تهران ۱۴۰۴؛ شهری با کمترین تورم، بیشترین نابرابری

یک زمان است که می گویید درآمد دارم ولی قدرت خریدش مثل قبل نیست، کم‌تر شده یا شاید هم بیشتر شده است. اما یک زمان است که وقتی خودتان را با بقیه می‌سنجید می‌گویید اوضاع بقیه خیلی بهتر یا خیلی بدتر است. این را می‌گویند نابرابری توزیع درآمد.

در روزهایی که تورم در سراسر کشور رکوردهایی کم‌سابقه بر جای می‌گذاشت، این نابرابری کاهش یافت، اما تهران در سال ۱۴۰۴ وضعیتی متفاوت را تجربه کرد. در این استان، هرچند افزایش قیمت‌ها از هر نقطه دیگری کمتر بود، اما مقایسه درآمد خانوارها نشان داد که شکاف درآمدی از تمام استان‌های دیگر فراتر رفته و رکورد ۹ سال گذشته را شکسته است.

برای اینکه بفهمیم درآمد در یک منطقه چطور میان مردم پخش شده، اقتصاددان‌ها از شاخصی به نام «ضریب جینی» استفاده می‌کنند. لازم نیست وارد فرمولش بشویم؛ خیلی ساده، هرچه این عدد بالاتر باشد، درآمد خانوارها نابرابرتر توزیع شده است.

به گزارش زومان، مرکز آمار ضریب جینی کل کشور را ۰.۳۷ برآورد کرده است؛ رقمی که نسبت به سال‌های گذشته روندی کاهشی نشان می‌دهد و می‌تواند به معنای توزیع برابرتر درآمد در سطح ملی باشد. با این حال، این شاخص در سطح استانی یکدست نیست؛ تهران با ثبت عدد ۰.۴۰، بیشترین میزان نابرابری را در میان ۳۱ استان دارد و پس از آن، سیستان‌وبلوچستان با ۰.۳۹۷ و گلستان با ۰.۳۷ در رتبه‌های بعدی قرار گرفته‌اند. در مقابل، کمترین ارقام ضریب جینی به کرمان با ۰.۲۵ و قزوین با ۰.۲۶ اختصاص یافته است.

اما یک نکته مهم وجود دارد: این عدد نمی‌گوید مردم تهران فقیرترند یا ثروتمندتر. فقط می‌گوید درآمدها در میان خانوارهای تهرانی نابرابرتر توزیع شده است.

برای همین هم مرکز آمار فقط به این عدد اکتفا نکرده و در گزارش خود سراغ سهم گروه‌های مختلف درآمدی و شاخص‌های دیگری هم رفته است.

حالا همان تهران را از زاویه قیمت‌ها نگاه کنیم. تورم سالانه این استان در سال ۱۴۰۴ ۴۳.۸ درصد بوده؛ کمترین تورم میان همه استان‌های کشور.

برای مقایسه، تورم کل کشور ۵۰.۶ درصد بوده است. یعنی تورم تهران حدود ۶.۸ واحد درصد کمتر از میانگین کشور بوده. در طرف دیگر جدول، کردستان با ۵۹ درصد بالاترین تورم را داشته است.

بنابراین تهران در دو جدول، دو جای کاملاً متفاوت دارد: در جدول نابرابری درآمد، رتبه اول را دارد و در جدول تورم، رتبه آخر.

تصویری که این داده‌ها از تهران می‌سازند، از این جهت جالب است که نشان می‌دهد پایین‌تر بودن تورم لزوماً برای همه تهرانی‌ها یکسان نبوده و فشار متفاوتی بر ساکنینش وارد کرده است.

ممکن است قیمت‌ها در یک استان با سرعت کمتری بالا بروند، اما فاصله درآمد میان خانوارها همچنان زیاد باشد. همان‌طور که تورم بالاتر یک استان هم به‌تنهایی نمی‌گوید درآمد مردم در آنجا نابرابرتر است.

درنهایت اگر بخواهیم بدانیم افزایش قیمت‌ها به کدام گروه‌های درآمدی بیشتر فشار آورده، فقط نگاه کردن به تورم کل کافی نیست. باید ببینیم هزینه خوراک، مسکن، حمل‌ونقل و سایر کالاها برای خانوارهای کم‌درآمد و پردرآمد چه تغییری کرده است.

اما درباره تهران، فعلاً همین تصویر روشن است: شهری که در سال ۱۴۰۴ کمترین تورم را تجربه کرد، در عین حال بیشترین فاصله درآمدی میان خانوارهای شهری در میان کل کشور و در ۹ سال گذشته خودش را داشته است. این دو عدد کنار هم، تهران را به یکی از عجیب‌ترین موارد جدول اقتصادی تبدیل می‌کند.