۸ شایعه استعفای پزشکیان در ۲۱ ماه؛ تکرار، «صندلی لرزان» میسازد؟
به گزارش زومان، شامگاه یکشنبه بار دیگر شایعهای آشنا در فضای مجازی جان گرفت؛ شایعهای که در ماههای گذشته بارها از گوشه و کنار شبکههای اجتماعی و برخی رسانهها سر برآورده و هر بار پس از چند ساعت یا چند روز فروکش کرده است: «مسعود پزشکیان استعفا کرد.»
این بار نیز خبر خیلی زود دست به دست شد؛ اما عمر آن چندان طولانی نبود و سید مهدی طباطبایی، معاون ارتباطات دفتر رئیسجمهور، این ادعا را تکذیب کرد.
شایعهپردازی شبکه بیآبروی خارجی ادامه همان بازیهای مضحک رسانهای گذشته است. آرزوهای خود را به جای واقعیت منتشر کردهاند. رئیسجمهور پزشکیان از خدمت به مردم عقب نخواهد نشست.- سید مهدی طباطبایی
با این حال، ماجرای شایعات پیرامون استعفای پزشکیان به این نقطه محدود نمیشود. بررسی زومان نشان میدهد از شهریور ۱۴۰۳ و آغاز به کار دولت چهاردهم پس از رأی اعتماد مجلس، تا اردیبهشت ۱۴۰۵، یعنی ۲۱ ماه، دستکم هفت بار شایعه استعفای رئیس جمهور در فضای رسانهای و مجازی مطرح شده و هر بار نیز با تکذیب رسمی دولت روبهرو شده است.
اما ماجرای شایعات از کجا آغاز شد؟
نخستین جرقه؛ سه ماه پس از آغاز دولت
اولین شایعه جدی درباره استعفای رئیسجمهور در ۱۹ آذر ۱۴۰۳ و حدود سه ماه پس از آغاز به کار دولت چهاردهم منتشر شد و طبق گزارش برخی رسانهها، یک کانال تلگرامی وابسته به اپوزیسیون مدعی شد پزشکیان به دلیل ناکامی دولت در پیشبرد برخی مطالبات و برنامهها از جمله لغو قانون حجاب در آستانه کنارهگیری قرار دارد.
اما علی احمدنیا، رئیس امور اطلاعرسانی دولت، این ادعا را رد کرد و گفت دولت به جای پرداختن به «دروغهای شاخدار» منتشرشده برای جذب مخاطب، بر حل ناترازیها، بهبود معیشت مردم و اجرای وعدههای انتخاباتی تمرکز دارد.
تاریخ | منشا |
|---|---|
۱۹ آذر ۱۴۰۳ | کانال تلگرامی وابسته به اپوزیسیون |
۲۰ بهمن ۱۴۰۳ | گروههای خارج نشین |
۱۴ اسفند ۱۴۰۳ | نامشخص |
۱ تیر ۱۴۰۴ | نامشخص |
۳۱ تیر ۱۴۰۴ | عبدالرضا داوری در کلاب هاوس |
۱ فروردین ۱۴۰۵ | نامشخص |
۱ خرداد ۱۴۰۵ | کامران غضنفری نماینده مجلس |
۱۰ خرداد ۱۴۰۵ | شبکه ایران اینترنشال |
بررسی زمانی و منشا انتشار شایعات درباره استعفای پزشکیان
بازگشت شایعه در زمستان
حدود دو ماه بعد و در ۲۰ بهمن ۱۴۰۳، موج تازهای از شایعات درباره استعفای پزشکیان شکل گرفت. این بار نیز موضوع به سرعت در شبکههای اجتماعی بازنشر شد و بار دیگر مقامات دولت وارد میدان شدند و آن را تکذیب کردند.
کمتر از یک ماه بعد و در ۱۴ اسفند، شایعهای مشابه با دامنهای محدودتر در برخی کانالها و رسانهها منتشر شد؛ شایعهای که مانند موارد قبلی هیچگاه رنگ واقعیت به خود نگرفت و بیسروصدا تکذیب شد.
نامهای که هرگز وجود نداشت
پس از پایان سال ۱۴۰۳، برای چند ماه خبری از این دست شایعات شنیده نشد. اما در نخستین روز تیر ۱۴۰۴، فضای مجازی بار دیگر شاهد انتشار سندی جنجالی بود؛ نامهای که گفته میشد درخواست استعفای رئیسجمهور را روایت میکند.
این نامه خیلی زود جعلی از آب درآمد و حبیبالله عباسی، مدیرکل روابط عمومی دفتر رئیسجمهور، اصالت آن را رد کرد و انتشار آن را مصداق جعل و شایعهسازی دانست.
سناریوی «پزشکیان میرود، لاریجانی میآید»
هنوز گرد فراموشی بر شایعه پیشین نگذشته بود که موضوع وارد مرحله تازهای شد. این بار فقط صحبت از استعفا نبود، بلکه ادعای جایگزینی رئیسجمهور نیز مطرح شد.
عبدالرضا داوری در ۳۱ تیر ۱۴۰۴ طی یک گفتوگو در کلاب هاوس مدعی شد که احتمال دارد پزشکیان از سمت خود کنارهگیری کند و پس از او علی لاریجانی سکان دولت را در دست بگیرد.
این ادعا نیز با واکنش سریع مقامات دولتی مواجه و به سرنوشت شایعات قبلی، دچار شد.برخی با اشاره به ساز و کار انتخاب ريیس دولت در جمهوری اسلامی نوشتند ظاهر قانون اجازه نمی دهد بعد از استعفای ريیس دولت دبیر شورای عالی امنیت ملی جانشین او شود مگر در انتخابات که آن موقع باید طرف نامش از صندوق رای بیرون آید.
بر اساس قانون اساسی در صورت فوت، عزل، استعفاء، غیبت یا بیماری بیش از دو ماه رئیس جمهور ، معاون اول رئیس جمهور با موافقت رهبری اختیارات و مسئولیتهای وی را بر عهده می گیرد و شورایی متشکل از رئیس مجلس و رئیس قوه قضائیه و معاون اول رئیس جمهور موظف است ترتیبی دهد که حداکثر ظرف مدت پنجاه روز رئیس جمهور جدید انتخاب شود.
شایعهای همزمان با روزهای جنگ
پس از چند ماه سکوت، موج بعدی شایعات در فروردین ۱۴۰۵ و همزمان با حملات آمریکا و اسرائیل به ایران شکل گرفت؛ روزهایی که فضای سیاسی و امنیتی کشور تحت تأثیر تحولات جنگ قرار داشت.
در آن مقطع، برخی کانالها مدعی شدند پزشکیان به دلیل نارضایتی از نقش و اختیارات خود در فرآیندهای تصمیمگیری قصد استعفا دارد. این ادعا نیز با واکنش یوسف پزشکیان و دیگر مسئولان دولتی روبهرو شد و تکذیب شد.
ادعای یک نماینده مجلس در یک فایل ویدیویی
در اول خرداد،کامران غضنفری نماینده تهران در مجلس فایل ویدیویی منتشر کرد که در آن خطاب به پزشکیان مدعی شده بود: در واکنش به برخی اقدامات دفاعی سپاه تهدید به استعفا کرده و در 29 فروردین هم نامه بی ادبانه خطاب به رهبری را امضا کرده است. بعد از این فایل ویدیویی در فضای مجازی مطرح شد که آنچه غضنفری نامه بی ادبانه خوانده محتوایش اشاره به استعفا در صورت انجام نشدن برخی اقدامات بوده است. گرچه منابع رسمی و بسیاری از چهره ها این سخنان غضنفری را رد و حتی نگوهش کردند.
آخرین حلقه از یک زنجیره ۲۱ ماهه
جدیدترین فصل این سریال نیز شامگاه یکشنبه رقم خورد؛ زمانی که شبکه ایران اینترنشنال به نقل از منابعی که آنها را «آگاه» معرفی کرده بود، بار دیگر از استعفای رئیسجمهور خبر داد.
شایعهای که مانند شش مورد پیشین، عمر کوتاهی داشت و با تکذیب رسمی دفتر رئیسجمهور روبهرو شد.
روایتی که هر دو ماه بازمیگردد
بررسی زمانی این موارد نشان میدهد از ۱۹ آذر ۱۴۰۳ تا ۱۰ خرداد ۱۴۰۵، در فاصلهای حدود ۵۳۹ روزه، هشت موج شایعه درباره استعفای رئیسجمهور مطرح شده است. با احتساب فاصله میان این موجها، میتوان گفت تقریباً هر ۷۷ روز، یعنی حدود هر دو ماه و نیم یکبار، این روایت دوباره در فضای رسانهای و سیاسی فعال شده؛ الگویی که دستکم در سالهای اخیر، کمتر برای روسای جمهور پیشین مشاهده شده است.
برخی این وضعیت را محصول تغییرات فضای رسانهای، گسترش شبکههای اجتماعی و سرعت بالای بازتولید شایعات در عصر دیجیتال میدانند.
اما تحلیل دیگری نیز وجود دارد که معتقد است تکرار مستمر چنین روایتهایی، فارغ از صحت یا نادرستی آنها، میتواند به مرور اثری شبیه «کاشت رسانهای» ایجاد کند؛ فرآیندی که در آن، ایده استعفای رئیسجمهور از یک امر دور از ذهن و تابوشکن، به بخشی از گمانهزنی عادی در فضای سیاسی تبدیل میشود و چیزی شبیه «روایت صندلی لرزان» را شکل میدهد.