عقاب ۴۴؛ پایگاهی هوایی که زیر بمباران هم بازسازی شد

گزارش سایت نظامی «د وار زون» درباره پایگاه هوایی زیرزمینی عقاب ۴۴ ایران، این تأسیسات را به صدر ترندهای گوگل رسانده است؛ پایگاهی که با وجود حملات هوایی آمریکا و اسرائیل، عملیات بازسازی آن متوقف نشده است.

«د وار زون» در گزارش اخیر خود با اشاره به تصاویر ماهواره‌ای با وضوح بالای شرکت پلنت لبز که در اواخر سپتامبر ثبت شده‌اند، نوشته است که ایران در حال بازسازی پایگاه عقاب ۴۴ است. این پایگاه مستحکم زیرزمینی در دل یک کوه ساخته شده و می‌تواند از جنگنده‌ها، پهپادها و احتمالاً موشک‌های کروز و بالستیک محافظت کند. این عملیات در حالی ادامه دارد که تأسیسات یادشده در سال جاری دست‌کم سه نوبت هدف حملات هوایی قرار گرفته است.

بررسی تصاویر نشان می‌دهد بخش تازه‌ای از مسیر تاکسی‌وی یا مسیر حرکت هواپیماها روی زمین تکمیل شده، بقایای تجهیزات منهدم‌شده از سطح مسیرها کنار رفته و موانعی که برای جلوگیری از استفاده از باند پرواز قرار داده شده بودند، برداشته شده‌اند. با این حال، چند ساختمان پشتیبانی همچنان تخریب‌شده یا آسیب‌دیده باقی مانده‌اند.

ادامه این فعالیت‌ها در شرایطی است که پنتاگون و دولت دونالد ترامپ بارها مدعی شده‌اند نیروی هوایی ایران تقریباً چیزی برای محافظت‌کردن باقی نگذاشته است.

پایگاه عقاب ۴۴ که با نام «عقاب ۴۴» و با اشاره به چهل‌وچهارمین سالگرد انقلاب ۱۳۵۷ شناخته می‌شود، در فوریه ۲۰۲۳ و در جریان بازدید مقام‌های ارشد از آن، از سوی رسانه‌های دولتی ایران معرفی شد. در آن زمان، این تأسیسات به‌عنوان جدیدترین پایگاه هوایی زیرزمینی کشور معرفی شده بود.

در تصاویر منتشرشده از این پایگاه در سال ۲۰۲۳، جنگنده‌های اف‌ـ۴ فانتوم ۲ متعلق به نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران دیده می‌شدند. این جنگنده‌ها به موشک‌های هوا به زمین ماوریک، بمب‌های هدایت‌شونده لیزری و الکترواپتیکی، بمب‌های غیرهدایت‌شونده و همچنین موشک‌های ضدکشتی ساخت داخل مجهز هستند.

در آن زمان، نیروی هوایی ایران حدود ۶۰ فروند از این جنگنده‌ها در اختیار داشت و فانتوم‌ها با فاصله، پرتعدادترین جنگنده رزمی این نیرو محسوب می‌شدند. با این حال، مشخص نیست اکنون چند فروند از آن‌ها باقی مانده و چه تعداد قابلیت عملیاتی دارند. در تصاویر منتشرشده از پایگاه، پهپادهای انتحاری نیز در پس‌زمینه دیده می‌شدند.

برخلاف برخی تأسیسات نظامی ایران که زیرمجموعه نیروی هوافضای سپاه پاسداران هستند، پایگاه عقاب ۴۴ در اختیار نیروی هوایی ارتش قرار دارد. این پایگاه در استان هرمزگان، در دامنه‌های رشته‌کوه زاگرس و حدود ۱۶۰ کیلومتری شمال‌غرب تنگه هرمز واقع شده است.

رسانه‌های دولتی ایران پیش‌تر این تأسیسات را یکی از مهم‌ترین پایگاه‌های نیروی هوایی ارتش توصیف کرده بودند؛ پایگاهی که جنگنده‌های مجهز به موشک‌های کروز دوربرد را در اعماق زمین جای می‌دهد.

سرلشکر محمد باقری، رئیس وقت ستاد کل نیروهای مسلح، نیز هنگام رونمایی از این پایگاه هشدار داده بود که هرگونه حمله دشمنان به ایران، از جمله اسرائیل، با پاسخ از پایگاه‌های متعدد نیروی هوایی، از جمله عقاب ۴۴، روبه‌رو خواهد شد.

ساخت مجموعه تونل‌های زیرزمینی این پایگاه در سال ۲۰۱۳ آغاز شد. حدود هشت سال بعد، عملیات ساخت باند اصلی پرواز به طول حدود ۴٫۳ کیلومتر در زمینی واقع در شمال پایگاه و در کف دره‌ای پایین‌تر از رشته‌کوه شروع شد.

دو مسیر تاکسی‌وی از میان یک برآمدگی کوهستانی عبور می‌کنند و باند پرواز را به چهار ورودی مجموعه تونل‌های اصلی متصل می‌کنند؛ تونل‌هایی که برای نگهداری جنگنده‌ها و تسلیحات در نظر گرفته شده‌اند. با این حال، در حال حاضر فقط یکی از این دو مسیر قابل استفاده است.

آمریکا در ۲۸ فوریه، در چارچوب عملیاتی که «خشم حماسی» نام گرفت و با مشارکت اسرائیل آغاز شد، موج گسترده‌ای از حملات را از غرب و جنوب علیه ایران انجام داد. پایگاه عقاب ۴۴ در محدوده‌ای قرار دارد که می‌تواند هدف تسلیحات هواگردهای مستقر روی ناوهای هواپیمابر آمریکا در شمال دریای عرب، موشک‌های ناوشکن‌های همراه آن‌ها و همچنین هواپیماها و تجهیزات نظامی آمریکا در منطقه قرار بگیرد.

با این حال، تصاویر ماهواره‌ای کم‌وضوحی که «د وار زون» تا ۱۶ مارس بررسی کرده بود، نشان می‌دادند که با وجود هدف قرارگرفتن پایگاه، خسارت قابل‌توجهی در تصاویر دیده نمی‌شود.

با ادامه حملات هوایی آمریکا و اسرائیل در هفته‌های بعد، پایگاه در اواخر مارس بار دیگر هدف قرار گرفت. گزارش روزنامه نیویورک‌تایمز درباره تصاویر ماهواره‌ای با وضوح بالا، از مشاهده حفره‌های ناشی از برخورد مهمات در مسیرهای تاکسی‌وی نزدیک ورودی تونل‌ها، تخریب کامل یک ساختمان و ایجاد تپه‌های کوچکی در امتداد باند پرواز خبر می‌داد؛ موانعی که ظاهراً برای جلوگیری از فرود هواپیماهای دشمن ایجاد شده بودند.

بررسی خسارت‌ها نشان می‌داد که احتمالاً هدف حملات، قطع ارتباط تونل‌های زیرزمینی با باند پرواز بوده است؛ اقدامی که می‌توانست هواپیماهای داخل مجموعه را محبوس کند و مانع برخاستن آن‌ها شود. در گزارش نیویورک‌تایمز مشخص نشده بود که حمله را هواپیماهای آمریکایی انجام داده‌اند یا اسرائیلی‌ها. مقام‌های اسرائیلی نیز از اظهارنظر در این باره خودداری کردند. با این حال، در آن مقطع آمریکا عمدتاً بر جبهه جنوبی ایران فشار وارد می‌کرد و اسرائیل جبهه غربی را هدف قرار می‌داد.

پس از فروپاشی آتش‌بس شکننده ماه آوریل و اعمال دومین محاصره از سوی آمریکا، فرماندهی مرکزی ارتش آمریکا، سنتکام، در ۱۵ ژوئیه حملات متعددی را در سراسر ایران انجام داد. پایگاه عقاب ۴۴ نیز دست‌کم برای سومین بار هدف حمله قرار گرفت.

تحلیلی که شرکت ارائه‌دهنده تصاویر ماهواره‌ای «سوار اطلس» در ۱۶ ژوئیه منتشر کرد، چهار نقطه هدف‌گیری را در این پایگاه شناسایی کرده بود. در تصاویر، حفره‌های ناشی از برخورد مهمات در مسیرهای تاکسی‌وی و خسارت به زیرساخت‌های دیگر دیده می‌شد.

پنتاگون و سنتکام در هیچ‌یک از نشست‌های خبری یا بیانیه‌های خود به‌طور مشخص نام پایگاه عقاب ۴۴ را مطرح نکرده‌اند و ایران نیز هدف قرارگرفتن این پایگاه را تأیید نکرده است.