الجزیره مدعی است که چنین هشداری احتمال اختلال بیشتر در سفرهای هوایی منطقهای را افزایش میدهد؛ منطقهای که نزدیک به هفت ماه از جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران تاثیر پذیرفته است.
محسن رضایی دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران گفت: «از همه کشورهای همسایه میخواهم وارد ماجراجویی آمریکا نشوند. ماجراجویی آمریکا خیلی زود با شکست پایان خواهد یافت.»
هشدار تهران همزمان با لغو شماری از پروازهای بینالمللی ایرلاینهای ایرانی مطرح شد؛ اقدامی که پس از تهدید آمریکا به اعمال تحریمهای ثانویه علیه فرودگاهها و ارائهدهندگان خدمات هوانوردیِ همکار با ایران صورت گرفت.
خبرگزاری دانشجویان ایران گزارش داد که روز پنجشنبه تمام پروازهای ایرانی از مبدا و به مقصد امارات لغو شدند.
آذربایجان و گرجستان نیز روز چهارشنبه تعلیق پروازهای ایران را تأیید کردند و پروازها به بغداد و مسقط هم متوقف شدهاند و در حال حاضر شماری از ارتباطهای هوایی با ترکیه و چین همچنان برقرار مانده، اما بسیاری از پروازهای این دو مسیر نیز لغو شدهاند.
هشدار تهران به کشورهای همسایه
رضایی روز چهارشنبه هشدار داد در صورت همراهی کشورهای همسایه با محدودیتهای آمریکا، تهران اقدامات متقابلی علیه آنها انجام خواهد داد.
اگر کشوری با آمریکا همکاری کند یا همراه آن وارد ماجراجویی شود، فرودگاههایش دیگر قادر به انجام پرواز به ایران نخواهند بود. ایران کاری خواهد کرد که فرودگاههای کشورهای متوقفکننده پروازهای ایرانی نتوانند فعالیت کنند.- محسن رضایی
الجزیره ادعا میکند که هشدار رضایی بخشی از تلاش گستردهتر ایران برای بازداشتن کشورها از مشارکت در کارزار فشار اقتصادی واشنگتن بهشمار میرود.
از هنگام آغاز جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران در ۲۸ فوریه، فشارهای واشنگتن شدت گرفته و تلاش ایالات متحده برای به انزوا کشاندن صنعت هوانوردی ایران نیز عامل مستقیم تهدید تازه تهران بهشمار میرود.
گسترش تحریمهای صنعت هوانوردی ایران
وزارت خزانهداری آمریکا اوایل ماه جاری تحریمهایی را علیه ایرلاینهای باقیمانده ایران و همچنین شرکتها و واسطههای خارجی متهم به کمک به فعالیت آنها اعلام کرد.
محدودیتهای پیشین اعمالشده علیه ماهان ایر به ۲۷ شرکت هواپیمایی ایرانی گسترش یافت و همزمان، مجوزهای مربوط به برقراری ارتباط برخی از خطوط هوایی با ایران نیز به حالت تعلیق درآمد.
اسکات بسنت وزیر خزانهداری آمریکا هشدار داده که فرودگاهها و شرکتهایی که به هواپیماهای ایرانی خدمات ارائه کنند، ممکن است از نظام مالی آمریکا کنار گذاشته شوند.
بهگفته او، تامین سوخت یا خدمات فرود برای ایرلاینهای ایرانی و فروش بلیت آنها میتواند ارائهدهندگان چنین خدماتی را در معرض مجازاتهای آمریکا قرار دهد.
دامنه تهدید واشنگتن تامینکنندگان محلی سوخت، شرکتهای خدمات زمینی، فروشندگان بلیت و دیگر کسبوکارهای مرتبط را در بر میگیرد.
توان ایران برای عملیکردن تهدیدها
الجزیره در ادامه مینویسد: ایران بهطور علنی توضیح نداده که برای جلوگیری از فعالیت فرودگاههای کشورهای همسایه چه اقدامی میتواند انجام دهد و رضایی نیز مشخص نکرده پاسخ تهران ماهیتی دیپلماتیک، اقتصادی یا نظامی خواهد داشت.
از نظر حقوقی، ایران امکان تصمیمگیری درباره پذیرش هواپیماهای خود در فرودگاه یک کشور مستقل دیگر را ندارد؛ همانگونه که آمریکا نیز نمیتواند حریم هوایی کشوری دیگر را بهسادگی ببندد و تنها با تهدید به تحریم ثانویه میتواند خدماترسانی به هواپیماهای ایرانی را از نظر مالی پرخطر کند.
الجزیره در بخش دیگری از گزارش ادعا میکند که ایران در ماههای آغازین جنگ جاری با آمریکا و اسرائیل نشان داد که توانایی نزدیک کردن سفر هوایی در خلیج فارس به نقطه توقف را دارد.
از ۲۸ فوریه، ایران موشکها و پهپادهایی بهسوی قطر، عربستان سعودی، امارات، کویت، بحرین، عمان و اردن پرتاب کرد و همه کشورهای یادشده در روزهای ابتدایی مارس بخشی یا تمام حریم هوایی خود را بستند.
ازسرگیری محدود عملیات هوایی بهآرامی و بهترتیب انجام گرفت. امارات نخستین ایرلاینی بود که در ۳ مارس چند پرواز را از قطب خود در دبی آغاز کرد؛ شرکت اتحاد مستقر در ابوظبی نیز از ۶ مارس به آن پیوست و قطر ایرویز در هفته بعد فعالیت محدود خود را از سر گرفت.
هواپیماهایی که در روزهای ابتدایی جنگ برخاستند یا فرود آمدند، با جنگندههای نظامی همراهی میشدند و بازگرداندن برنامههای پروازی ایرلاینهای خلیج فارس به وضعیت عادی چند ماه زمان برد.
انجمن بینالمللی حملونقل هوایی برآورد کرده ایرلاینهای خاورمیانه در مسیر ثبت زیان جمعی ۴٫۳ میلیارد دلاری در سال ۲۰۲۶ قرار دارند.
شورای جهانی سفر و گردشگری نیز در ماه مارس هزینه درگیری برای منطقه را از محل مخارج گردشگران بینالمللی حدود ۶۰۰ میلیون دلار در روز برآورد کرد. تقریبا همزمان، مؤسسه توریسم اکونومیکس پیشبینی کرد سفرهای بینالمللی به کشورهای خلیج فارس ممکن است بر اثر جنگ در سال ۲۰۲۶ حدود ۲۵ درصد کاهش یابد.
پیامد عملی و روانی محدودیتها
ولفگانگ پوستای تحلیلگر امنیتی و دفاعی، انتظار ندارد ایران در دور تازه تنشها به فرودگاههای منطقه حمله کند.
او گفت: «بسیار بعید است ایران به چنین فرودگاههایی حمله کند. تاثیر عملی فوری اقدامات آمریکا ممکن است محدود بماند، زیرا ایران همچنان با کشورهایی ارتباط هوایی دارد که احتمال تبعیتشان از محدودیتهای واشنگتن کمتر بهنظر میرسد.»
فکر نمیکنم ترکیه همکاری با آنها را متوقف کند و درباره پاکستان یا چین نیز چنین تصوری ندارم. افزون بر آن، همانطور که گفتم، ایرلاینهای دیگری از خارج به ایران خدمات میدهند و در نتیجه تاثیر عملی محدود خواهد بود.- ولفگانگ پوستای
تاثیر بر مسافران و صنعت گردشگری
فوریترین اثر تحریمها متوجه مسافران ایرانی خواهد بود. طبق دادههای شرکت تحلیل هوانوردی سیریوم، ظرفیت پروازهای بینالمللی از ایران در اوت ۲۰۲۶ نسبت به مدت مشابه سال قبل ۴۹ درصد کمتر بود.
محدودیتهای تازه تنها تعداد اندکی از مسیرهای بینالمللی تحت بهرهبرداری ایرلاینهای ایرانی را باقی گذاشته و هزاران مسافر را بهسوی گذرگاههای زمینی کشورهایی از جمله ترکیه و ارمنستان سوق داده است.
کارشناسان میگویند پیامدها به مسافران محدود نمیماند و اقدامات تازه میتواند هزاران شغل را در صنعت هوانوردی ایران و بخشهای وابسته-از جمله گردشگری و مهمانداری- تهدید کند.
تشدید بیشتر تنشها، لایه تازهای از ابهام و بیثباتی را به صنعت گردشگری در کشورهای همسایه و سراسر منطقه تحمیل میکند؛ صنعتی که در پی تداوم درگیری میان آمریکا و ایران، هماکنون نیز متحمل آسیبهای سنگینی شده است.
تردد مسافران در قطبهای بزرگی مانند فرودگاه بینالمللی دبی طی نیمه نخست سال ۲۰۲۶ در مقایسه با دوره مشابه سال قبل ۳۱ درصد کاهش یافت.
نظر شما درباره پیامدهای تحریم پروازهای ایران برای سفرهای منطقهای چیست؟