چرا کشورهای جهان دوباره به طلا پناه برده‌اند؟

به گزارش زومان به نقل از نیویورک تایمز، بانک‌های مرکزی در سراسر جهان اقدام به تقویت ذخایر طلای خود کرده‌اند؛ سرمایه‌ای امن اما دشوار برای جابه‌جایی که به دلیل تشدید تنش‌های ژئوپلیتیک و نگرانی از تورم، بار دیگر محبوبیت یافته است.

شوک ناشی از جنگ در خاورمیانه به سیستم مالی جهانی، بار دیگر نشان داد که چگونه بانک‌های مرکزی در زمان‌های بحرانی به طلا پناه می‌برند. طبق داده‌های «شورای جهانی طلا»، بانک‌های مرکزی از جمله در چین، لهستان، جمهوری چک و ازبکستان، از زمان آغاز درگیری‌ها در اواخر فوریه، به افزایش ذخایر خود ادامه داده‌اند.

در ماه مارس، بانک مرکزی چین بیش از هر زمان دیگری در یک سال اخیر طلا خرید. گواتمالا نیز پس از حدود شش ماه وقفه، در ماه مارس اقدام به خرید طلا کرد.

آدام گلاپینسکی، رئیس بانک ملی لهستان، در این باره می‌گوید:

تحولات اخیر بازار که ناشی از بی‌ثباتی در خاورمیانه است، این دیدگاه ما را تقویت کرد که بی‌ثباتی اکنون به ویژگی بارز اقتصاد جهانی تبدیل شده است. من بار دیگر بر اهمیت تنوع‌بخشی به ذخایر ارزی و نقش طلا به عنوان یک دارایی استراتژیک تأکید می‌کنم.

طلا به عنوان ابزاری کارآمد برای حفظ ارزش دارایی در زمان تورم شناخته می‌شود و معمولاً در مواقع نیاز فوری به نقدینگی، به سرعت قابل فروش است. نکته حیاتی اینجاست که مداخله یا مسدود کردن ذخایر طلای یک کشور از طریق تحریم‌ها برای کشورهای دیگر بسیار دشوارتر است؛ زیرا طلا یک دارایی فیزیکی است و برخلاف اوراق قرضه یا سپرده‌های بانکی، متکی به ارزهایی مانند دلار یا یورو نیست.

علاقه فزاینده به طلا پس از تهاجم همه‌جانبه روسیه به اوکراین در سال ۲۰۲۲ به طور جدی آغاز شد. ایالات متحده و اروپا با اعمال تحریم‌هایی، ذخایر خارجی روسیه را مسدود کردند. این اقدام دسترسی بانک مرکزی روسیه به حدود ۳۰۰ میلیارد دلار دارایی (عمدتاً به یورو و دلار) را قطع کرد؛ اقدامی که تنشی بزرگ از سوی دولت‌های غربی محسوب می‌شد که اکنون از ارزهای خود به عنوان «نقطه گلوگاه» علیه دشمنان استفاده می‌کردند.

از آن زمان، روند انباشت طلا توسط بانک‌های مرکزی شتاب گرفت. طبق گزارش شورای جهانی طلا، بانک‌های مرکزی به مدت سه سال متوالی، سالانه بیش از ۱,۰۰۰ تن طلا به ذخایر خود افزودند که این میزان بیش از دو برابر سرعت خرید در سال ۲۰۲۱ بود.

جنگ با ایران نیز نشان داد که کشورها چگونه از طلا به عنوان سپری در برابر فشارهای اقتصادی استفاده می‌کنند. طبق داده‌های بانکی، بانک مرکزی ترکیه از زمان حملات ایالات متحده و اسرائیل به ایران در ۲۸ فوریه، بیش از ۱۲۰ تن از ذخایر عظیم طلای خود را فروخته یا وام داده است.

هدف از این فروش، تقویت ارزش لیر بود که به دلیل نگرانی از تورم و چشم‌انداز اقتصادی ضعیف کشور، سقوط کرده بود.

این حجم تقاضا در حالی طی سالیان اخیر شکل گرفته است که طلا برای دهه‌ها از مد افتاده بود. از دهه ۱۹۷۰ میلادی که دیگر به عنوان پایه سیستم پولی جهان استفاده نشد، کشورها برای تثبیت اقتصاد خود در بحران‌ها، ذخایر ارزی (عمدتاً دلار و ارزهای اروپایی) ایجاد کردند. نگهداری طلا برای بانک‌های مرکزی چالش‌های لجستیکی مانند محل ذخیره‌سازی و چگونگی جابه‌جایی دارد؛ ضمن اینکه برخلاف سهام و اوراق قرضه، سود تولید نمی‌کند.

با این حال، چون طلا به نوعی «خارج از شبکه» سیستم مالی مدرن جهانی قرار دارد، کشورها می‌توانند از آن برای استقلال نظام مالی خود استفاده کنند.

آدام گلاپینسکی، از حامیان اصلی افزایش ذخایر طلا، می‌گوید:

طلا نقدشوندگی جهانی دارد، در همه‌جا پذیرفته شده است و مهم‌تر از همه، بدهیِ هیچ‌کس دیگری محسوب نمی‌شود (متکی به اعتبار نهاد دیگری نیست).

بانک مرکزی لهستان ذخایر خود را از ۲۲۸ تن در سال ۲۰۲۲ به ۵۸۰ تن در مارس امسال رسانده و قصد دارد آن را به ۷۰۰ تن افزایش دهد.

همچنین بانک ملی جمهوری چک که پیش‌تر ذخایر طلای خود را به سطح ناچیز ۱۰ تن رسانده بود، اکنون قصد دارد تا سال ۲۰۲۸ این میزان را به ۱۰۰ تن برساند.

یان کوبیک، عضو هیئت مدیره این بانک، می‌گوید: «پیشینیان ما معتقد بودند طلا دارایی منسوخی است، اما پس از بحران مالی جهانی و به ویژه جنگ اوکراین، نگاه‌ها تغییر کرد.»

اگرچه قیمت طلا اخیراً به دلیل هجوم سرمایه‌گذاران خرد نوسانی‌تر از همیشه بوده، اما تحلیلگران انتظار دارند بانک‌های مرکزی همچنان خریدار ثابت باقی بمانند. نظرسنجی از مدیران بانک‌های مرکزی نشان می‌دهد که بیش از یک‌سوم آن‌ها قصد دارند در سال آینده ذخایر طلای خود را افزایش دهند. این مدیران پیش‌بینی می‌کنند قیمت طلا تا پایان سال به میانگین ۵,۵۰۰ تا ۶۰۰۰ دلار در هر اونس برسد.

به گفته «کریشن گوپاول»، تحلیلگر ارشد شورای جهانی طلا: «تحت هر شرایطی، بانک‌های مرکزی اکنون به ستون اصلی تقاضا در بازار طلا تبدیل شده‌اند.»