پایین بودن نرخ سود بانکی نسبت به تورم (که به معنای منفی بودن نرخ بهره حقیقی است)، بازی خطرناک خلق حباب در داراییهای مختلف را در اقتصاد ایران شکل میدهد. این را «احسان راکعی» پژوهشگر حوزه پولی و بانکی میگوید. اما برخلاف سایر کشورها که کاهش نرخ بهره صرفاً باعث افزایش تقاضای وامهای رهنی توسط مردم عادی میشود، در ایران این بازی به دلیل ناترازی سیستم بانکی شکل و بازیگران متفاوتی دارد.
در این اقتصاد، گروههای خاصی با استفاده از خلأها، وامهای کلان و چند هزار میلیاردی با وثیقههای بیارزش دریافت میکنند و بدون نگرانی از بازپرداخت، این منابع ارزان را به بازارهای موازی (مثل ارز و سکه) سرازیر میکنند که نتیجه آن متورم شدن انواع داراییهاست.
برندگان اصلی این وضعیت چه کسانی هستند؟
- اشخاص و شبکههای دارای رانت بانکی: برندگان اصلی این بازی، گروههایی هستند که به واسطه ارتباط با خود بانکها، به راحتی به منابع و امکانات بانکی دسترسی دارند و به نوعی از این «یارانه پولی عظیم» بهرهمند میشوند. برای این افراد، ریسک بازپرداخت یا نرخ بهره اصلاً مهم نیست؛ آنها صرفاً تأمین مالی میشوند تا در بازارهای مختلف سفتهبازی کنند و موتور اصلی تحریک تقاضا در اقتصاد هستند.
- دولت: دولت نیز یکی دیگر از وامگیرندگان بزرگی است که رفتار آن در قبال این منابع با دیگران تفاوت دارد؛ دولت نگرانی چندانی بابت بازگشت منابع ندارد و بالا رفتن نرخ بهره نیز تأثیر بازدارندهای روی رفتار آن در استقراض احتمالا نمیگذارد.
- دریافتکنندگان عادی تسهیلات: در اقتصادی با تورم ۵۰ تا ۷۰ درصدی، حتی یک فرد عادی نیز اگر موفق شود وامی با نرخ مؤثر حدود ۳۰ درصد دریافت کند، برنده محسوب میشود. این فرد میتواند با خرید دلار یا سکه به واسطه همان وام، از تورم پیشی بگیرد. مطالعات مختلف نشان میدهد که دسترسی دهکهای پایین درآمدی به تسهیلات بانکی کمتر از دهکهای بالای درآمدی است.
در نهایت، این بازی و ساختار اقتصادی، کاملاً به نفع گروههای دارای قدرتِ دسترسی به منابع و به ضرر گروه بزرگتری از جامعه است که از دریافت این تسهیلات محروم ماندهاند.
گفتگو با احسان راکعی در این رابطه را از دست ندهید.
پخش از رسانه