دونالد ترامپ رئیسجمهور آمریکا، با چالشی در برنامه هستهای ایران روبروست که بخشی از آن حاصل عملکرد خود اوست: کوهی از اورانیوم بسیار غنیشده که تهران با وجود دو ماه جنگ، از تحویل آن خودداری کرده است. این ابتدای یک گزارش است؛ از والاستریتژورنال و در روزهای پراضطراب که هر لجظه ممکن است جنگ از سر گرفته شود یا توافقی برای امضا روی میز قرار گیرد.
استنادات والاستریتژورنال به دادههای آژانس بینالمللی انرژی اتمی اشاره کرده و مینویسد که ایران پس از خروج ترامپ از توافق برجام در سال ۲۰۱۸، مواد شکافتپذیر انباشت کرد و سپس در دوران بایدن و دوره دوم ترامپ، برنامه خود را تسریع کرده است.
بنابر گزارش والاستریتژورنال اکنون یکی از اهداف مهم جنگی ترامپ، اطمینان از این است که تهران توانایی ساخت سلاح هستهای را نداشته باشد اما ایران از پذیرش شرایط واشنگتن امتناع کرده است. نه کارزار فشار اقتصادی دوره اول ترامپ و نه حملات نظامی آمریکا-اسرائیل در ژوئن و فوریه، ایران را وادار به رها کردن ذخایر اورانیوم یا توقف تلاشهای هستهای نکرده است.
روز دوشنبه، ترامپ مدعی شد که به دلیل وجود «شانس بسیار خوب» برای رسیدن به توافق در جریان دیپلماسی پرنوسانی که کاخ سفید از زمان بازگشت او دنبال میکند، از اقدام نظامی بیشتر علیه ایران خودداری کرده است؛ با این حال، کارشناسان اندکی به این موضوع خوشبین هستند.
ترامپ که به دنبال توافقی قویتر از توافق ۲۰۱۵ است، از زمان بازگشت به قدرت بر پذیرش شرایط سخت توسط ایران پافشاری کرده که گاه شامل پایان دائمی غنیسازی و برچیدن سایتهای کلیدی بوده است. منتقدان او استدلال میکنند که توافق هستهای نشان میدهد او تنها با دادن امتیازات متقابل میتواند به توافقی با تهران برسد که پایانی بادوام بر بنبست کنونی باشد.
به نوشته والاستریتژورنال شکست در مهار فعالیتهای هستهای ایران تنها مختص ترامپ نیست. «برنامه جامع اقدام مشترک» (JCPOA) که در سال ۲۰۱۵ توسط اوباما حاصل شد، مسیر احتمالی ایران به سمت بمب را به تأخیر انداخت، اما آن را مسدود نکرد. تلاشهای دولت بایدن برای احیای توافق ۲۰۱۵ و سپس مذاکره برای توافقی قویتر نیز به بنبست خورد. ایران در سال ۲۰۲۲ توافقی را که میتوانست منجر به حلوفصل مسالمتآمیز و لغو تحریمها شود، رد کرد.
گری سامور، کارشناس سلاحهای کشتار جمعی در شورای امنیت ملی دولت اوباما، میگوید:
اشتباه اول، خروج ترامپ از برجام در زمانی بود که کار میکرد. و اشتباه بزرگ دوم، خودداری ایران از پذیرش پیشنهاد دولت بایدن برای احیای برجام بود.
گاهشمار هستهای ایران (خلاصهای از روند تحولات)
- ژوئیه ۲۰۱۵: توافق هستهای با محدودیتهای شدید ۱۵ ساله برای فعالیتهای ایران.
- مه ۲۰۱۸: ترامپ آمریکا را از توافق خارج و تحریمها را بازگرداند.
- ژوئیه ۲۰۱۹: ایران از محدودیتهای ذخایر و سطح غنیسازی توافق ۲۰۱۵ عبور کرد.
- نوامبر ۲۰۱۹: ایران از سانتریفیوژهای پیشرفته در نطنز استفاده کرده و غنیسازی در فردو را از سر گرفت.
- ژانویه ۲۰۲۱: آغاز کار دولت بایدن با وعده احیای توافق؛ ذخایر ایران حدود ۳ تن بود.
- آوریل ۲۰۲۱: مذاکرات احیای توافق آغاز شد؛ ایران برای اولین بار غنیسازی ۶۰ درصدی را انجام داد.
- اوت ۲۰۲۲: مذاکرات برای احیای برجام به شکست انجامید.
- ژوئیه ۲۰۲۴: نهادهای اطلاعاتی آمریکا گزارش دادند که ایران در حال انجام فعالیتهای مرتبط با سلاح هستهای است.
- ژوئن ۲۰۲۵: آمریکا و اسرائیل تأسیسات اصلی ایران را پس از آنکه ادعا شد ایران اورانیوم غنیشده کافی برای ساخت تقریباً ۱۱ سلاح هستهای تولید کرده بود، تحت حمله قرار دادند.
وضعیت کنونی
ایران اکنون اعلام کرده است که روی سلاح هستهای کار نمیکند. به ادعای والاستریتژورنال اگرچه در حال حاضر تهران غنیسازی نمیکند، اما اگر بخواهد به سمت ساخت بمب حرکت کند، باید مواد شکافتپذیر خود را از زیر تنها آوار استخراج کند. با این حال، کارشناسان معتقدند تهران به تواناییهای تکنولوژیک برای ساخت زرادخانه هستهای دست یافته است.
علیرغم ترور دانشمندان هستهای توسط اسرائیل، ایران دانش فنی خود را حفظ کرده است.
والاستریتژورنال در این گزارش ادعا میکند نگرانی اصلی ایالات متحده این است که ایران حدود ۴۵۰ کیلوگرم (۱۰۰۰ پوند) اورانیوم با غنای ۶۰ درصد و حدود ۲۰۰ کیلوگرم (۴۴۰ پوند) اورانیوم ۲۰ درصد دارد. این مواد میتوانند در عرض چند هفته به سطح ۹۰ درصد (درجه تسلیحاتی) برسند.
والاستریتژورنال همچنین مدعی شده است:
تا پیش از حمله به سایتها در ژوئن گذشته، ایران ۹.۸ تن اورانیوم غنیشده داشت و هر فصل یک تن به آن اضافه میکرد.