نقره‌داغ شدن بانک‌های ولخرج؛ بانک مرکزی شیر پول مفت را بست؟

تصور کنید به یک کارت بانکی بی‌انتها وصل هستید که هر زمان پول کم می‌آورید، به شما اسکناس می‌دهد. این دقیقا همان فضایی بود که بانک‌های ناتراز سال‌ها در آن نفس می‌کشیدند؛ اما حالا نشانه‌هایی از تغییر دیده می‌شود و احتمالا بانک مرکزی تصمیم گرفته ترمز این ولخرجی‌ها را بکشد.

به گزارش زومان، در عملیات «بازار باز» در هفته منتهی به ۱۷ تیرماه؛ جایی که بانک‌ها اوراق خود را می‌دهند تا از بانک مرکزی پول نقد قرض بگیرند، اتفاق مهمی افتاد. لیست درخواست پولی که بانک‌ها روی میز گذاشتند مثل همیشه بالا بود: ۳۶۱ هزار میلیارد تومان (همت) تقاضای پول! برای درک این عدد، فرض کنید معادل ساخت ده‌ها برج میلاد در یک هفته پول می‌خواستند.

اما بانک مرکزی تنها با پرداخت ۵۰ هزار میلیارد تومان موافقت کرد. یعنی فقط ۱۳.۷ درصد از پولی که بانک‌ها می‌خواستند به دستشان رسید. برای بانک ها تازگی نداشت، این نهاد هفته‌هاست به بانک‌ها سخت می‌گیرد. اما این سطح از سخت‌گیری و رد کردن تقاضای بانک‌ها، از پاییز سال ۱۴۰۰ تا به امروز بی‌سابقه بوده است. یعنی سطح سخت‌گیری دارد بیشتر می‌شود.

اما چرا بانک‌ها این‌قدر به جیب بانک مرکزی وابسته‌اند؟ جواب در یک کلمه خلاصه می‌شود: سود.

بانک‌ها یک پاتوق مالی دیگر هم دارند به نام «بازار شبانه»؛ فضایی که در آن بانک‌ها برای رفع کسری‌های فوری، از یکدیگر پول قرض می‌کنند. در این بازار پرهیاهو، در هفته گذشته روزانه به طور متوسط ۱۰۰ هزار میلیارد تومان پول دست‌به‌دست شده‌است.

نکته طلایی اینجاست که بانک مرکزی سقف سود این بازار شبانه را ۲۴ درصد تعیین کرده و آمارها نشان می‌دهد میانگین نرخ سودی که بانک‌ها در هفته‌های متوالی به هم پرداخته‌اند، روی عدد ۲۳.۸ درصد ایستاده است. در مقابل، بانک مرکزی در بازار باز با نرخ ۲۳ درصد به بانک‌ها پول می‌دهد. کاملاً طبیعی است که بانک ترجیح دهد نیازش را با سود کمتر، مستقیما از خود بانک مرکزی تامین کند و زیر بار سود بازار شبانه نرود.

این بده‌بستان‌ها شاید در ظاهر بازی با اعداد بین چند مدیر بانکی به نظر برسد، اما دود آن مستقیم به چشم مردم می‌رود. پولی که بانک مرکزی در بازار باز به بانک‌ها می‌دهد، بخشی از «پایه پولی» است؛ یعنی پولی که مستقیما توسط بانک مرکزی خلق شده و موتور اصلی تورم است. خلق این پول باعث می‌شود ارزش پول در جیب شما مثل یخ زیر آفتاب آب شود.

حالا بانک مرکزی، قصد دارد با جیره‌بندی شدید این پول، یک پیام محکم اما ضروری ارسال کند: بانک‌ها دیگر نمی‌توانند با خیال راحت ولخرجی کنند و به امید دریافت پولِ حاضر و آماده از بانک مرکزی بمانند. شاید شیر پول ارزان دیگر مثل قبل باز نباشد تا تورم حداقل از این مسیر دیگر تشدید نشود.