سومین موج تورمی پس از جنگ هشت ساله

متوسط تورم ماهانه در شش ماهه پس از آغاز درگیری‌ها به عدد قابل‌تأمل ۳.۹ درصد رسیده است. این یعنی در تمام روزهای تابستان و پاییز امسال، شاخص قیمت مصرف‌کننده با سرعت بالایی در حال صعود بوده است. وقتی از تورم ماهانه نزدیک به ۴ درصد صحبت می‌کنیم، با یک نوسان معمولی طرف نیستیم؛ بلکه با فشاری مستمر روبرو هستیم که قدرت خرید خانوار را به آرامی می‌بلعد. آیا این حجم از گرانی طبیعی است؟ پاسخ داده‌ها منفی است.

برای درک بزرگی این عدد، باید به عقب برگردیم و ببینیم در شرایط مشابه، اقتصاد چه واکنشی نشان داده است. بررسی‌های دقیق آماری از تابستان و پاییز سال‌های گذشته، اتفاق مهمی را نمایان می‌کند. تنها دو مقطع زمانی در تاریخ اقتصاد ایران وجود دارد که تورم ماهانه در آن‌ها بالاتر از امسال بوده است: سال‌های ۱۳۹۷ و ۱۳۹۹.

در آن دو سال بحرانی، میانگین هندسی تورم ماهانه روی عدد ۴.۵ درصد ایستاده بود. این یعنی امسال، سومین رکورددار افزایش قیمت‌ها در بازه زمانی مشابه محسوب می‌شود. اما چرا آن سال‌ها رکورددار شدند و چه شباهتی با وضعیت امروز دارند؟

در سال ۱۳۹۷، موتور محرک تورم کاملاً سیاسی بود. خروج یک‌جانبه آمریکا از برجام و بازگشت تحریم‌های سنگین، شوک عظیمی به بازار وارد کرد. در آن روزها، افزایش ناگهانی نرخ ارز و جهش انتظارات تورمی، باعث شد تا فنر قیمت‌ها رها شود و رکوردی تاریخی ثبت شود.

ماجرای سال ۱۳۹۹ اما کمی پیچیده‌تر بود و دو عامل کلیدی داشت. نخست، شیوع گسترده کرونا که با قفل کردن تجارت جهانی و کسب‌وکارهای داخلی، عرضه را مختل کرد. عامل دوم اما روانی بود؛ هراس مردم از بازگشت احتمالی دونالد ترامپ به کاخ سفید.

در آن سال، ترس از تشدید فشارها باعث شد مردم برای حفظ ارزش دارایی خود به سمت خرید دلار هجوم ببرند و انتظارات تورمی به اوج برسد. البته با پیروزی بایدن، آن تب تند فروکش کرد. حالا اما در سال جاری، فاکتور «جنگ» جایگزین کرونا و ترامپ شده است. داده‌ها به وضوح نشان می‌دهند که تنش‌های اخیر، در ادامه کسری بودجه و افزایش نقدینگی در کشور، اقتصاد را در وضعیتی مشابه بدترین سال‌های تورمی قرار داده و سومین رکورد بزرگ را رقم زده است.

به نظر شما آیا ترمز تورم در ماه‌های آینده کشیده می‌شود یا این روند صعودی ادامه خواهد داشت؟ دیدگاه خود را بنویسید.