دی‌ماه تا مرداد؛ کالابرگ چقدر آب رفت؟

با کالابرگتان چقدر می‌توانید خرید کنید؟ زمستان پارسال بود که دولت برگ جدیدی رو کرد. وقتی تصمیم برآن شد تا ارز ترجیحی را حذف کنند، همه هشدار گرانی دادند. طبیعی هم بود. افزایش نرخ ارز واردات کالاهای اساسی قیمت‌ها را بالا می‌برد. این یعنی مردم باید ناگهان از ماه بعدش هزینه بیشتری را برای همان سبد غذاییشان بپردازند. پس وزارت تعاون کار و رفاه اجتماعی یارانه کالابرگ را به کارت بانکی افراد واریز کرد تا هزینه‌ها کمرشکن نشود. یک نسخه درمانی برای اقتصاد رانت زده؛ اما اگر همین نسخه خودش به ویروس تورم آلوده باشد چه؟

به گزارش زومان، از دی ماه سال پیش شروع شد. کالابرگ به ازای هر نفر به حساب سرپرست خانوار واریز می‌شد و خانوار باید آن را در سبد خاصی از یازده قلم کالای اساسی خرج می‌کرد. بعدها یعنی در سال جاری، میوه و تره بار هم به این سبد اضافه شد.

در همین خصوص ، وزارت بهداشت برای سلامت هر فرد، استاندارد مشخصی تعریف کرده است. بر اساس این معیار، اگر نان را از محاسبات حذف کنیم، هر ایرانی باید ماهانه ۳۳ کیلو و ۶۰۰ گرم خوراکی اساسی مصرف کند. در این سبد ایده‌آل، سهم و اهمیت هر کالا به دقت وزن‌کشی شده است. سبزیجات با وزن ۹ کیلوگرم (۲۶.۸ درصد) و میوه با ۶ کیلوگرم (۱۷.۹ درصد)، بیشترین اهمیت را دارند. لبنیات نیز جایگاه مهمی دارد؛ و پس از آن پروتئین و مابقی کالاهاست. اگر این سبد را معیار قرار دهیم قدرت خرید کالابرگ از دی ماه تا الان چقدر تغییر کرده است؟

در دی‌ماه ۱۴۰۴، سهمیه شیر از این یارانه معادل ۲.۴۴ لیتر بود. اما تنها شش ماه بعد در تیر ۱۴۰۵، این توان به ۱.۴۱ لیتر سقوط کرد؛ افت قابل توجه ۴۲.۳ درصدی. پنیر ۴۵.۷ درصد، ماست ۳۹.۲ درصد دیگر افت های بخش لبنیات را رقم زدند. فرسایش‌های دیگر هم در بخش پروتئین رخ داد. مرغ و گوشت و تخم مرغی که می‌شد هر فرد با پول کالابرگ بخرد بین ۲۰ تا ۴۰ درصد کم شد. در ادامه روغن با حدود ۵۷ درصد کاهش و میوه نیز با ۴۳ درصد کاهش رتبه‌های بعدی کاهش قدرت خرید کالابرگ را دارند.

دلیل این ریزش‌ها روشن است. تثبیت رقم کالابرگ روی مرز ۱ میلیون تومان، در حالی رخ داد که شاخص قیمت مصرف‌کننده، یعنی میانگین هزینه یک سبد مشخص از کالاها، در بخش خوراکی‌ها وآشامیدنی‌ها طبق اعلام مرکز آمار ۷۸ درصد رشد داشته است. اولین واکنش آن است که بگوییم دولت باید برای حفظ توان خرید، رقم یارانه را افزایش دهد، اما تامین ماهانه ۸۶ هزار میلیارد تومان برای همین مبلغ فعلی، یکی از عوامل اصلی رشد پایه پولی در سال گذشته بود. پایه پولی یا همان چاپ پول، یعنی پولی که مستقیما توسط بانک مرکزی خلق می‌شود،  یکی از سوخت‌های اصلی تورم محسوب می‌شود که رشدش در سال گذشته رکورد ۵ دهه را زد.

بیان اقتصادی این گره را برخی بن‌بست ساختاری می‌گویند. ماه‌های نخست سال با هزینه‌های سنگین جنگ و تبعات محاصره دریایی همراه بود. به همین خاطر منابع ورودی دولت به شدت افت کرده؛ درآمدهای نفتی کم شد و درآمدهای مالیاتی نیز نتوانسته‌اند طبق پیش‌بینی به خزانه دولت واریز شوند. همزمان، از آن طرف هزینه‌های بازسازی پس از جنگ بار مالی جدیدی بر دوش خزانه‌داری گذاشته است.

در چنین مختصاتی، دولت ظاهرا نه تصمیم جدیدی برای افزایش رقم کالابرگ گرفته و نه توانش را دارد. هرگونه تلاش برای جبران این کاهش قدرت خرید از طریق استقراض از بانک مرکزی، تنها به خلق پول جدید و یک موج تورمی تازه‌تر منجر می‌شود. این همان لوپ تورمی است؛ چرخه باطلی از چاپ پول برای مهار گرانی، که خود به گرانی بیشتر ختم می‌شود. حالا به نظر شما راه برون رفت از چنین بن‌بست دواری چیست؟