قیمتها با فقرا نامهربانتر شدند؛ تورم ۱۰۰ درصدی در روستاها
ساعاتی پس از بانک مرکزی، مرکز آمار نیز پرده از چهره خشن اقتصاد در اردیبهشت ۱۴۰۵ برداشت. در روزهای آتشبس موقت و سایه محاصره دریایی، شوکهای اقتصادی با بیرحمی بر خانهها میکوبد و تامین ضروریترین نیاز انسان یعنی خوراک، به چالش تبدیل شده است.
عبور از مرزهای تاریخی
به گزارش زومان، تورم نقطه به نقطه — یعنی مقایسه قیمتها با ماه مشابه در سال گذشته — از مرز ۸۰ درصد عبور کرده است. در ماهی که گذشت، این شاخص برای کل کشور به عدد ۸۳.۹ درصد رسید. این رقم، دستکم در ۴۰ سال اخیر کاملاً بیسابقه محسوب میشود.
با این حال، تکاندهندهترین بخش ماجرا در روستاها رقم خورد؛ جایی که تورم مرز سه رقمی را شکست و به ۱۰۱.۸ درصد رسید. این بدان معناست که هزینه زندگی روستاییان در یک سال بیش از دو برابر شده است که دستکم در ۳۰ سال گذشته نظیری نداشته است؛ البته این قدمت بر اساس آمار سال پایه ۱۴۰۰ محاسبه شده و پیش از آن عدد دقیقی در دست نیست، چه بسا این رکورد طولانیتر هم باشد.
ریشههای یک بحران؛ از شوک ارزی تا کمبود کالا
اما چه چیزی موتور این تورم بیرحم را روشن نگه داشته است؟ جرقه اولیه رشد قیمتها با حذف ارز ترجیحی — یارانهای که دولت برای ارزان ماندن کالاها میداد — زده شد. البته در آن برهه این سیاست فی الذات غلط نبود، چون ارز یارانهای به هدف برخورد نمیکرد. در محافل اقتصادی هم گفته میشود این یک شوک موقت بوده که به مرور زمان اثرش تخلیه و کمرنگ میشود.
اما واقعیت کنونی چیز دیگری است. رکوردهای جدید در زمان جنگ، محاصره اقتصادی و آسیبهای پس از جنگ زده شده است. برخی کارشناسان این وضعیت را ناشی از شوک عرضه — یعنی کمبود شدید کالا در بازار که قیمتها را بالا میبرد — میدانند. بررسی سبد خرید خانوادهها نشان میدهد که تورم در گروههای خوراکی، دخانیات، و مبلمان و لوازم خانگی در این مقطع زمانی به بالای ۱۰۰ درصد رسیده است.
تاوان سنگینتر برای جیبهای خالی
موج گرانیها هیچگاه با همه عادلانه برخورد نمیکند. از آنجا که خوراکیها سهم بسیار بزرگی در سبد خرید خانوادههای کمدرآمد دارند، فوران قیمت مواد غذایی دهکهای پایین را زیر فشار خردکنندهای قرار داده است.
طبق دادههای مرکز آمار، فشار تورم بر دهکهای زیر خط فقر بسیار محسوستر است. تورم برای سه دهک اول جامعه — یعنی پایینترین لایههای درآمدی که فقیر محسوب میشوند — بالای ۹۵ درصد بوده است. در مقابل، تورم برای ثروتمندترین بخش جامعه ۸۱.۶ درصد محاسبه شده است. این اختلاف، یک پیام واضح و تلخ در دل خود دارد: آسیبهای جنگ و محاصره اقتصادی، فعلاً برای قشر کمبرخوردار گرانتر تمام شده است.