بنابر گزارش زومیت تجربه درخواست تاکسی اینترنتی در اسنپ و تپسی در حدود دو ماه گذشته، کاهش هزینه و کرایه سفرها را نشان میدهد. رقمی که پس از ثبت مبدأ و مقصد در این سرویسها اعلام میشود در اغلب موارد کمتر از کرایهای است که تا همین سه ماه پیش، یعنی بهمنماه ۱۴۰۴ محاسبه میشد. در برخی موارد هم قیمتها تغییری نکرده و کمتر موردی از افزایش هزینه سفر در تپسی و اسنپ دیده میشود.
این تغییر متفاوت با تجربهای است که در آغاز هر سال جدید داریم. معمولا در ابتدای سال شاهد بالا رفتن کرایه انواع وسایل نقلیه عمومی هستیم؛ امسال هم افزایش ۲۵ درصدی برای تاکسی، مترو و اتوبوسهای شهری تصویب شده است. هرچند تاکسیهای اینترنتی مدل محاسبه قیمتی خاص خود را دارند، که بهصورت هوشند و خودکار عوامل مختلفی را در تعیین کرایه در نظر میگیرد اما تغییری که در حدود دو ماه اخیر رخ داده کاهش هزینه سفرهاست که برهمخوردن تعادل در این بازار را نشان میدهد.
خود پلتفرمهای تاکسی اینترنتی نیز بر مبنای آمار و دادههایی که در این مدت ثبت کردهاند، این تغییر در کرایهها را تایید میکنند. آنها از مجموعه دلایلی میگویند که باعث شده کرایهها نسبتا کمتر از قبل شود.
خروج از روال عادی
فرید شهابی، معاون تجاری اسنپ، در پاسخ به زومیت به عوامل مختلفی که در تعیین هزینه سفر دخیل است اشاره میکند: مسافت، مدتزمان تقریبی سفر، وضعیت لحظهای ترافیک و تعداد خودروهای فعال در محدوده مبدأ. همه این متغیرها در محاسبه قیمت هر سفر در اسنپ تعیینکننده است. بسیاری از این عوامل در شرایط جنگ و پس از آن، در ایام نوروز تغییراتی داشته که طبیعتا نرخ کرایه را تحت تاثیر قرار داده است:
با آغاز شرایط جنگی، عواملی مانند تغییرات فصلی، کاهش ترافیک و افت تعداد درخواستها، بر زمان سفر و تعادل عرضه و تقاضا تاثیر گذاشت و در نتیجه توازن بازار دچار اختلال شد.- - فرید شهابی، معاون تجاری اسنپ
او توضیح میدهد که این تغییر و اختلال بهویژه در شهرهای بزرگ و جنوبی رخ داده است: «در این شهرها، تعداد درخواستها نسبت به تعداد رانندگان فعال کاهش پیدا کرد که منجر به کاهش قیمت سفر شد.»
روابط عمومی تپسی هم ضمن تایید پایین آمدن هزینه سفرها و اشاره به این که روزهای جنگ و مصادف شدن بخشی از آن با تعطیلات نوروز باعث این کاهش شده به موضوع دورکار شدن بسیاری از کسبوکارها و سازمانها نیز اشاره کرده و خروج مردم از تهران را عامل کاهش ترافیک و تقاضای سفر دانسته که بر هزینه سفرها اثر میگذارد.
در پایتخت و شهرهای حنوبی تقاضا کمتر شد و کرایه افت بیشتری کرد
معاون تجاری اسنپ بخشی از کاهش سفرها را طبیعی میداند و میگوید: «کاهش قیمت در فروردینماه تا حدی روندی طبیعی و فصلی محسوب میشود، اما شرایط خاص اخیر این کاهش را تشدید کرده است.»
تپسی نیز میگوید مجموع این شرایط «کاهش معناداری» را رقم زده است: «درخواست سفر از سمت کاربران مسافر از یک سو و ترافیک سطح شهر از سوی دیگر، کاهش معناداری داشته که این تغییرات، بیشترین تاثیر را در تعیین قیمت هفتههای اخیر داشتهاند.»
ثبتنام رانندههای جدید و افزایش عرضه
بهجز موضوع کاهش تقاضا، افزایش تعداد خودرو و راننده نیز بر پایین آمدن کرایه تاکسیهای اینترنتی تاثیر داشته است. روابط عمومی تپسی به بیشتر شدن نرخ جذب سفیران در این پلتفرم در حدود دو ماه گذشته اشاره کرده و میگوید:
در این مدت نسبت به پیشبینیای که با توجه به روندهای گذشته و شرایط شرکت داشتیم، نرخ جذب بین ۱۵ تا ۲۰ درصد افزایش داشته است.- - روابط عمومی تپسی
افزایش ثبت نام در این پلتفرمها میتواند نشاندهنده این باشد که افراد در این بازه زمانی که جنگ، مشکلات اقتصادی و قطعی اینترنت آسیبهای گستردهای به مشاغل و کسبوکارها وارد کرده، شغلشان را از دست داده یا با کاهش درآمد مواجه شدهاند و در تپسی و اسنپ ثبت نام کردهاند. تعدادی از این افراد هم ممکن است پیش از این جذب شده باشند اما فعالیتشان را بیشتر کردهاند تا بتوانند درآمد کسب کنند.
تجربه برخی کاربران زومیت هم همین موضوع را نشان میدهد. تعدادی از کاربران در بخش نظرات برای زومیت نوشتهاند که به دنبال قطعی اینترنت و شرایطی که کشور دارد، بیکار شدهاند و فعالیت در تاکسیهای اینترنتی راهی است که برای امرار معاش پیدا کردهاند.
یکی از کاربران زومیت نوشته است: «تدوینگرم، شرکتمون به خاطر نبود اینترنت تعلیقم کرد. حقوق فروردینمم ندادن. الان کف خیابونا دارم اسنپ میزنم که قسطامو پر کنم».
کاربر دیگری برای افزایش درآمد بهعنوان شغل دوم در این پلتفرمها فعال شده است: «واسه اولین بار یه وسیله نقلیه، موتور قسطی گرفتم که بعد کارگری برم شغل دوم پیک اسنپ کار کنم.» البته تجربه او نشان میدهد که با وجود قطعی اینترنت، کار کردن در این پلتفرمها هم آسان نیست:
با قطع اینترنت مسیریابی عملا ندارم و برای من که تازه وارد این کار شدم خیلی سخته و مسیرها رو نمیشناسم. تعداد سفارشا خیلی کمه نسبت به قبل جنگ، خیلی از مشاغل از بین رفته و از همه مهمتر مردم درآمدی ندارن که سفارشی بدن.
وضعیت متفاوت عرضه و تقاضا در شهرهای شمالی
با وجود کم شدن تعداد درخواستها و سفرها در تهران، تحت تاثیر جنگ، تعطیلات، دورکاری و تعطیلی بعضی شرکتها در این بازه زمانی، شهابی به افزایش درخواستها در بعضی شهرها هم اشاره میکند: «این سکه البته روی دیگری هم داشته؛ در شهرهای شمالی به دلیل استقبال مسافران و افزایش جمعیت، فشار تقاضا بر عرضه بیشتر شد و قیمتها طبق منطق الگوریتم افزایش پیدا کرد.»
او به تلاش برای برقراری بین عرضه و تقاضا برای برقرار ماندن سرویسها نیز اشاره کرده و توضیح میدهد:
بهطور کلی، اگر هزینه سفر بسیار پایین باشد، رانندگان تمایلی به پذیرش درخواست ندارند و در مقابل، اگر قیمت بیش از حد بالا باشد، احتمال لغو درخواستها از سوی مسافران افزایش پیدا میکند. به همین دلیل، در شرایط خاص جنگی تلاش شده قیمتها بهگونهای تنظیم شود که تعادلی نسبی میان رضایت رانندگان و مسافران برقرار بماند.- - فرید شهابی، معاون تجاری اسنپ
بازار هنوز به حالت عادی بازنگشته
با توجه به این که حدود ۲۰ روز از برقراری آتشبس در کشور میگذرد این احتمال وجود دارد که تعداد سفرها به وضعیت عادی برگشته باشد و به تبع، کرایهها هم افزایش پیدا کند. اما تپسی میگوید:
«حتی با وجود آتشبس در بیش از دو هفته گذشته، ما همچنان شاهد کاهش درخواست از سمت مسافران هستیم و میزان درخواستها به حالت عادی بازنگشته است.»
با کاهش تقاضا برای تاکسی اینترنتی و پایین آمدن هزینه سفرها، احتمال کاهش درآمد رانندگان این پلتفرمها هم بیشتر میشود. معاون تجاری اسنپ اما میگوید «خلوت بودن نسبی معابر و کاهش ترافیک باعث افزایش سرعت جابهجایی شده و با کوتاهتر شدن چرخه سفر رانندگان، آنها این امکان را دارند که در طول روز، سفرهای بیشتری بروند و این کاهش احتمالی درآمد را جبران کنند.