سه معیار احتمالی برای حذف کالابرگ خانوارها

دولت در حال بررسی سازوکاری برای حذف کالابرگ برخی خانوارها است. وسع خانوارها بر اساس سه محور اصلی سنجیده می‌شود و دارایی ملکی، ارزش خودرو و گردش حساب ثبت‌شده در شبکه‌ شاپرک را در بر می‌گیرد. هدف اعلام‌شده، شناسایی سریع‌تر خانوارهای برخوردار و انتقال منابع حاصل از حذف آن‌ها به گروه‌هایی است که همچنان مشمول حمایت می‌مانند.

پیگیری‌های زومان نشان می‌دهد تصمیم نهایی هنوز گرفته نشده و ارقام مطرح‌شده حاصل رایزنی‌های کارشناسی و گفت‌وگو در اتاق‌های تصمیم‌گیری دولت‌اند. صرف داشتن خانه یا خودرو به‌معنای حذف قطعی کالابرگ نخواهد بود. برای هر معیار سقفی جداگانه در نظر گرفته شده تا مالکیت یک دارایی معمولی، به‌تنهایی خانوار را از فهرست دریافت‌کنندگان خارج نکند. حذف زمانی مطرح می‌شود که ارزش دارایی یا میزان گردش حساب از مرز تعیین‌شده عبور کند.

براساس برآورد اولیه، اگر مجموع ارزش خانه‌های یک خانوار از ۳۰ میلیارد تومان بیشتر باشد، کالابرگ آن خانوار حذف می‌شود. مبنا، مجموع املاک خانوار عنوان شده و نه صرفا مالکیت یک واحد مسکونی.

هنوز روشن نیست ارزش املاک با چه روشی محاسبه خواهد شد. داده‌های موجود مشخص نمی‌کنند که قیمت روز بازار، ارزش معاملاتی یا ارزیابی سامانه‌های دولتی ملاک قرار می‌گیرد.

دومین معیار به خودرو مربوط می‌شود. رقم مطرح‌شده برای ارزش خودرو ۴ میلیارد تومان است. بر پایه‌ سناریوی اولیه، عبور ارزش خودرو از سقف یادشده می‌تواند یکی از دلایل حذف کالابرگ باشد.

احتمالا ارزش مجموع خودروهای خانوار ملاک قرار می‌گیرد. مرجع قیمت‌گذاری، زمان ارزیابی و وضعیت خودروهای دارای مالکیت حقوقی یا مشترک نیز در شمار ابهام‌های اجرایی قرار دارند.

معیار سوم از دو مورد دیگر روشن‌تر است. دولت گردش حساب در شبکه‌ شاپرک را بررسی می‌کند، اما سقف نهایی به تصویب نرسیده. یک سناریو رقم ۱۲۰ میلیون تومان و سناریوی دیگر رقم ۹۰ میلیون تومان را مطرح می‌کند.

کاهش سقف از ۱۲۰ میلیون تومان به ۹۰ میلیون تومان، دامنه‌ خانوارهای در معرض حذف را افزایش می‌دهد. رقم مورد نظر برای یک ماه محاسبه خواهد شد.

تفاوت میان گردش مالی و درآمد واقعی نیز در اجرای معیار بانکی اهمیت دارد. جابه‌جایی پول میان حساب‌های یک فرد، دریافت و بازپرداخت قرض، فعالیت شغلی صاحبان کسب‌وکار و تراکنش‌های واسطه‌ای ممکن است گردش حساب را افزایش دهد، بی‌آنکه قدرت خرید خانوار به همان نسبت بالا رفته باشد. داده‌های فعلی درباره‌ شیوه‌ی تفکیک چنین تراکنش‌هایی توضیحی ارائه نمی‌کنند.

طبق طرح در دست بررسی، داشتن تنها یکی از شرایط تعیین‌شده می‌تواند برای حذف کالابرگ کافی باشد. بنابراین قرار نیست هر سه معیار به‌طور هم‌زمان در یک خانوار احراز شوند. عبور از سقف ملکی، خودرویی یا بانکی ممکن است به‌تنهایی فرایند حذف را فعال کند.

جمع‌بندی ارقام مطرح‌شده به شکل زیر است.

• مجموع ارزش خانه‌های خانوار بیش از ۳۰ میلیارد تومان
• ارزش خودرو بیش از ۴ میلیارد تومان
• گردش حساب احتمالی بیش از ۱۲۰ میلیون تومان
• سناریوی جایگزین گردش حساب با سقف ۹۰ میلیون تومان

هیچ‌یک از عددهای یادشده قطعی نیست. بااین‌حال، برآورد می‌شود سقف‌های نهایی فاصله‌ی زیادی با محاسبات اولیه‌ کارشناسان دولت نداشته باشند. تا زمان تصویب و ابلاغ رسمی، نمی‌توان خانواری را صرفا براساس ارقام اولیه، حذف‌شده دانست.