آمادگی نظامی، بنبست دیپلماتیک و فشارهای سیاسی، احتمال دور تازهی درگیری میان ایران، آمریکا و اسرائیل را افزایش دادهاند.
اسرائیل و آمریکا در حال بررسی آغاز حملهای تازه علیه ایران در آینده نزدیکاند. نگرانی از بازسازی ظرفیت تولید موشکهای بالستیک ایران، انتقال زیرساختهای نظامی و هستهای به تاسیسات زیرزمینی و شکست ماهها مذاکره غیرمستقیم، سه محور اصلی محاسبات امنیتی دو طرف را تشکیل میدهد.
بهگزارش سیبیاسنیوز، منابع آگاه میگویند ارتش اسرائیل برای دور دیگری از نبرد آماده شده و در بالاترین سطح آمادگی دفاعی قرار دارد تا به هرگونه حمله احتمالی ایران پاسخ دهد. با وجود چنین آرایشی، هنوز روشن نیست دونالد ترامپ دستور عملیات نظامی تازهای را صادر خواهد کرد یا دامنه احتمالی آن چه خواهد بود.
نگرانی از بازسازی توان موشکی ایران
دولت بنیامین نتانیاهو سرعت بازسازی خطوط تولید موشکهای بالستیک ایران را نگرانکننده میداند. همزمان، تهران میکوشد بخش بیشتری از زیرساختهای نظامی و هستهای خود را به زیر زمین منتقل کند تا آسیبپذیری آنها در برابر حملات هوایی کاهش یابد.
نتانیاهو عملیات مشترک با آمریکا را ترجیح میدهد. واشنگتن نیز نیروی قابلتوجهی در منطقه مستقر کرده که شامل دهها هزار نظامی، دو ناو هواپیمابر، گروههای رزمی وابسته و دهها کشتی و هواگرد نظامی میشود. منابع آمریکایی برآورد کردهاند که با تجهیزات موجود، پس از صدور فرمان میتوان عملیات تهاجمی تازهای را ظرف دو تا چهار روز آغاز کرد.
دفتر نخستوزیری اسرائیل و ارتش آن کشور به درخواست اظهارنظر درباره برنامهریزی برای حملات احتمالی پاسخ ندادهاند. کاخ سفید و ارتش آمریکا نیز از توضیح درباره ارزیابیهای جاری دولت خودداری کردهاند، هرچند فرماندهان آمریکایی بارها گفتهاند برای اجرای دستورهای رئیسجمهوری آمادگی دارند.
زمان محدود برای همکاری ترامپ و نتانیاهو
ترامپ و نتانیاهو حدود نه ماه پیش جنگ با ایران را با موج گستردهای از حملات آغاز کردند. اکنون پنجرهی سیاسی آنها برای اقدام مشترک ممکن است رو به بستهشدن باشد.
نتانیاهو پس از انتخابات سراسری ماه گذشته اکثریت پارلمانی خود را از دست داده و رقبای سیاسیاش مامور تشکیل دولت شدهاند. در نتیجه، احتمال دارد او ظرف چند هفته یا حتی زودتر مقام نخستوزیری را واگذار کند. نتانیاهو در واکنش، تشکیل دولت وحدت ملی را برای مقابله با تهدیدهای امنیتی ضروری خوانده و برنامه هستهای ایران را در صدر تهدیدها قرار داده است.
ترامپ نیز از ژانویه با کنگرهای روبهرو خواهد شد که هر دو مجلس آن در اختیار مخالفان سیاسیاش قرار میگیرد. تغییر توازن قدرت میتواند نظارت بر تامین مالی جنگ را افزایش دهد. جنگ یکی از عوامل مؤثر بر شکست جمهوریخواهان در انتخابات میاندورهای اخیر توصیف شده و در میان افکار عمومی آمریکا نیز محبوبیت اندکی دارد.
شماری از رقبای نتانیاهو معتقدند بازگشت به جنگ ممکن است با تلاش او برای ماندن در قدرت ارتباط داشته باشد. نخستوزیر اسرائیل طی روزهای اخیر جلسات توجیهی امنیتی غیرمعمولی با بعضی از همین رقبا برگزار کرده است. تحلیلگران برگزاری چنین نشستهایی را نشانهای احتمالی از نزدیکشدن تصمیم نظامی میدانند، هرچند مدرک علنی و قطعی برای صدور فرمان حمله منتشر نشده است.
بنبست بر سر تنگه هرمز و برنامه هستهای
ماهها مذاکرهی غیرمستقیم میان تهران و واشنگتن نتوانسته به توافق آتشبس یا بازگشایی تنگه هرمز منجر شود. ایران گفته تا زمانی که آمریکا محاصره دریایی را لغو نکند و شش شرط کلیدی دیگر را نپذیرد، دربارهی برنامهی هستهای مذاکره نخواهد کرد.
مجموع مطالبات ایران هفت مورد را در بر میگیرد. پایان خصومتها در تمام جبهههای خاورمیانه و توقف محاصره بنادر و شناورهای ایرانی از جمله شروط اعلام شدهاند. ترامپ بارها گفته تهران خواهان توافق برای پایان جنگ است، اما موضع رسمی ایران تاکنون پذیرش آتشبس بدون تحقق خواستههای یادشده را رد کرده است.
ناظران بینالمللی برآورد میکنند حدود ۴۰۸ کیلوگرم اورانیوم با غنای ۶۰ درصد زیر آوار تاسیسات هستهای بهشدت آسیبدیده باقی مانده باشد. رسیدن از چنین سطحی به غنای تسلیحاتی تنها به یک مرحلهی فنی کوتاه دیگر نیاز دارد.
ادعای تسلیحات شیمیایی و زیستی
ترامپ در هفته جاری احتمال داد ایران بهدنبال توسعه سلاحهای شیمیایی یا زیستی باشد، اما مدرکی برای ادعای خود ارائه نکرد. او پیش از ملاقات با همتایان روس و چینی خود در چین به خبرنگار فاکسنیوز گفت تهران به گازها و عوامل زیستی توجه دارد، زیرا مسیر هستهای آن مسدود شده است.
وزارت امور خارجهی ایران روز پنجشنبه ادعاهای مطرحشده را رد کرد و آنها را با ادعاهای آمریکا دربارهی سلاحهای کشتارجمعی عراق پیش از حمله دولت جورج دبلیو بوش در سال ۲۰۰۳ مقایسه کرد.
رئیسجمهوری آمریکا پیام یکدستی دربارهی تصمیم نظامی خود نداده است. او روز چهارشنبه به فاکسنیوز گفت همچنان خواهان توافقی پایدار با ایران است، اما تهدید به استفاده از زور را نیز تکرار کرد و گفت جنگ را بهزودی، به یک شکل یا شکل دیگر، تمام خواهد کرد.
موضع ترامپ یک روز بعد محتاطانهتر شد. او روز پنجشنبه به شبکهی ۱۲ اسرائیل گفت برای تصمیمگیری عجله ندارد و افزود تحولات پس از آغاز سال را بررسی خواهد کرد. اظهارات مزبور احتمال ادامه بنبست تا سال ۲۰۲۷ را نیز باز میگذارد.
نشستهای امنیتی و نقش موساد
برد کوپر، فرمانده ستاد فرماندهی مرکزی آمریکا و مسئول نیروهای آمریکایی در خاورمیانه، روز چهارشنبه در وزارت دفاع اسرائیل با مقامهای ارشد امنیتی آن کشور دیدار کرد. ارتش اسرائیل جلسه برگزارشده را یک ارزیابی جامع و مشترک از وضعیت خواند.
ایال زامیر، عالیرتبهترین ژنرال اسرائیل، و رومان گافمن، مدیر موساد، در میان حاضران بودند. تأیید رسمی حضور رئیس موساد اقدامی غیرمعمول بهشمار میرود و شماری از ناظران اسرائیلی آن را نشانه جایگاه محوری ایران در گفتوگوها تلقی کردهاند.
گافمن هفته گذشته نیز در واشنگتن با شماری از مقامات آمریکایی، از جمله جان رتکلیف، مدیر سیا، دیدار کرده بود. بهگفته ارز وینر، رئیس مجمع دفاع و امنیت اسرائیل که ارتباط نزدیکی با دولت نتانیاهو دارد، این سفر چندروزه با توجه به سفرهای خارجیِ معدود رئیس موساد، نشاندهنده آن است که موضوعی جدی در دستور کار قرار دارد.
تبادل آتش و گسترش جغرافیای تهدیدها
گمانهزنی دربارهی عملیات بزرگ تازه در شرایطی شدت گرفته که تبادل حملات میان ایران و آمریکا از سر گرفته شده است. آمریکا روز سهشنبه جزیرهی راهبردی قشم در تنگهی هرمز را هدف قرار داد. مقامهای آمریکایی حمله را اقدامی دفاعی در واکنش به عملیات ایران علیه اهداف آمریکا در بحرین معرفی کردند. ارتش آمریکا میگوید حملات مزبور رهگیری شدهاند.
ایران در همان هفته حملاتی علیه کویت نیز انجام داد که به گفتهی مقامها خسارتی بر جای نگذاشت. مقامهای دولتی و نظامی ایران، از جمله اعضای ارشد سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، همزمان هشدار دادهاند واکنش به هر حملهی جدید از اقدامات قبلی گستردهتر خواهد بود.
تهدیدهای اعلامشده تنها اسرائیل و زیرساختهای نظامی آمریکا در کشورهای حاشیهی خلیج فارس را در بر نمیگیرد. مقامهای ایرانی از احتمال هدفگرفتن پایگاههای آمریکا در اروپا، زیرساختهای انرژی منطقه و کابلهای اینترنتی زیردریایی سخن گفتهاند.
تصمیم نظامی زیر فشار سیاست
آمادگی عملیاتی بهتنهایی به معنای قطعیشدن حمله نیست. آمریکا و اسرائیل توان آغاز سریع عملیات را دارند، ولی هر دو دولت با محدودیتهای سیاسی و هزینههای راهبردی روبهرو هستند. نتانیاهو ممکن است قدرت را از دست بدهد و ترامپ نیز بهزودی با کنگرهای مخالف مواجه خواهد شد.
در سوی دیگر، بازسازی توان موشکی ایران، تلاش برای حفاظت زیرزمینی از زیرساختها، بنبست هرمز و تبادل حملات اخیر بر فشار برای تصمیمگیری افزودهاند. مسیر پیش رو میان ادامهی مذاکرات فرسایشی و شروع سومین دور عمده خصومتها قرار گرفته؛ تصمیمی که پیامدهای آن میتواند از تاسیسات نظامی و هستهای فراتر رود و امنیت انرژی، ارتباطات زیردریایی و پایگاههای نظامی در چند منطقه را درگیر کند.
به نظر شما مسیر کنونی به توافق منتهی میشود یا دور تازهای از جنگ را رقم میزند؟