به گزارش زومان به نقل از الجزیره، دونالد ترامپ وقتی از میزان کمک نظامی روسیه به ایران پرسیدند، با بیتفاوتی گفت: «یک مقدار». شاید کمی دارند به آنها کمک میکنند. یک روز بعد، عباس عراقچی، معاون وزیر خارجه ایران، با جملهای کوتاه تأیید کرد که همکاری نظامی با مسکو «خوب» است.
این جمله کوتاه، گزارشهای قبلی را تأیید میکرد:روسیه دادههای ماهوارهای درباره محل ناوها و هواپیماهای جنگی آمریکا را با تهران به اشتراک میگذارد.
در نگاه اول، این کمک چندان چشمگیر نیست. بهخصوص وقتی بدانیم که روسیه خودش در اوکراین با مشکلات ارتباطی دستوپنجه نرم میکند، بعد از آنکه اسپیساکس ایلان ماسک ترمینالهای اینترنت ماهوارهای استارلینک قاچاق را قطع کرد.
اما پاول لوزین، پژوهشگر ارشد بنیاد جیمزتاون، میگوید دادههایی که ایران دریافت میکند احتمالاً از «لیانا» میآید؛ تنها سامانه کاملاً عملیاتی ماهوارههای جاسوسی مسکو. این سامانه برای جاسوسی از ناوهای هواپیمابر آمریکا و شناسایی آنها بهعنوان هدف ساخته شده است.
ماهوارهای که مسکو پرتاب کرد
روسیه همچنین در توسعه برنامه فضایی ایران نقش داشته است. ماهواره «خیام»، که ۶۵۰ کیلو وزن دارد، در سال ۲۰۲۲ از پایگاه فضایی بایکونور روسیه پرتاب شد. این ماهواره در ارتفاع ۵۰۰ کیلومتری میچرخد و میتواند تصاویری با دقت بالا بگیرد. لوزین میگوید مسکو از نظر تئوری میتواند دادههای تصویربرداری ایران را دریافت و پردازش کند، و دادههای ماهوارههای خود را نیز با تهران به اشتراک بگذارد.
روز چهارشنبه، ایران اعلام کرد با موشک به ناو هواپیمابر آبراهام لینکلن حمله کرده، اما پنتاگون این ادعا را رد کرد. یکشنبه، رسانههای ایرانی از آتشسوزی عظیم در یک ناوشکن آمریکایی در اقیانوس هند خبر دادند. واشنگتن چیزی نگفت.
روسیه دهههاست که به ایران سلاح میفروشد: سامانههای پدافند هوایی پیشرفته، هواپیماهای جنگی، بالگرد، خودروهای زرهی، تفنگهای تکتیرانداز. ارزش این معاملات به میلیاردها دلار میرسد. سرلشکر ایهور رومننکو، معاون پیشین رئیس ستاد کل نیروهای مسلح اوکراین، میگوید:
از زمانی که واشنگتن و تلآویو حملات خود را از ۲۸ فوریه آغاز کردند، روسیه همچنان با اطلاعات، داده، کارشناسان و قطعات یدکی به ایران کمک میکند.- سرلشکر ایهور رومننکو، معاون پیشین رئیس ستاد کل نیروهای مسلح اوکراین
با این حال، مسکو و تهران بند دفاع مشترک ندارند. روسیه مستقیماً در این درگیری دخالت نکرده است. اما این بده بستان سلاح دوطرفه بوده. از زمان تهاجم روسیه به اوکراین در ۲۰۲۲، تهران تسلیحاتی به مسکو داده است.
پهپادهایی که بازگشتند
و بعد نوبت به پهپادهای شاهد رسید. این پهپادهای انتحاری کند و پر سروصدا هستند، اما ارزاناند. ابتدا دهها، بعد صدها فروند از آنها بر فراز شهرهای اوکراین پرواز کردند.
مسکو در جریان جنگ با اوکراین، شاهدها را تولید و بهروز کرد. آنها را سریعتر و مرگبارتر ساخت، به دوربین، سامانههای ناوبری و گاه ماژولهای هوش مصنوعی مجهز کرد. اکنون بخشی از این ارتقاها دوباره راه خود را به ایران باز کردهاند.
روزنامه تایمز بریتانیا در ۷ مارس گزارش داد که یک پهپاد شاهد مجهز به قطعه کلیدی روسی، که توسط حزبالله از جنوب لبنان پرتاب شد، توانست در ۱ مارس پایگاه هوایی بریتانیا در قبرس را هدف قرار دهد. این پهپاد به ماژول ناوبری ماهوارهای روسی «کومتا‑بی» مجهز بود؛ قطعهای که همچنین نقش سپر ضدجمینگ دارد و پهپاد را در برابر اخلال در سیگنال مقاومتر میکند.
روسیه همچنین تاکتیک فرستادن موجهای پیدرپی پهپادهای واقعی و فریب را تکمیل کرده است تا سامانههای پدافند هوایی غربی در اوکراین را خسته و از کار بیندازد. به گفته مقامهای غربی، این روزها همین الگو به ایران کمک میکند تا اهدافی در خلیج فارس را بزند.
جان هیلی، وزیر دفاع بریتانیا، ۱۲ مارس پس از حمله پهپادهای ایرانی به یک پایگاه مورد استفاده نیروهای غربی در اربیل گفت:
فکر نمیکنم برای کسی تعجبآور باشد که باور کند رد پای پنهان پوتین پشت برخی از تاکتیکهای ایران و احتمالاً بخشی از تواناییهای آنها هم هست.
کمبود پهپاد، کمبود اراده
با این حال، اگر ایران با کمبود پهپاد روبهرو باشد، در آن صورت استفاده از تاکتیکهای روسی و دادههای ماهوارهای عملاً بیفایده میشود. نیکیتا اسمگین، کارشناس روسی که درباره روابط مسکو و تهران بسیار نوشته است، میگوید:
روسیه مطمئناً اطلاعات در اختیارشان قرار میدهد، این واضح است؛ این دادهها به ایران کمک میکند، اما نه خیلی زیاد.- نیکیتا اسمگین، کارشناس روسی
ازسوی دیگر مسکو لزوماً علاقهای به پیروزی کامل نظامی ایران ندارد؛ چون این جنگ در عمل به نفع جنگ خود ولادیمیر پوتین در اوکراین است. به گفته ژنرال رومننکو، افزایش سرسامآور قیمت نفت باعث شده «پوتین از نظر مالی توان ادامه جنگ را داشته باشد».
با تشدید اختلال در کشتیرانی از سوی ایران در تنگه هرمز، قیمت نفت برنت – شاخص بینالمللی که نشان میدهد نفت در بازارهای جهانی چقدر میارزد – در سه هفته گذشته از ۱۰۰ دلار برای هر بشکه عبور کرده است. دونالد ترامپ ناچار شد برای کاهش فشار اقتصادی، موقتاً تحریمها علیه نفت روسیه را تعلیق کند. نتیجه این شد که نفتکشهای حامل نفت روسیه که راهی چین بودند، در وسط اقیانوس مسیر خود را عوض کردند و به سمت هند رفتند. قیمت نفت اورال نیز دوباره بالا رفته است. رومننکو میگوید:
پوتین به اهدافش در اوکراین نرسیده و به همین خاطر از هر چیزی، از جمله همین جنگ و دروغ، برای پیش بردن خواستههایش استفاده خواهد کرد.- ژنرال رومننکو، معاون پیشین رئیس ستاد کل نیروهای مسلح اوکراین
روسلان سلیمانوف، پژوهشگر وابسته به مرکز «استراتژیهای نوین اوراسیا»، میگوید کرملین «در این جنگ بهدنبال نقطه عطف نیست، و به ایران کمک نمیکند تا ایالات متحده و اسرائیل را بشکند». به گفته او، کمکهای اطلاعاتی و نظامی کنونی «بیشتر یک ژست حسن نیت است، برای اینکه به تهران نشان دهد با وجود نبود تعهدات رسمی، روسیه دوست خود را در وقت نیاز تنها نمیگذارد».
تهران بهخوبی میداند کمک مسکو تا چه حد ناکافی است. بههمین دلیل بر راهبرد خود تکیه کرده: گسترش دامنه درگیری به تمام منطقه با حمله به کشورهای همسایه، و ضربه زدن به اقتصاد جهانی از طریق بالا بردن قیمت نفت. سلیمانوف میگوید:
ایرانیها میفهمند موازنه قوا برابر نیست و شکست دادن ایالات متحده و اسرائیل در میدان نبرد ممکن نیست، و هیچ کمک روسیهای هم نمیتواند این را عوض کند.- روسلان سلیمانوف، پژوهشگر در مرکز «استراتژیهای نوین اوراسیا»
به نظر میرسد ارزیابی ترامپ که گفته بود مسکو «شاید کمی دارد به آنها کمک میکند»، چندان دور از واقعیت نبوده باشد.