نبض پنهان اقتصاد؛ معمای سقوط ناگهانی «قیمت پول» در میانه جنگ
به گزارش زومان، در روزهای آغازین امسال، در حالی که نگاهها به اخبار جبهههای جنگ دوخته شده بود، زلزلهای خاموش در شبکه بانکی رخ داد. در روز ۵ فروردین، نرخی که ماهها سرسختانه در اوج ایستاده بود، ناگهان فرو ریخت. این سقوط بیسروصدا شاید برای شهروندان ملموس نبود، اما در اتاقهای مدیران مالی شبیه به یک هشدار قرمز عمل کرد. ماجرا به تغییر ناگهانی شاخصی برمیگردد که اقتصاددانان آن را «قیمت پول» مینامند؛ عددی که پایین آمدن غیرطبیعی آن در زمان بحران، میتواند پیشلرزه یک طوفان بزرگ باشد.
سقوط تاریخی در بازار شبانه
این شاخص مهم، همان نرخ سود بینبانکی است؛ یعنی سودی که بانکها برای وامهای یکشبه به یکدیگر میپردازند. این نرخ برای هفتهها و ماههای متوالی در سقف مجاز خود، یعنی رقم ۲۴ درصد قفل شده بود. اما در پنجمین روز بهار امسال ، به یکباره تا سطح ۲۱.۷۸ درصد پایین آمد. این رقم، کمترین میزان ثبتشده از بهمن ماه سال ۱۴۰۱ تاکنون است، یعنی یک کف سهساله.
بانک مرکزی این نرخ را مستقیماً تعیین نمیکند، بلکه تنها یک محدوده مجاز بین ۱۷ درصد تا ۲۴ درصد برای آن تعریف کرده است. از آنجا که این نرخ ارزش و هزینه نقدینگی را در اقتصاد نشان میدهد، نوسان شدید و یکباره آن میتواند اولین نشانه از شکلگیری موجهای تورمی در آینده باشد. اما چه چیزی باعث شد این سد پس از ماهها شکسته شود؟
معمای تقاضا و پولهای تشنه
در علم اقتصاد، قیمت یک چیز زمانی پایین میآید که یا تقاضا برای آن کم شود یا عرضهاش در بازار افزایش یابد. بررسیها نشان میدهد که کاهش نیاز بانکها به پول، آن هم در شرایط پرتنش جنگی، بسیار بعید است. پیگیریهای زومان نیز تأیید میکند که حجم معاملات بین بانکها اصلاً کم نشده است.
در واقع، تنور تقاضا همچنان داغ است. بازار شبانه بانکها در هفته منتهی به ۱۸ اسفند ماه هر روز شاهد معاملاتی با حجم چشمگیر بیش از ۱۳۰ همت (هزار میلیارد تومان) بوده است. از سوی دیگر، در روز ۱۸ اسفند ماه گذشته، بانک مرکزی با تزریق پولی به بزرگی حدود ۵۹۰ همت با نرخ سود ۲۳ درصد در میان بانکها موافقت کرده بود تا نیاز شدید آنها را پاسخ دهد. وقتی تقاضا تا این حد بالاست، تنها یک دلیل برای افت قیمت پول باقی میماند: ورود ناگهانی سیلی از اسکناسهای تازه به بازار.
سایه دولت و موتور تورم
حالا شواهد نشان میدهد که عرضه پول در نظام بانکی به شدت افزایش یافته است و احتمالا ردپای این پول به دولت میرسد. شنیدهها در بازار حاکی از آن است که دولت حقوق کارکنان خود را به صورت تمام و کمال تسویه کرده و همزمان، بودجه مربوط به کالابرگ (کوپنهای الکترونیکی برای خرید کالاهای اساسی) و سایر بخشها نیز وارد رگهای بانکها شده است.
اما سوال این جاست: این همه پول از کجا آمده است؟ دو حالت وجود دارد: یا نتیجه جابهجاییهای مالی معمول دولت است، یا اینکه دولت دست در جیب بانک مرکزی کرده و از «تنخواه» برداشت کرده است. تنخواه در واقع خط اعتباری اضطراری دولت است که معادل چاپ پول بدون پشتوانه عمل میکند.
اگر سناریوی دوم درست باشد، اقتصاد در مسیر بسیار خطرناکی قرار گرفته است. تزریق این حجم از پول به شبکه بانکی، اگرچه باعث شده نرخ سود بینبانکی افت کند، اما در عوض موتور تولید «پول داغ» را روشن کرده است؛ پولی که به سرعت خرج میشود و قدرت خرید مردم را میبلعد.
در نهایت، با کنار هم گذاشتن این قطعات، یک پرسش بزرگ باقی میماند: به نظر شما، در روزهای غبارآلود جنگ، واقعاً چه عاملی پشت پرده این افت شدید قیمت پول پنهان شده است؟