دور سوم در ژنو؛ مذاکرات آغاز شد، پیامهای تازه واشنگتن چه معنایی دارد؟
رسانههای بینالمللی از صبح امروز پر شدهاند از خبر آغاز دور سوم مذاکرات غیرمستقیم ایران و آمریکا در ژنو. گفتوگوهایی که قرار است بار دیگر پرونده هستهای را روی میز بگذارد و شاید آن را به سمت یک چارچوب مشخص هدایت کند.
اما همزمان با شروع مذاکرات، مقامهای آمریکایی اشارهها و نشانههای تازهای را مطرح کردهاند؛ از «مشکل بزرگ» در موضوع موشکی تا ادعای وجود «شواهد» درباره تلاش ایران برای بازسازی برنامه هستهای پس از حملات ژوئن. همین همزمانی، فضای این دور را متفاوت کرده است.
امروز پنجشنبه ۷ بهمن، سیدعباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، در ژنو حضور دارد و پیش از آغاز رسمی مذاکرات با همتای عمانی خود دیدار کرده است؛ نشانهای از ادامه نقش میانجیگری عمان در حفظ کانال ارتباطی دو طرف. در سوی مقابل، استیو ویتکاف، فرستاده آمریکا، هدایت هیأت آمریکایی را بر عهده دارد.
دستور کار رسمی؛ تمرکز بر هستهای
موضع رسمی تهران روشن است: مذاکرات درباره برنامه هستهای و چارچوبهای مرتبط با آن انجام میشود و موضوع موشکی خارج از دستور کار است. ایران همچنان بر صلحآمیز بودن برنامه هستهای خود تأکید دارد و تلاش کرده دامنه مذاکرات را محدود به همین پرونده نگه دارد.
در واشنگتن نیز در ظاهر بر تمرکز بر موضوع هستهای تأکید میشود. مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، گفته مذاکرات «عمدتاً» حول برنامه هستهای خواهد بود. اما در همان حال، امتناع ایران از مذاکره درباره برنامه موشکی را یک «مشکل بزرگ» توصیف کرده است.
چرا موشک دوباره برجسته شد؟
جیدی ونس، معاون رئیسجمهور آمریکا، نیز همزمان مدعی شده ایالات متحده شواهدی در اختیار دارد که نشان میدهد ایران پس از حملات ژوئن در تلاش برای بازسازی برنامه هستهای خود است. این مواضع در کنار افزایش حضور نظامی آمریکا در منطقه، یک پیام دوگانه را شکل میدهد: دیپلماسی باز است، اما فشار نیز پابرجاست.
در ادبیات دیپلماتیک، چنین اظهاراتی صرفاً بیان موضع نیست؛ بلکه بخشی از چانهزنی پیش از ورود به متن است. برجستهسازی موضوع موشکی، حتی اگر وارد دستور رسمی مذاکرات نشود، میتواند بهعنوان اهرم فشار عمل کند؛ هم برای مدیریت افکار عمومی داخلی آمریکا و هم برای افزایش وزن چانهزنی در میز مذاکره.
همگرایی مواضع روبیو و ونس نیز نشان میدهد در سطح علنی، تیم ترامپ تلاش دارد پیام واحدی ارسال کند: تمرکز اصلی هستهای است، اما سایر نگرانیها نیز از دستور کار استراتژیک واشنگتن حذف نشدهاند.
دور سوم؛ عبور از کلیات؟
اهمیت دور سوم در این است که معمولاً در چنین مرحلهای، گفتوگوها از سطح «مدیریت اختلاف» به سمت «تنظیم متن» حرکت میکنند. اگر قرار باشد تفاهمی شکل بگیرد، نشانههای آن در ورود به جزئیات فنی و سازوکار اجرایی دیده خواهد شد.
با این حال، فضای پیش از آغاز مذاکرات نشان میدهد هر دو طرف، پیش از ورود به اتاق گفتوگو، روایت خود را تثبیت کردهاند. تهران بر محدود بودن دستور کار تأکید دارد و واشنگتن بر گستردهتر بودن نگرانیها.
اینکه مذاکرات ژنو به سمت تدوین چارچوبی مشخص پیش برود یا در همان سطح مدیریت اختلاف باقی بماند، به آنچه در روزهای آینده رخ میدهد بستگی دارد. اما آنچه از امروز روشن است، این است که دور سوم در فضایی آغاز شده که همزمان دیپلماسی و فشار در آن حضور دارند — و هر دو بخشی از معادلهاند.