یک مقام ارشد وزارت خزانهداری آمریکا در همین ماه به خاورمیانه و اروپا سفر کرد و یک پیام روشن برای شرکای تجاری ایران داشت: یا با تهران تجارت میکنید یا با واشنگتن! این راوالاستریت ژورنال نوشته و میگوید که این فشار ظاهراً اثر خود را گذاشته است.
این روزنامه اشاره میکند که در روزهای اخیر، شرکتهای هواپیمایی ایران برخی مسیرهای مهم منطقهای خود را از دست دادهاند و بانک ملی ایران، بزرگترین بانک تجاری کشور نیز در امارات و ترکیه با محدودیت در انجام تراکنش روبهرو شده است. این اقدامات در کنار تحریمهای قدیمی و محاصره دریایی آمریکا، فشار تازهای بر اقتصاد ایران وارد کردهاند.
به نوشته والاستریت ژورنال، این کارزار در شرایطی شدت گرفته که کشورهای عربی خلیج فارس نیز نسبت به ادامه روابط اقتصادی با ایران محتاطتر شدهاند.
جاناتان برک، مقام خزانهداری آمریکا که پیشتر مدیرعامل ارشد سیتیگروپ در لندن بوده مدعیست کشورهای شریک آمریکا اکنون موضوع را بسیار جدیتر گرفتهاند. او را در ادامه این گزارش بیشتر میشناسید.
تهران زیر فشار تازه
مسعود پزشکیان، رئیسجمهور ایران، این هفته در مجمع عمومی سازمان ملل متحد به فشار تحریمها اشاره کرد، اما گفت ایران در برابر آن تسلیم نخواهد شد.
ایران از زمان انقلاب ۱۳۵۷ و تسخیر سفارت آمریکا، با مجموعهای از تحریمها روبهرو بوده است. با وجود قطع دسترسی به نظام دلاری و مسدود شدن بخشی از داراییهای خارجی، تهران طی سالهای گذشته توانسته بود ارتباطهای مهم بانکی و هوایی خود با کشورهای اطراف را حفظ کند.
اما جنگ امسال شرایط را تغییر داده است.
ایران به اهدافی از جمله زیرساختهای انرژی در کشورهایی مانند امارات حمله کرده؛ کشوری که یکی از مهمترین مسیرهای تجاری ایران با جهان است. همزمان به حملات علیه کشتیها در اطراف تنگه هرمز ادامه داده است. در سوی دیگر، حوثیها نیز در یمن بخشهایی از مسیر بابالمندب را در اختیار گرفته و زیرساختهای نفتی عربستان را هدف قرار دادهاند.
والاستریتژورنال مینویسد: حالا شرکای تجاری ایران با یک انتخاب دشوار روبهرو هستند: ادامه ارتباط با تهران و پذیرش خطر تحریمهای آمریکا، یا قطع بخشی از این ارتباطها.
ماجرای ماهانایر از عمان شروع شد
نخستین ایستگاه سفر دو هفتهای جاناتان برک، عمان بود؛ کشوری که سالها نقش واسطه میان ایران و غرب را ایفا کرده است.
یکی از نخستین موضوعات مورد بحث، پروازهای ماهانایر بود؛ شرکت هواپیمایی خصوصی ایرانی که آمریکا مدعیست به سپاه پاسداران مرتبط است. ماهانایر سالها در فهرست تحریمهای آمریکا قرار داشت، اما عمان و برخی کشورهای دیگر همچنان اجازه پرواز آن را میدادند.
برک میگوید بارها درباره این موضوع با کشورهای شریک صحبت کرده بود و حتی هنگام گفتوگو با مقامهای آنها، در سامانه فلایترادار پرواز ماهانایر میان دو کشور را میدید.
پس از سفر او، عمان ظرف یک هفته پروازهای ماهانایر را متوقف کرد و بعد از اعمال محدودیتهای جدید آمریکا بر هوانوردی ایران، تمام پروازهای شرکتهای هواپیمایی ایرانی را نیز ممنوع کرد.
بانک ملی؛ ضربه به «لولهکشی» تجارت ایران
مقصد بعدی برک امارات بود؛ کشوری که از یک طرف متحد مهم آمریکاست و از طرف دیگر روابط اقتصادی و فرهنگی قدیمی با ایران دارد.
این روابط، امارات را به یکی از مسیرهای مهم ارتباط ایران با نظام مالی جهانی تبدیل کرده است.
در جریان مذاکرات، برک به اقدام اخیر آمریکا علیه شعبه محلی یک بانک مصری اشاره کرد که با ایران ارتباط داشت.
چند روز بعد، مقامهای اماراتی شعب بانک ملی ایران را از انجام تراکنشهای مرتبط با ایران منع کردند.
امارات روز پنجشنبه گام دیگری برداشت و پرواز تمام شرکتهای هواپیمایی ایرانی را ممنوع کرد؛ اقدامی که میتواند تجارت میان دو کشور را بیشتر مختل کند.
ترکیه هم یک قدم عقب رفت
برک سپس راهی ترکیه شد. آنکارا نیز پروازهای ماهانایر را متوقف کرد و مجوز فعالیت بانک ملت، یکی از بزرگترین بانکهای خصوصی ایران، را لغو کرد.
بانک ملت یکی از مسیرهای مهم انجام تراکنشهای تجاری میان ایران و ترکیه بود.
در مجموع، مقامهای وزارت خزانهداری آمریکا با بیش از ۵۰ کشور دیدار یا گفتوگو کردند. کشورهایی مانند جمهوری آذربایجان و گرجستان نیز در ادامه، پروازهای شرکتهای هواپیمایی ایران را متوقف کردند.
البته همه راهها هنوز بسته نشدهاند.
ماهانایر همچنان به چین و روسیه پرواز دارد؛ دو کشوری که از مهمترین شرکای ایران هستند. آمریکا شرکتها و عوامل مرتبط با ایران را در هر دو کشور تحریم کرده، اما برک میگوید گفتوگو با این کشورها بخشی از مذاکرات سیاسی گستردهتر با کاخ سفید است.
لندن؛ ایستگاه آخر فشار
برک در پایان سفر خود به لندن رفت و با مقامهای وزارت خارجه و خزانهداری بریتانیا دیدار کرد. بریتانیا اعلام کرده است که معافیت برخی بانکهای ایرانی فعال در لندن را تمدید نخواهد کرد.
این تصمیم میتواند فعالیت شعبه بانک ملی ایران در لندن را عملاً متوقف کند؛ مجوز این شعبه ماه آینده باید تمدید شود.
به این ترتیب، فشار آمریکا فقط به یک بانک یا یک شرکت هواپیمایی محدود نمانده است. مسیرهای هوایی، شبکه بانکی و کانالهای تجاری یکی پس از دیگری در حال محدود شدن هستند.
متیو لویت، مقام سابق وزارت خزانهداری آمریکا، میگوید تحریم زمانی اثرگذار است که طرف مقابل باور کند آمریکا واقعاً مصمم است فشار را ادامه دهد.