جنگ ایران به حساب‌های ترکیه رسید

بوی بنزین در پمپ‌بنزین‌های ترکیه همان است. خیابان‌ها شلوغ‌اند. اما پشت این تصویر عادی، اقتصاد کشور زیر فشار تازه‌ای قرار گرفته است. جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران نه در استانبول، بلکه در بازار انرژی و حساب‌های مالی ترکیه اثر گذاشته است.

یک بانکدار بین‌المللی که نخواست نامش فاش شود به میدل‌ایست‌آی گفت از زمان آغاز جنگ در اواخر فوریه، سرمایه‌گذاران خارجی حدود ۲۵ تا ۳۰ میلیارد دلار از دارایی‌های خود را در ترکیه فروخته‌اند. این همان چیزی است که اقتصاددان‌ها خروج سرمایه می‌نامند؛ یعنی پول خارجی کشور را ترک می‌کند.

به گفته او، بسیاری از سرمایه‌گذاران ترجیح داده‌اند پولشان را به دلار آمریکا تبدیل کنند؛ ارزی که در بحران‌ها امن‌تر تلقی می‌شود. همین موضوع بانک مرکزی را مجبور کرده از ذخایر ارزی استفاده کند؛ یعنی پول خارجی‌ای که کشور برای روزهای سخت نگه می‌دارد.

بانک مرکزی به ریاست فاتح کاراهان سریع وارد عمل شد. گزارش‌ها می‌گویند طی ۱۰ روز حدود ۲۵ میلیارد دلار خرج کرده تا بازار آرام بماند. هم‌زمان چرخه کاهش نرخ بهره متوقف شد. نرخ بهره یعنی هزینه گرفتن وام؛ هرچه بالاتر باشد خرج کردن کمتر می‌شود. حالا نرخ وام‌دهی شبانه حدود ۴۰ درصد است.

بخش بزرگی از نگرانی‌ها به انرژی برمی‌گردد. ترکیه واردکننده بزرگ نفت و گاز است. وقتی قیمت طلای سیاه بالا می‌رود، هزینه واردات هم فوراً بالا می‌رود. همان بانکدار می‌گوید وضعیت امروز یادآور تحریم نفتی دهه ۱۹۷۰ است؛ زمانی که کمبود نفت موج بزرگی از گرانی در جهان ایجاد کرد.

تورم پیش از جنگ هم بالا بود. در فوریه قیمت‌ها ۲.۹۶ درصد افزایش یافت و میانگین یک‌سال به ۳۳.۳۹ درصد رسید؛ بسیار بیشتر از هدف ۱۶ درصدی دولت.

در ژانویه نیز کسری حساب جاری—یعنی فاصله پولی که وارد کشور می‌شود و پولی که خارج می‌شود—به ۶.۸ میلیارد دلار رسید. دلیل اصلی آن واردات طلا و انرژی بود.

اقتصاددانان می‌گویند اگر قیمت نفت حدود ۱۰۰ دلار بماند، تورم سالانه می‌تواند پنج واحد درصد دیگر بالا برود. هر ۱۰ دلار افزایش قیمت نفت هم حدود ۵.۱ میلیارد دلار به کسری سالانه اضافه می‌کند. با افزایش حدود ۳۰ دلاری نفت از ابتدای سال، این کسری ممکن است ۱۵ میلیارد دلار بیشتر شود. اقتصاددان ایریس سیبره می‌گوید اگر قیمت گاز حدود ۶۳ دلار و نفت نزدیک ۸۰ دلار بماند، کسری حساب جاری می‌تواند به ۳۵ میلیارد دلار برسد.

محمد شیمشک وزیر دارایی ترکیه برای کاهش فشار، دوباره سازوکار مالیات سوخت را فعال کرد؛ یعنی دولت بخشی از مالیات را کم می‌کند تا قیمت برای مردم کمتر بالا برود.

اما نگرانی فقط به انرژی محدود نیست. کارشناسان می‌گویند جنگ منطقه‌ای—و سه حمله موشکی ایران به سمت استان آدانا—ممکن است گردشگری را هم تحت فشار بگذارد، اگر مسافران احساس کنند خطر به سواحل ترکیه نزدیک شده است.

تیموتی اش، تحلیلگر اقتصاد ترکیه، معتقد است بانک مرکزی باید حتی سختگیرتر عمل می‌کرد. او نوشت:

ریسک‌های ژئوپلیتیکی بسیار شدید ناشی از جنگ ایران، به‌نظر من باید سیاست‌گذاران را به سمت انقباض بیشتر و افزایش نرخ بهره سوق می‌داد. این بحران هنوز نشانه‌هایی از فروکش کردن ندارد. به‌نظر می‌رسد جمهوری اسلامی به نقطه ضعف ترامپ—آنچه به “ترامپ همیشه عقب می‌نشیند” معروف شده—دست یافته و احتمالاً درگیری را تا زمانی ادامه خواهد داد که تضمین‌هایی درباره توقف حملات، کاهش تحریم‌ها و دریافت کمک اقتصادی بگیرد.

گاهی یک جنگ کافی است تا اقتصاد کشوری دیگر را هم تکان بدهد. این بار، لرزش از مرزها عبور کرده و به حساب‌های ترکیه رسیده است.