فرض کنید پارسال همین موقع برای خریدهای ماهانه خانه، رفتوآمد، قبض تلفن و چند خرج دیگر ۱۰ میلیون تومان کنار میگذاشتید. اگر ترکیب آن خرجها شبیه میانگین خانوارهای کشور بود، حالا برای خرید همان چیزها به حدود ۱۸ میلیون و ۴۰۰ هزار تومان نیاز دارید. این عدد، صورت سادهشده تورمی است که بانک مرکزی برای شهریور اعلام کرده: قیمتها در مقایسه با شهریور پارسال، بهطور متوسط ۸۳.۹ درصد بالاترند.
عبدالناصر همتی، رئیسکل بانک مرکزی، میگوید این رقم اندکی پایین آمده است. درست میگوید؛ مرداد ۸۴.۴ درصد بود و شهریور به ۸۳.۹ درصد رسید. اما برای فهمیدن اینکه پشت این نیم واحد کاهش چه میگذرد، باید از عدد میانگین فاصله گرفت و سراغ خرجهایی رفت که هر روز خودشان را به خانواده یادآوری میکنند.
پشت عددی که پایین آمد
به گزارش زومان، سبد خانوار اسم رسمی همان مجموعه چیزهایی است که برای زندگی پولشان را میدهیم: از نان و میوه تا اجاره، کفش، هزینه درمان، کرایه رفتوآمد و قبض تلفن. وقتی گفته میشود گرانیِ کل این سبد کمی کندتر شده، معنایش این نیست که تکتک این خرجها هم آرام گرفتهاند. حتی معنایش ارزان شدن چیزی نیست. قیمتها در مجموع هنوز بالا میروند؛ فقط فاصلهشان با پارسال، اندکی کمتر از فاصلهای شده که در مرداد میدیدیم.
بخشی از این کاهش را میتوان در خرید خوراکیها دید. قیمت این گروه در شهریور ۱۱۳.۶ درصد بالاتر از شهریور پارسال بود؛ در مرداد این فاصله ۱۲۲.۲ درصد بود. برای ملموس شدن عدد، سبدی از خوراکیها را تصور کنید که پارسال ۱ میلیون تومان تمام میشد. اگر قیمتش درست به اندازه میانگین این گروه تغییر کرده باشد، حالا حدود ۲ میلیون و ۱۳۶ هزار تومان هزینه دارد. هنوز بیش از دو برابر؛ هرچند آهنگ افزایش آن نسبت به ماه قبل کندتر شده است.
در دخانیات هم فاصله قیمت با پارسال از ۱۸۲.۱ به ۱۷۷.۲ درصد رسیده است. این دو گروه رو به کاهشاند، اما حکایت بقیه خرجها جدا است. ضمن اینکه خود جدول بانک مرکزی نکتهای دارد: در شهریور، قیمتها در شش گروه بیش از دو برابر شهریور پارسال بودهاند؛ خوراکیها، دخانیات، لوازم خانه، حملونقل، ارتباطات و رستوران و هتل.
تلفن و رفتوآمد؛ خرجهایی که جلو زدند
شاید کسی هنگام شنیدن «ارتباطات» به ردیفی در یک جدول فکر کند. در خانه، این ردیف خود را در پولی نشان میدهد که برای تماس، اینترنت و دیگر خدمات ارتباطی کنار گذاشته میشود. میانگین قیمت این گروه فقط در شهریور ۱۸ درصد بالا رفته است. فاصلهاش با شهریور پارسال به ۱۴۹.۸ درصد رسیده؛ یعنی هزینه همان مجموعه خدمات، بهطور متوسط نزدیک به دو و نیم برابر شده است. این بالاترین رقم ثبتشده برای این گروه در دادههای دستکم چهار سال اخیر جدول است.
حملونقل هم از خرجهایی است که نمیشود بهآسانی از برنامه روزانه حذفش کرد. رفتن به محل کار، رساندن فرزند به مدرسه یا سفر ضروری، خرید وسایل نقلیه هرکدام سهمی از پول ماهانه میخواهند. طبق دادههای ارائهشده، همزمان با افزایش قیمت بنزین، میانگین قیمتهای این گروه در شهریور حدود ۷ درصد نسبت به مرداد بالا رفته است. در مقایسه با شهریور پارسال نیز ۱۰۹.۳ درصد افزایش دارد. دادهها جهش را ثبت میکنند، اما سهم دقیق بنزین و دیگر هزینههای حملونقل را از هم جدا نمیکنند.
خرج بیرون غذا خوردن یا اقامت در هتل هم، هرچند برای همه خانوادهها خرجی همیشگی نیست، در همان فهرست گرانیهای بیش از دوبرابری قرار میگیرد: این گروه نسبت به شهریور پارسال ۱۱۳.۸ درصد گرانتر شده است. در گروه «کالاها و خدمات متفرقه» نیز این افزایش ۱۱۳.۸ درصد بوده. اینها یادآوری میکنند که فشار گرانی فقط به خرید روزانه مواد غذایی محدود نمانده است.
خانه آرامتر، وسایل داخلش گرانتر
تفاوت خانه و وسایل داخل آن شاید روشنترین تصویر این ماه باشد. در جدول، گروه مسکن، آب، برق، گاز و سوختها نسبت به شهریور پارسال ۴۳.۶ درصد گرانتر شده؛ رقمی بسیار پایینتر از میانگین کل. اما این عدد به معنی سبک شدن هزینه زندگی در خانه نیست. طبق توضیح دادههای همراه جدول، اجاره در ماههای پیاپی بهطور متوسط حدود ۵ درصد در ماه افزایش داشته است؛ عدد گروه مسکن، میانگین چند هزینه متفاوت را کنار هم میگذارد و تجربه هر مستأجر را جداگانه نشان نمیدهد.
حالا به داخل همان خانه برویم. اگر ماشین لباسشویی خراب شود، خانواده به یک وسیله برقی نیاز پیدا کند یا برای خدمات مربوط به خانه پول بدهد، با گروه دیگری از قیمتها روبهرو میشود. «اثاث، لوازم و خدمات مورد استفاده در خانه» در شهریور بهتنهایی حدود ۶ درصد گرانتر شد. هزینه این مجموعه نسبت به شهریور پارسال ۱۴۶.۷ درصد بالاتر رفته است؛ یعنی چیزی که پارسال، بهطور فرضی، ۱۰ میلیون تومان هزینه داشت، با همین نرخ میانگین حالا نزدیک ۲۴ میلیون و ۷۰۰ هزار تومان تمام میشود. این نرخ در جدول چهار ساله نیز به بالاترین سطح خود رسیده و برخلاف خوراکیها، هنوز رو به افزایش است.
پس خبر شهریور دو بخش دارد: میانگین گرانی از ۸۴.۴ به ۸۳.۹ درصد کاهش یافته، اما خانوادهای که همین ماه باید پول اینترنت، رفتوآمد یا یک وسیله خانه را بپردازد، ممکن است در قبض و فاکتور خود نشانی از آن کاهش کوچک نبیند.