هشدار عجماوغلو درباره جنگ خلیج فارس
صبح دوشنبه، آلن دیویس در پمپ بنزینی در اوهایو به صفحه نمایش خیره مانده بود. رقمها بالا میرفتند، بیوقفه. چند هفته پیش برای پر کردن باک فورد قدیمیاش ۴۵ دلار کافی بود، حالا همان بنزین نزدیک به ۶۰ دلار خرج دارد. او شانه بالا میاندازد و میگوید: «جنگ اون طرف دنیاست، ولی من اینجا دارم پولش رو میدم.»
به گزارش نیویورکتایمز، از زمان آغاز حملات آمریکا و اسرائیل به ایران، قیمت سوخت در آمریکا ۱۷ درصد جهش کرده. میانگین هر گالن حالا ۳.۴۸ دلار است — بالاترین میزان از سال ۲۰۲۴. گازوئیل هم ۲۴ درصد گرانتر شده، و هر لیترش مثل یک نامه کوچک تورم به صندوق هر خانواده فرستاده میشود.
مارک زندی، اقتصاددان مؤسسه Moody’s، میگوید این یعنی افزایش بهای هرچیزی که روی جاده حرکت میکند: «از سیبزمینی تا بستههای آمازون.»
مسیر باریک خلیج، گلوگاه طلای سیاه
در دل این گرانی، نامی بارها تکرار میشود: تنگه هرمز. باریکی از آب میان ایران و عمان که مثل یک شیر نفت طبیعی عمل میکند؛ هر بار که بسته شود، فشار قیمتی در جهان بالا میرود. حدود ۲۰ درصد نفت جهان از همین مسیر میگذرد.
با بالا گرفتن درگیری، عبور نفتکشها کمتر شده و پالایشگاههای اطراف منطقه هم یا آسیب دیدهاند یا با احتیاط نیمهفعال ماندهاند.
در نتیجه، «طلای سیاه» کمتر به سوختی تبدیل میشود که کامیونها، هواپیماها و اجاقها به آن وابستهاند. در مقطعی نفت خام حتی تا ۱۲۰ دلار در هر بشکه بالا رفت، بعد موقتاً فروکش کرد اما باز هم زیر ۹۰ دلار دوام نیاورد.
ترامپ میگوید افزایش موقتی است و «بهایی کوچک برای امنیت آمریکا». اما مصرفکنندگان، این «بها» را در پرداختهای هفتگیشان حس میکنند.
از مزارع تا سوپرمارکت
افزایش قیمت انرژی فقط در باک خودروها خلاصه نمیشود. کشاورزان هم با شوک هزینهها روبهرو شدهاند. «میگل گومز»، کارشناس صنایع غذایی دانشگاه کرنل، میگوید: «سوخت گران، غذای گران میآورد.»
کود شیمیایی هم گرانتر شده؛ مادهای که بخش زیادی از آن از خلیج فارس میآید. با بسته شدن مسیر کشتیها، تأمین کود برای کشاورزان آمریکایی هم سختتر شده است.
«زیپی دووال»، رئیس فدراسیون ادارههای کشاورزی، در نامهای به رئیسجمهور نوشته بود اگر دولت دست روی دست بگذارد، کشور باید منتظر «کمبود محصول و موج تورم غذایی» باشد. به زبان ساده یعنی: در همان قفسهای که پیشتر سیب را دو دلار میخریدید، ممکن است بهزودی تابلو ۲.۵ دلاری نصب شود.
سفرهای هوایی زیر سایه سوخت گران
صنعت هوانوردی نیز از این طوفان در امان نمانده است. شرکت هواپیمایی یونایتد گزارش میدهد هزینه سوخت جت از آغاز جنگ ۵۸ درصد بالا رفته است. اسکات کربی، مدیرعامل، گفته: «با این قیمتها، حتی پیدا کردن بلیت ارزان کار آسانی نیست.»
هواپیماها به سوخت سنگین و گران وابستهاند. وقتی بهای آن چنین بالا برود، خطوط هوایی ناچارند بخشی از هزینه را به مسافران منتقل کنند. به همین دلیل برخی خانوادهها ممکن است سفرهای بهاریشان را لغو کنند یا به جای پرواز، مسیر را با خودرو بروند — هرچند حالا آن هم ارزان نیست.
بازارِ نگرانِ آمریکا
شاخص بورس S&P 500 در واکنش به این وضعیت سقوط مختصری تجربه کرده و تحلیلگران به زبان ساده میگویند: وقتی انرژی گران میشود، شرکتها مضطرب میشوند. هزینه تولید بالا میرود، استخدام کند میشود، و در صورت ادامه، ممکن است رکود — یعنی توقف رشد و کاهش حقوق و شغل — از راه برسد.
دارون عجماوغلو، اقتصاددان MIT، هشدار داده آمریکا هنوز «چگونگی خروج از این جنگ» را نمیداند، و همین بلاتکلیفی میتواند ضربهای ماندگار به اقتصاد وارد کند.
پایانی که هنوز نرسیده
در اوهایو، آلن دیویس آخرین قطره بنزین را زد، کارت خود را بیرون کشید و سرش را تکان داد. از رادیوی ماشینش خبر میآمد که نفت دوباره بالا رفته.
او لبخند تلخی زد و گفت: «هر روز میری سر کار، ولی یه جنگ اون سر دنیا تصمیم میگیره امروز چند دلار دستت بمونه.»
داستان او کوچک است، اما میلیونها نفر دیگر هم همین احساس را دارند — مردمی که نمیدانند جنگ چقدر طول میکشد، اما هر صبح، عدد تازهای را روی صفحه پمپ بنزین میبینند.