ایران میگوید پیشنهاد تازهای برای صلح به دولت ترامپ داده است. واشنگتنپست مینویسد: حالا یک سؤال مهم روی میز است: آیا تنگه هرمز میتواند دوباره راه را برای مذاکرات ایران و آمریکا باز کند؟
عباس عراقچی، وزیر خارجه ایران، روز پنجشنبه گفت تهران پیشنهاد تازهای به دولت ترامپ ارائه کرده که بر اساس آن، تنگه هرمز بازگشایی میشود و مذاکرات درباره پایان جنگ گستردهتر، ظرف هفت روز از سر گرفته خواهد شد.
این پیشنهاد، به گفته عراقچی، زمانی به مقامهای آمریکایی منتقل شده که دو طرف در جریان دیدارهایی با میانجیگری طرفهای دیگر، طی هفته جاری با یکدیگر گفتوگو کردهاند.
عراقچی در حاشیه مجمع عمومی سازمان ملل به خبرنگاران گفت: «ما از طریق میانجیها، گفتوگوهای مثبت و سازندهای داریم.»
در طرف مقابل، یک مقام آمریکایی هم تأیید کرد که این گفتوگوها در جریان است؛ هرچند تأکید کرد واشنگتن عجلهای برای رسیدن به توافق ندارد!
این مقام که به دلیل حساسیت موضوع نخواست نامش فاش شود، گفت: «ایالات متحده با کنترل تنگه هرمز در موقعیت بسیار قدرتمندی قرار دارد، بنابراین عجلهای نداریم.» او همچنین گفت نزدیک به ۲۲ میلیون بشکه نفت در شب گذشته از این تنگه عبور کرده است.
پیشنهاد ایران چه تغییری ایجاد میکند؟
اگر پیشنهاد تهران را کنار مواضع اخیر دو طرف بگذاریم، یک مسئله بلافاصله خودش را نشان میدهد: آیا این بار درباره شروط اصلی توافق، برداشت مشترکی وجود دارد؟
دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا روز سهشنبه در سخنرانی خود در مجمع عمومی سازمان ملل به دیدار میان طرفها اشاره کرده بود. او گفت تهران میتواند برای پایان درگیری به توافق برسد یا با «نابودی» مواجه شود. هیئت ایرانی نیز در واکنش به این سخنان، جلسه را ترک کرد.
یک روز بعد، مسعود پزشکیان، رئیسجمهور ایران از آمادگی تهران برای ادامه دیپلماسی گفت، اما همزمان تأکید کرد ایران نمیخواهد مذاکره تحت «زبان زور» انجام شود. پزشکیان گفت: «ایران باید قدرتمند باشد تا مورد تهدید قرار نگیرد و آیندهاش تهدید نشود.» او اضافه کرد: «ما آماده گفتوگو و دیپلماسی و مذاکره هستیم، بدون اینکه زبان زور را بپذیریم.»
اما اختلاف فقط بر سر لحن نیست.
ترامپ گفته است آمریکا جنگ با ایران را با همکاری اسرائیل و با هدف جلوگیری از دستیابی تهران به سلاح هستهای آغاز کرده است. پزشکیان روز پنجشنبه در پاسخ گفت ایران حق توسعه «فناوریهای هستهای صلحآمیز» را دارد و بار دیگر تأکید کرد که تهران به دنبال سلاح هستهای نیست.
بنابراین، سؤال اصلی این است: آیا پیشنهاد تازه ایران میتواند خواستههای فعلی واشنگتن را پوشش دهد؟
فعلاً پاسخ روشنی وجود ندارد.
گره تنگه هرمز
عراقچی میگوید پیشنهاد جدید تهران شباهت زیادی به تفاهمنامهای دارد که دو طرف در ژوئن بر سر آن توافق کرده بودند. اما همینجا یک اختلاف مهم خودنمایی میکند.
تهران آن توافق را بهگونهای تفسیر کرد که کنترل تنگه هرمز در اختیار ایران باقی میماند؛ شرطی که آمریکا و متحدانش در منطقه آن را نپذیرفتهاند.
اهمیت موضوع هم کم نیست. تنگه هرمز یکی از مهمترین گلوگاههای انرژی جهان است و در شرایط عادی حدود یکپنجم تا یکچهارم نفت جهان از این مسیر عبور میکند.
عراقچی درباره شروط ایران گفت: «شرایطی که ما خواستهایم، چیز جدیدی نیست.»
اما برای فهمیدن اهمیت این جمله، باید به اتفاقات ماههای اخیر برگشت.
پس از حملات اسرائیل و آمریکا به ایران در اواخر فوریه، تهران در تنگه هرمز مینگذاری کرد و به کشتیها هشدار داد بدون هماهنگی با ایران از این آبراه عبور نکنند.
تردد کشتیها در این مسیر بهشدت کاهش یافت و همین اتفاق قیمت انرژی را در بازارهای جهانی بالا برد.
حالا همان تنگهای که به یکی از ابزارهای فشار ایران تبدیل شده بود، در پیشنهاد جدید تهران دوباره در مرکز دیپلماسی قرار گرفته است: بازگشایی هرمز در برابر بازگشت به مذاکرات.
اما واشنگتن هم از موضع متفاوتی وارد این معادله شده است. مقام آمریکایی مدعیست آمریکا اکنون با کنترل تنگه هرمز «در موقعیت بسیار قدرتمندی» قرار دارد و عجلهای برای توافق ندارد.
در چنین شرایطی، پیشنهاد ایران یک سؤال دیگر را هم پیش میکشد: آیا باز شدن مسیر هرمز میتواند مسیر مذاکره را هم باز کند، یا اختلاف بر سر شروط توافق دوباره همان مانع قبلی را ایجاد خواهد کرد؟
پزشکیان روز چهارشنبه در مجمع عمومی سازمان ملل گفت: «جهانی بدون قدرت خطرناک است؛ اما جهانی که فقط زبان جنگ و زورگویی را میفهمد، امن نخواهد بود.»