۶۸ روز از آغاز جنگ در حال سپری شدن است؛ از صبح نهم اسفند با نخستین انفجارها در تهران تا امروز که روزها و شبهایش در التهاب جنگ گذشت. به این وضعیت، جدایی ایرانیها از جهان با قطع اینترنت را اضافه کنید.
در میانه این اضطراب و التهاب، عباس عراقچی وزیر خارجه، روزهایی در میدان مشق تهران بود و گاه در اسلامآباد و مسقط و مسکو؛ به دنبال راهی برای خروج از جنگ. احتمالا در بمباران خبری دو ماه اخیر ایران، اظهاراتش را خوانده یا شنیدهاید.
این گزارش تحلیل یک کانال ارتباطی وزیر خارجه ایران از نهم اسفند تا روز چهاردهم اردیبهشت است: ما تلفنهای دیپلماتیک غیرمحرمانهاش را بررسی کردیم؛ دادهای که شاید نشانهای باشد از ملتهبترین روزها برای دستگاه دیپلماسی؛ روزهایی که خط وزارت خارجه داغ شد.
عباس عراقچی در کدام روزها بیشترین تماس را با جهان داشت؟ با کدام کشورها بیشترین تماس تلفنی را برقرار کرد؟
بررسی زومان از مکالمات تلفنی وزیر خارجه میگوید که او در بازه ۶۶ روزه، ۱۴۸ بار با مسوولان کشورها و سازمانها گفت و گوی تلفنی داشت؛ به طوری میانگین بیش از دو تماس در روز. اما او در ۶ روز بیشترین گفت وگوی تلفنی را ثبت کرد و پرترافیکترینش، یازدهم اردیبهشت است که با مسوولان ۸ کشور رایزنی کرد. نکته آنکه فردای آن روز هم خط عراقچی شلوغ بود. او روز ۱۲ اردیبهشت با مسوولان ۷ کشور به صورت تلفنی صحبت کرد. رتبه بعدی از آنِ روزِ بعد از آتشبس است؛ بیستم فروردین با ۷ تماس تلفنی که احتمالا میتواند تلاش برای تثبیت آتشبس تلقی شود. سوم و بیستم فروردین نیز با ۷ تماس در همین جایگاه قرار می گیرند.
در روز اول جنگ یعنی ۹ اسفند، سه تماس ثبت شده؛ با عراق و روسیه، با محور محکومیت حمله و درخواست توقف جنگ. اما خیلی زود دامنه تماسها گستردهتر میشود. ۱۳ و ۱۴ اسفند، تعداد تماسها به ۶ مورد در روز میرسد؛ ترکیبی از کشورهای منطقه، اروپا و بازیگران آسیایی. این همان نقطهای است که وزارت خارجه ایران تلاش میکند روایت خود از جنگ را تثبیت کند: «دفاع مشروع» و «لزوم توقف درگیری».
اما آنچه در این دادهها برجسته است، فقط تعداد تماسها نیست، بلکه الگوی آنهاست. یک محور ثابت در تمام این ۶۶ روز دیده میشود: کشورهای منطقه، بیش از سایرین در این گفت و گوهای تلفنی سهیماند. در کنار آن، روسیه تقریباً در تمام مقاطع حساس حضور دارد. تماسهای مکرر با مسکو—چه در روزهای ابتدایی جنگ و چه در دوره آتشبس—نشان میدهد که این کانال، یکی از ستونهای ثابت رایزنیها بوده است.
شاید این تعبیر بدی نباشد: مدیریت بحران، بیش از هر چیز در محیط پیرامونی ایران دنبال شده است. یعنی جایی که تبعات جنگ مستقیمتر و فوریتر است.
پرتکرارترین تماسهای تلفنی عراقچی، از ترکیه و روسیه یا به این دو کشور بود؛ ۱۴ بار با آنکارا و ۱۲ بار با مسکو گفتوگوی تلفنی داشت و بعد از آن، پاکستان با ۹ تماس و آذربایجان، فرانسه و مصر هر کدام با ۷ تماس، ازجمله کشورهایی بودند که با عراقچی گفت و گوی تلفنی داشتند.
در سطحی دیگر، اروپا و برخی کشورهای آسیایی مثل هند، چین و ژاپن نیز بهتناوب وارد این شبکه ارتباطی میشوند؛ بیشتر در بزنگاههایی که بحث کاهش تنش یا مدیریت پیامدهای اقتصادی جنگ مطرح بوده است.
تنوع بازیگران هم جالب توجه است. از دبیرکل سازمان ملل متحد گرفته تا کشورهای دوردست مانند برزیل، کنیا یا آفریقای جنوبی، همگی در مقاطعی وارد این زنجیره تماس شدهاند. این گستردگی نشان میدهد که تلاش شده پرونده جنگ، صرفاً در سطح منطقهای باقی نماند و به یک موضوع بینالمللی تبدیل شود.
حالا امروز که ۶۸ روز از جنگ در حال سپری شدن است، به اینفوگرافیک بالا و جدول زیر بهعنوان یک روایت نگاه کنیم؛ تنها یک منظر از هزاران روایتی که در روزهای سخت به ایران و ایرانی گذشت.