از کاهش نیرو در سفارتخانههای آمریکا تا هشدار درباره بمب کثیف در واشنگتن؛ چرا در چند هفته، تصویر ایران بهعنوان تهدیدی فراتر از خاورمیانه پررنگتر شده
اول هشدار درباره دیپلماتهای آمریکایی در خاورمیانه منتشر شد؛ بعد خبر رسید وزیر خزانهداری آمریکا به یک پایگاه نظامی منتقل شده است. کمی بعد، پای طرح حمله پهپادی به ترامپ و مقامهای ارشد دولتش به میان آمد و حالا گزارشها از احتمال استفاده از بمب کثیف و سلاح شیمیایی در واشنگتن حرف میزنند.
این خبرها در نگاه اول جدا از هم به نظر میرسند. اما وقتی کنار هم قرار میگیرند، تصویر نگرانکنندهای شکل میدهند: تصویری از ایران بهعنوان تهدیدی که ممکن است از مرزهای خاورمیانه عبور کند و امنیت آمریکا و متحدانش را هم به خطر بیندازد؛ اما خاورمیانه کجاست و چه اهمیتی دارد؟
ماجرا از ۲۳ اکتبر یعنی دوم آبان شروع شد. اکسیوس از یادداشتی اطلاعاتی خبر داد که جی کلیتون، مدیر اطلاعات ملی آمریکا، برای مارکو روبیو، وزیر خارجه، فرستاده بود. در این یادداشت ادعا شده بود که تلاشهای ایران برای هدف قرار دادن کارکنان و مقامهای آمریکایی در خاورمیانه و برخی کشورهای دیگر بهطور قابلتوجهی افزایش یافته و طرحهای مرگبار به مراحل پیشرفته رسیدهاند.
این هشدار به اقدامات امنیتی هم منجر شد. وزارت خارجه آمریکا خروج خانواده کارکنان و نیروهای غیرضروری را از نمایندگیهایش در عربستان اعلام کرد و حضور کارکنانش را در سفارتخانههای امارات، لبنان، قطر و اردن کاهش داد.
البته یادداشت اطلاعاتی درباره هدفها، کشورهای دیگر یا جزئیات این طرحها توضیح مشخصی نمیداد.
دو هفته بعد، خبر دیگری منتشر شد؛ آسوشیتدپرس ۱۱ نوامبر یعنی یک هفته پیش گزارش داد اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا بهدلیل نگرانیهای امنیتی به یک پایگاه نظامی منتقل شده است. یک منبع آگاه به این خبرگزاری گفت گزارشهای رسانهای که به شناسایی نشانی خانه بسنت کمک کرده بودند، یکی از دلایل این جابهجایی بودهاند!
این اتفاق در شرایطی رخ داد که بسنت مسئول پیشبرد کارزار فشار اقتصادی واشنگتن علیه تهران است. آسوشیتدپرس این جابهجایی را در کنار افزایش تلاشهای اطلاعاتی ایران برای هدف قرار دادن کارکنان آمریکایی قرار داد؛ البته نگفت انتقال او صرفاً در واکنش به یک طرح مشخص و اثباتشده ایران انجام شده است.
سه روز بعد نوبت به خود رئیسجمهور آمریکا رسید. ۱۴ نوامبر، روزنامه اسرائیلهیوم مدعی شد موساد اطلاعاتی درباره طرح احتمالی ایران برای هدف قرار دادن ترامپ و مقامهای ارشد دولت آمریکا با پهپادهای انفجاری در اختیار سیا گذاشته است. این روزنامه به نقل از مقامهای ارشد اسرائیلی و آمریکاییِ نامشخص نوشت یک سرویس اطلاعاتی غربی دیگر نیز این اطلاعات را تأیید کرده است.
اما اینجا باید مکث کنیم: این ادعا در گزارشی مطرح شده که منابعش ناشناس ماندند و تأیید رسمی مستقلی از سوی سیا یا کاخ سفید درباره جزئیات آن منتشر نشده است. بازنشر این خبر در چند رسانه هم به معنای تأیید آن نیست.
با این حال، موضوع به گفتوگوی مستقیم ترامپ با خبرنگاران هم کشیده شده؛ دیروز ۱۶ نوامبر، وقتی خبرنگاری از او پرسید آیا نگران هدف قرار گرفتن با پهپادهای ایرانی است، ترامپ با لحنی شوخیآمیز جواب داد: «من بیشتر نگران تو هستم؛ چون اگر به من برسند، تو هم از بین میروی.»
اما شاید مهمترین حلقه این زنجیره، گزارش CNN باشد. این شبکه دیروز به نقل از هفت مقام آمریکایی نوشت: اطلاعات جدید نشان میدهد ایران در حال بررسی طرحهایی برای هدف قرار دادن مقامهای ارشد دولت ترامپ در واشنگتن، با استفاده از بمب کثیف یا سلاح شیمیایی است.
بااینحال، خود منابع CNN تأکید کردهاند که این برنامهریزی فعلاً میتواند تلاشی برای ایجاد گزینههای احتمالی باشد، نه نشانه حملهای قریبالوقوع. مقامهای آمریکایی نیز درباره توانایی و اراده ایران برای اجرای چنین طرحی اختلاف نظر دارند. کاخ سفید هم اعلام کرده در آن زمان تهدید معتبر و مشخصی علیه خاک آمریکا وجود نداشته است. گزارش CNN را میتوان در همین چارچوب خواند: یک هشدار اطلاعاتی جدی، نه خبر قطعی از حملهای در راه.
در کنار این گزارشها اما روز گذشته نیویورکتایمز سراغ موضوع متفاوتی رفت و ادعایی مطرح کرد: ارتباط احتمالی سدها و طرحهای انتقال آب ایران با زیرساختهای نظامی. این گزارش ادعا کرد که پژوهشگری از دانشگاه فناوری هامبورگ دستکم ۵۳۳ سد را در ایران بررسی کرده و متوجه همپوشانی جغرافیایی میان محل برخی سدها و مناطق هدف حملات به تأسیسات موشکی شده است! همچنین در این ادعا این احتمال مطرح شد که این زیرساختها بتوانند آب و برق موردنیاز مجموعههای نظامی زیرزمینی را تأمین کنند!
با این حال همین گزارش تأکید دارد که این ارتباط هنوز اثبات نشده است.
منتقدان ترامپ هم همصدا شدند؟
حالا یک نکته دیگر را هم در نظر بگیرید: همه این هشدارها از رسانههای نزدیک به ترامپ منتشر نشدهاند. CNN و نیویورکتایمز که بارها در موضع انتقادی نسبت به رئیسجمهور آمریکا قرار گرفتهاند و ترامپ هم آنها را فیک نیوز نامیده، در انتشار این گزارشها سهیم بودهاند.
البته این موضوع بهتنهایی نه هماهنگی رسانهها را ثابت میکند و نه به معنای تأیید همه ادعاهاست؛ اما باعث میشود روایت تهدید ایران فقط در رسانههای همسو با کاخ سفید بازتاب پیدا نکند.
اتفاقاً نیویورکتایمز چهارم نوامبر گزارشی منتشر کرده بود که لایه دیگری به ماجرا اضافه میکرد: اسرائیل اطلاعاتی درباره احتمال استفاده ایران از سلاح شیمیایی به آمریکا داده بود اما برخی مقامهای آمریکایی به این اطلاعات بدبین بودند و احتمال میدادند بخشی از کارزار فشار دولت نتانیاهو برای بازگرداندن ترامپ به عملیات نظامی گسترده علیه ایران باشد. در مقابل، گروهی دیگر از مقامها معتقد بودند این هشدارها باید جدی گرفته شود. گزارش نیویورکتایمز حتی از تردید برخی کشورهای خلیج فارس درباره ادعاهای اسرائیل خبر میداد.
حالا یک سوال: آیا با یک موج خبری روبهرو هستیم؟ به نظر میرسد گزارشهایی با منابع و درجات اعتبار متفاوت، در حال ساختن یک تصویر مشترکاند: ایران نهفقط تهدیدی برای اسرائیل و کشورهای منطقه، بلکه خطری برای مقامها، منافع و امنیت داخلی آمریکا معرفی میشود.
این تصویر میتواند بر افکار عمومی غرب اثر بگذارد؛ نگرانیها را افزایش دهد، حمایت از اقدامات سختگیرانهتر را آسانتر کند و هزینه سیاسی فشار بیشتر بر تهران را کاهش دهد.
شاید سؤال اصلی همین باشد: آیا این موج هشدارها صرفاً بازتاب نگرانیهای امنیتی است، یا در کنار آن، زمینه اجتماعی و سیاسی لازم برای اجماع بیشتر علیه ایران هم در حال شکل گرفتن است؟