صادرات نفت ایران در سایه محاصره دریایی آمریکا؛ تداوم جریان با تاکتیکهای پیچیده
اگرچه نیروی دریایی آمریکا از ۱۳ آوریل ۲۰۲۶ (۲۴ فروردین) محاصره بنادر ایران را برای توقف صادرات نفت ایران را آغاز کرده، اما دادههای شرکتهای ردیابی دریایی نشان میدهد که جریان صادرات نه تنها قطع نشده، بلکه با استفاده از روشهای جدید ادامه یافته است.
بر اساس گزارش شرکت تحلیل انرژی وورتکسا (Vortexa)، در بازه ۱۳ تا ۲۱ آوریل، ۳۴ تردد مرتبط با نفتکشهای تحریمی یا ایرانی در تنگه هرمز ثبت شده که از این تعداد، ۱۹ مورد مربوط به خروج از خلیج فارس بوده است. از این میان، شش محموله تأیید شده نفت خام ایران به حجم تقریبی ۱۰.۷ میلیون بشکه بارگیری شدهاند .
شرکت کپلر (Kpler) نیز گزارش داده که سه فروند نفتکش ایرانی به نامهای «دیپ سی»، «سونیا آی» و «دیونا» با حمل حدود پنج میلیون بشکه نفت خام، نخستین نفتکشهایی بودند که پس از آغاز محاصره، در تاریخ ۱۶ آوریل از تنگه هرمز عبور کردند. نکته قابل توجه آنکه این کشتیها سیستم شناسایی خود را خاموش کرده و ردیابی آنها تنها از طریق تصاویر ماهوارهای امکانپذیر بوده است .
نقطه کلیدی در این زنجیره صادرات، روش ترانسشیپمنت (Ship-to-Ship Transfer) است. نفتکشهای ایرانی محمولههای خود را در نزدیکی سنگاپور به کشتیهای دیگر منتقل میکنند و سپس این نفت با هویتی جدید عازم چین، مقصد اصلی نفت ایران، میشود . تحلیلگران معتقدند چین حاضر به تبعیت از محاصره آمریکا نیست و همین عامل، مهمترین متغیر در تداوم صادرات ایران است .
با این حال، این جریانها بدون ریسک نیست. ظرفیت ذخیرهسازی خشکی ایران حدود ۵۵ میلیون بشکه است که بیشتر آن پیشتر پر بوده و در صورت توقف کامل صادرات، ایران طی کمتر از دو هفته مجبور به تعطیلی چاههای نفت خود خواهد شد؛ اقدامی که به دلیل آسیبشناسی مخازن، ریسک کاهش دائمی ظرفیت تولید را به دنبال دارد.
در مقابل، ایران نیز ابزار تنگه هرمز را دارد. نیروی دریایی سپاه اعلام کرده تمامی کشتیهای تجاری باید از مسیر تعیینشده توسط ایران عبور کرده و مجوز بگیرند.
در مجموع تردد روزانه در تنگه هرمز گرچه کمی افزایش داشته، اما هنوز خیلی پایینتر از حالت عادی است. کشتیهای تجاری همچنان به خاطر ریسکهای امنیتی بالا با محدودیت مواجهاند؛ از جمله سه حمله جدید در چهار روز اخیر و بلاتکلیفی درباره پاکسازی مینهای دریایی. اپراتورها هم تصمیمگیری را به بعد از مشخص شدن تمدید معافیت تحریمی آمریکا علیه ایران موکول کردهاند؛ موضوعی که احتمالاً روی رفتار خریداران چینی، اپراتورهای بندرگاهی و موسسههای مالی اثر میگذارد. هر چند هنوز عمده ترددها مربوط به کشتیهایی است که مطابق قوانین عمل میکنند، اما ترکیب ریسکهای سیاسی و عملیاتی اجازه نمیدهد حجم ترانزیت رشد چشمگیری پیدا کند.
.