چرخش بنسلمان؛ از هتلهای لوکس به موشک | رویای ولیعهد در جنگ دود شد؟
ترجمه مطالب از رسانههای خارجی به معنای تایید آن محتوا نیست. هدف صرفا اطلاع مخاطب از رویکرد و نگاه رسانههای جهان به جنگ کنونی است.
آسمان ریاض این روزها دو چهره متضاد دارد. در یک سو، جرثقیلهای غولپیکر در حال ساختن شهرهای آینده و تفریحگاههای لوکس هستند تا برنامه «چشمانداز ۲۰۳۰» — طرح بلندپروازانه ولیعهد برای رهایی اقتصاد از وابستگی به نفت — را عملی کنند. اما در سوی دیگر، رد دود موشکها و پهپادهای انتحاری روی آسمان خط میاندازد.
به گزارش زومان به نقل از فایننشال تایمز، محمد بنسلمان، حاکم جوان و جاهطلب سعودی، چند سال پیش مسیر سیاست خارجیاش را ۱۸۰ درجه تغییر داد. او که روزگاری با ایران مشکلاتی داشت، ناگهان دست دوستی دراز کرد. دلیلش ساده بود: او برای ساختن آن شهرهای رویایی، به خاورمیانهای بدون صدای آژیر خطر نیاز داشت.
اما این بزرگترین خطای محاسباتی او بود. امروز، در میانه آتشبازی آمریکا و اسرائیل علیه ایران، همان جنگی که او از آن فرار میکرد، دقیقاً در حیاط خلوت خانهاش خیمه زده است.
رویای بنسلمان در پالایشگاهها سوخت
از دو هفته پیش که بمبافکنهای آمریکایی و اسرائیلی به خاک ایران حمله کردند، ورق برگشت. تهران که خود را در گوشه رینگ میدید، تصمیم گرفت هزینه این جنگ را برای همسایگان آمریکا نیز بالا ببرد. هدفها با دقت انتخاب شدند: پایگاههای نظامی آمریکا در خاک عربستان، ساختمان سفارت آمریکا در پایتخت و از همه مهمتر، شاهرگهای اقتصادی سعودی یعنی پالایشگاه رأس تنوره و میدان نفتی شیبه.
برنارد هیکل، استاد مطالعات خاور نزدیک در دانشگاه پرینستون که با حلقه اطرافیان بنسلمان رفتوآمد دارد، این وضعیت را یک کابوس تمامعیار میداند. او میگوید:
این دقیقاً آخرین چیزی بود که ولیعهد میخواست. او فقط نظم و ثبات میخواهد، نه اینکه آسمان کشورش جولانگاه پرواز موشکها و پهپادها شود.
پایگاه هوایی شاهزاده سلطان در منطقه الخرج — محلی که میزبان سربازان آمریکایی است — بارها زیر آتش رفته است. تا این لحظه یک سرباز آمریکایی و دو کارگر خارجی کشته شدهاند. این یعنی خط قرمزی که ریاض سعی داشت از آن عبور نکند، عملاً پاک شده است.
پناه بردن عربستان به پکن و اسلامآباد
عربستان که مستأصل شده، دست به دامن دوستان دیگرش شده است. ریاض از پاکستان — کشوری که سال گذشته با آن یک پیمان دفاعی متقابل برای حمایت نظامی در زمان تهدید امضا کرد — و همچنین از چین درخواست کمک کرده است.
چین خریدار اصلی نفت هر دو کشور است و نفوذ اقتصادی بالایی دارد. اسحاق دار، وزیر خارجه پاکستان، به همتای ایرانیاش صراحتاً هشدار داد که به عربستان حمله نکند. او میگوید این فشارهای دیپلماتیک باعث شده حملات «تا حدی محدود» بماند، اما شلیکهای روزانه هنوز قطع نشدهاند.
حالا ریاض در یک دوراهی مرگبار گیر افتاده است. آیا باید حریم هواییاش را برای جنگندههای نظامی باز کند و رسماً وارد جنگ شود؟ این کار یعنی تکرار کابوس سال ۲۰۱۹؛ همان سالی که یک حمله پهپادی سنگین، موقتاً نیمی از تولید نفت عربستان را فلج کرد.
یک منبع مطلع میگوید اگرچه کانالهای ارتباطی با تهران هنوز از طریق سفیران باز است، اما «این تصور که میتوان با ایران یک رابطه کاری خوب ساخت، برای همیشه دود شده است.»
صورتحساب جنگی اسرائیل آمریکا برای اعراب
در راهروهای قدرت ریاض، خشمی پنهان از دونالد ترامپ و اسرائیل موج میزند. کشورهای عربی پیشتر هشدار داده بودند که چنین درگیریای پیامدهای مهارنشدنی دارد. یک تحلیلگر در پایتخت سعودی میگوید: «ناامیدی بزرگ اینجاست که آمریکا عملاً کاری کرده تا کشورهای خلیج فارس تاوان جنگی را بدهند که در واقع جنگ شخصی بنیامین نتانیاهو است.»
این درگیری، ضربه مهلکی به برنامههای اقتصادی بنسلمان زده است. فیراس مقصاد، از مؤسسه تحقیقاتی اوراسیا گروپ، معتقد است که پادشاهی سعودی حالا مجبور است پولهایی را که باید خرج توسعه و جذب سرمایه خارجی میشد، صرف بودجههای دفاعی کند و زمانبندی تمام پروژهها عقب میافتد.
امین ناصر، مدیرعامل آرامکو — غول نفتی دولتی عربستان — هفته گذشته با لحنی بیسابقه هشدار داد که ادامه این جنگ «پیامدهای فاجعهباری» برای اقتصاد جهان دارد و آن را بزرگترین بحران تاریخ صنعت نفت و گاز منطقه خواند.
البته عربستان کمی خوششانستر از امارات، بحرین یا قطر است، چون به دریای سرخ دسترسی دارد و میتواند کشتیهایش را از تنگه هرمز — مسیر باریک آبی که اکنون زیر سایه حملات ایران عملاً روی تجارت بسته شده — دور نگه دارد.
مقامات سعودی سعی میکنند ظاهر را حفظ کنند و میگویند «تقریباً همهچیز مثل قبل ادامه دارد»؛ ادعایی که با صدای مداوم آژیرها همخوانی ندارد.
تلهی خاورمیانه؛ نه راه پس، نه راه پیش
حالا رهبران عرب حاشیه خلیج فارس میان دو ترس بزرگ گرفتارند. از یک سو دلشان میخواهد این جهنم زودتر تمام شود. از سوی دیگر، وحشت دارند که اگر ترامپ ناگهان ترمز عملیات را بکشد، با یک حکومت زخمی از جنگ، اما جسورتر در تهران روبهرو شوند.
یک منبع نزدیک به دربار سعودی میگوید ریاض دنبال تغییر حکومت در ایران نیست، اما ضعیفتر شدن آن را به نفع خود میداند.
فیراس مقصاد نیز تأیید میکند که برخی کشورهای عربی پنهانی آرزو دارند ترامپ قدرت موشکی و پهپادی ایران را نابود کند؛ هرچند ریاض رسماً گزارشها مبنی بر درخواست از ترامپ برای ادامه حملات را تکذیب کرده است.
عربستان در ماه ژانویه به رئیسجمهور ایران قول داده بود که اجازه نمیدهد از خاکش برای عملیات نظامی استفاده شود. اما ایران استراتژی روشنی داشت: بالا بردن هزینه برای همه همپیمانان آمریکا. به گفته هیکل، پیام تهران صریح بود: اگر با تهدید حیاتی روبهرو شویم، «سیاست زمین سوخته» پیاده میکنیم؛ یعنی کل منطقه را با خود به آتش میکشیم تا آمریکا تاوان سنگینی بدهد.
حالا بنسلمان مانده است و پیمان دفاعیاش با واشنگتن؛ رئیسجمهوری که به گفته هیکل، به شدت معاملهگر و غیرقابل پیشبینی است.
سعودیها هرچند موشکهای رهگیر — سلاحهای گرانقیمتی که موشکهای مهاجم را در آسمان منفجر میکنند — از آمریکا میگیرند، اما میدانند در قمار خاورمیانه، تکیه بر تصمیمات ناگهانی کاخ سفید، دستکمی از بازی با آتش ندارد.
این بحران حتی ممکن است آتشبس شکننده با حوثیهای یمن را هم نابود کند و سعودیها را به نقطه صفر بازگرداند؛ درست همانجایی که پیش از رویاپردازیهای اقتصادیشان ایستاده بودند.