنترل توان ایران برای اثرگذاری بر بازار جهانی انرژی است.
به همین دلیل، تهدید خارک را شاید نتوان صرفاً یک تهدید نظامی معمولی دانست. این تهدید، بیش از هر چیز، نشانه انتقال جنگ به قلب معادله انرژی و اقتصاد جهانی است.
فعلاً مشخص نیست این پیام مقدمه یک اقدام میدانی تازه است یا بخشی از جنگ روانی و چانهزنی. اما یک نکته روشنتر از قبل به نظر میرسد: در روایت جدید واشنگتن، نفت، گاز و مسیرهای صادرات انرژی بیش از گذشته به مرکز تنش با تهران منتقل شدهاند.