هشدار یونانی چین به ترامپ: واژه مرموز در رابطه پکن و آمریکا
شی جینپینگ برای میزبانی از دونالد ترامپ، صحنه را با تاریخ چین چید؛ از تالارهای باشکوه و نمادهای امپراتوری گرفته تا روایت تمدنی کشوری که پکن سالهاست تلاش میکند آن را نشانه بازگشت قدرت خود معرفی کند. تصاویری که خیلی زود در رسانهها و شبکههای اجتماعی دستبهدست شد و بسیاری آن را تلاشی حسابشده برای نمایش اعتمادبهنفس و قدمت چین در برابر رئیسجمهوری آمریکا توصیف کردند.
اما وقتی نوبت به مهمترین پیام سیاسی دیدار رسید، رئیسجمهوری چین این بار نه به تاریخ کشورش، بلکه به یونان باستان رجوع کرد؛ مفهومی به نام «تله توسیدید» (Thucydides Trap).
اصطلاحی که بعد از صحبتهای شی دوباره وایرال شده، به نظریهای اشاره دارد که میگوید رقابت میان یک قدرت در حال ظهور و قدرت مسلط، میتواند جهان را به سمت جنگ سوق دهد.
توسیدید، مورخ بزرگ یونان باستان و راوی جنگ پلوپونزی بود. او استدلال میکرد که قدرتگیری آتن باعث هراس اسپارت شد و همین ترس به جنگ انجامید.
اما چرا شی جینپینگ از این مفهوم استقبال میکند؟ چون در روایت پکن، چین قدرتی در حال صعود است و آمریکا هژمونیای محسوب میشود که از عقب رانده شدن هراس دارد.
به گزارش زومان، والاستریتژورنال در تحلیلی درباره این اظهارات نوشت که اشاره شی به «تله توسیدید» صرفا یک بحث تاریخی یا دانشگاهی نبود، بلکه پیامی سیاسی برای واشنگتن محسوب میشد. از نگاه این روزنامه، شی تلاش داشت به ترامپ هشدار دهد که آمریکا نباید در برابر برنامههای چین برای بازپسگیری تایوان مانعتراشی کند؛ حتی اگر پکن در نهایت بخواهد برای این هدف از زور استفاده کند.
والاستریتژورنال در ادامه با لحنی طعنهآمیز مینویسد که شاید خود شی جینپینگ باید یکبار دیگر درباره این تصور تجدیدنظر کند؛ این ایده که چین قدرتی در حال اوج گرفتن و آمریکا کشوری در مسیر افول است.
مفهوم «تله توسیدید» در سالهای اخیر با نوشتههای گراهام آلیسون، استاد علوم سیاسی دانشگاه هاروارد، دوباره وارد ادبیات سیاسی جهان شد. او با مرور نمونههای تاریخی استدلال کرد که در بسیاری از موارد، زمانی که یک قدرت نوظهور جایگاه قدرت مسلط را به چالش کشیده، جهان به سمت جنگ حرکت کرده است.
نمونهای که معمولا برای توضیح این نظریه مطرح میشود، رقابت آلمان و بریتانیا پیش از جنگ جهانی اول است؛ زمانی که قدرتگیری سریع آلمان، توازن سنتی قدرت در اروپا را به چالش کشید.
با این حال، والاستریتژورنال معتقد است ماجرای چین و آمریکا لزوما با الگوی کلاسیک «تله توسیدید» همخوان نیست. این روزنامه استدلال میکند واشنگتن طی دهههای گذشته، از جمله با حمایت از عضویت چین در سازمان تجارت جهانی، به رشد اقتصادی این کشور کمک کرده و آغازگر تهدید نظامی نبوده است.
در مقابل، پکن سالهاست استدلال میکند که حضور نظامی آمریکا در آسیا، حمایت واشنگتن از تایوان، محدودیتهای فناوری و جنگ تجاری، همگی نشانههایی از تلاش آمریکا برای مهار قدرت رو به رشد چین است.
به همین دلیل، «تله توسیدید» برای دو طرف معنایی متفاوت دارد؛ در روایت چین، هشداری درباره ترس آمریکا از ظهور یک قدرت تازه، و در روایت بسیاری از تحلیلگران آمریکایی، تلاشی از سوی پکن برای مشروعیتبخشی به فشار بر تایوان.
رقابت چین و آمریکا امروز دیگر فقط به ناوهای جنگی و مانورهای نظامی محدود نیست. از جنگ تراشهها و محدودیت صادرات فناوری گرفته تا رقابت بر سر هوش مصنوعی، زنجیره تامین و آینده تایوان، بسیاری معتقدند دو قدرت بزرگ جهان وارد مرحلهای شدهاند که شباهتهایی با همان «تله توسیدید» دارد؛ مفهومی که از یونان باستان آمده، اما دوباره به یکی از واژههای پرتکرار سیاست جهانی تبدیل شده است.