چرخش بزرگ در بازار طلا؛ بانک‌های مرکزی در سایه جنگ فروشنده شدند

به گزارش زومان به نقل از سی‌ان‌بی‌سی، همزمان با تشدید تنش‌های ژئوپلیتیکی، بازار طلا مسیر متفاوتی را در پیش گرفته و به‌جای صعود، وارد فاز اصلاح شده؛ تغییری که رد پای آن را می‌توان در رفتار بانک‌های مرکزی جست‌وجو کرد.

پس از سال‌ها انباشت مداوم، اکنون برخی بانک‌های مرکزی در حال فروش ذخایر طلای خود هستند؛چرا که فشارهای ناشی از جنگ ایران آن‌ها را به تأمین نقدینگی واداشته است.

قیمت نقدی طلا که در حال حاضر حدود ۴۸۳۸ دلار در هر اونس معامله می‌شود، نسبت به اوج خود در اواخر ژانویه حدود ۱۰ درصد کاهش یافته و وارد محدوده اصلاحی شده است. این افت در شرایطی رخ می‌دهد که ریسک‌های ژئوپلیتیکی همچنان رو به افزایش است.

این روند در تضاد با عملکرد سال گذشته قرار دارد؛ زمانی که خریدهای گسترده بانک‌های مرکزی، حتی در سایه افزایش نرخ‌های بهره، نقش مهمی در حمایت از قیمت طلا ایفا می‌کرد.

نیکی شیلز، رئیس استراتژی فلزات در ام‌کی‌اس پَمپ (MKS Pamp)، در این باره به سی‌ان‌بی‌سی گفت: «فروش قابل توجهی از سوی برخی بانک‌های مرکزی در بازار طلا مشاهده شده است.»

به گفته تحلیلگران، عوامل این تغییر به‌طور فزاینده‌ای به واقعیت‌های دوران جنگ گره خورده است. افزایش قیمت نفت فشار زیادی بر اقتصادهای وابسته به واردات وارد کرده و نوسانات ارزی نیز برخی بانک‌های مرکزی را مجبور به مداخله فعال‌تر در بازار ارز کرده است.

نیاز به تأمین مالی نیز دغدغه جدی دیگری است که موضع بانک‌های مرکزی را از خریدار به فروشنده تغییر داده است. شیلز در این‌باره گفت:

بسیاری از آن‌ها روی یک قلک سودآور نشسته بودند، با قیمت‌هایی در حدود ۵ هزار دلار برای هر اونس.

- نیکی شیلز، رئیس استراتژی فلزات در ام‌کی‌اس پَمپ

به گفته او، اکنون برخی کشورها از ذخایر طلای خود برای «پرداخت هزینه‌های فزاینده انرژی و دفاعی یا حمایت از ارزهای تضعیف‌شده» استفاده می‌کنند.

به نظر می‌رسد بانک‌های مرکزی اقتصادهای نوظهور در خط مقدم این تغییر قرار دارند. تقویت دلار آمریکا و افزایش هزینه‌های استقراض، فشار بیشتری بر ارزها وارد کرده و نیاز به مداخله را افزایش داده است.

استیو بریس، مدیر ارشد سرمایه‌گذاری در استاندارد چارتد، گفت: «ضعف ارزهای بازارهای نوظهور باعث شده برخی بانک‌های مرکزی برای تثبیت ارز خود، اقدام به فروش طلا کنند.»

داده‌های دقیق درباره فروش طلا از سوی بانک‌های مرکزی معمولاً با تأخیر منتشر می‌شود یا به‌صورت محدود در دسترس است، اما نشانه‌هایی از این روند در حال آشکار شدن است. ترکیه شاخص‌ترین فروشنده طلا در سال جاری است و بر اساس گزارش متال فوکس، ذخایر طلای رسمی این کشور در ماه مارس از طریق سوآپ و فروش مستقیم ۱۳۱ تن کاهش یافته؛ اقدامی که با هدف تثبیت لیر انجام شده است.

رئیس بانک مرکزی لهستان نیز به‌طور موقت احتمال فروش بخشی از ذخایر طلا برای تأمین هزینه‌های دفاعی را بررسی کرده است؛ این در حالی است که لهستان در سال‌های ۲۰۲۴ و ۲۰۲۵ بزرگ‌ترین خریدار طلا در میان بانک‌های مرکزی بود.

این تغییر اهمیت زیادی دارد؛ چرا که بانک‌های مرکزی در سال‌های اخیر یکی از ستون‌های اصلی تقاضا در بازار طلا بوده‌اند. خریدهای مستمر آن‌ها به جبران خروج سرمایه‌گذاران غربی کمک کرده و از رشد قیمت طلا تا رکوردهای جدید حمایت کرده است، اما اکنون به نظر می‌رسد شرایط در حال تغییر جهت هستند.

بر اساس داده‌های شورای جهانی طلا، بانک‌های مرکزی از سال ۲۰۲۲ تا ۲۰۲۴ سالانه بیش از هزار تن طلا خریداری کرده‌اند که بالاترین سطح تقاضای سالانه ثبت‌شده است. اما در سال ۲۰۲۵ این میزان به ۸۶۳ تن کاهش یافت؛ کاهشی که در شرایط نوسانات شدید قیمتی رخ داده است.

مؤسسه نَتِکسیس در گزارشی اعلام کرده است: «احتمالاً برخی بانک‌های مرکزی برای حمایت از ارز خود یا تأمین هزینه‌های انرژی اقدام به فروش طلا کرده‌اند.»

این نهاد افزایش قیمت نفت و تقویت دلار آمریکا را از عوامل اصلی فشار بر بازار عنوان کرده است.

در حالی که به نظر می‌رسد فروش‌ها بیشتر از سوی اقتصادهای نوظهور انجام می‌شود، دارندگان بزرگ ذخایر مانند بانک مرکزی‌های هند، چین و بوندس‌بانک آلمان همچنان اطلاعات محدودی درباره فعالیت‌های خود ارائه می‌دهند؛ موضوعی که شفافیت در جریان‌های رسمی بازار را کاهش داده است.

نَتِکسیس همچنین اعلام کرده است که ترکیب خروج سرمایه‌گذاران خرد از بازار طلا و تبدیل شدن برخی بانک‌های مرکزی به فروشنده خالص، از عوامل اصلی افت اخیر قیمت بوده است. به گفته این نهاد، افزایش بازدهی اوراق خزانه‌داری آمریکا نیز مولفه دیگری است در این روند نقش داشته؛ چرا که رشد بازدهی دارایی‌های با درآمد ثابت، جذابیت طلا—به‌عنوان دارایی بدون سود دوره‌ای—را کاهش می‌دهد.

در همین راستا، آدریان اش تأکید می‌کند که منطق این روند ساده است: طلایی که به‌عنوان بیمه در برابر بحران خریداری شده بود، اکنون در زمان بحران به منبع تأمین مالی تبدیل شده است.

افزایش قیمت نفت و گاز، تقویت دلار و رشد هزینه‌های استقراض در سطح جهانی به این معناست که بسیاری از بانک‌های مرکزی باید ذخایر ارزی خود را افزایش دهند و احتمالاً از ارزهایشان دفاع کنند.

- آدریان اش، تحلیلگر صنعت طلا

با این حال، برخی کارشناسان صنعت هشدار می‌دهند که این تحولات بیشتر جنبه تاکتیکی دارد تا ساختاری. شائوکای فن، مدیر جهانی بانک‌های مرکزی در شورای جهانی طلا، می‌گوید: «این روند نشان می‌دهد چرا بانک‌های مرکزی طلا نگهداری می‌کنند؛ طلا دارایی نقدشونده‌ای است که معمولاً در دوره‌های نااطمینانی عملکرد خوبی دارد و در صورت نیاز می‌توان از آن استفاده کرد.»

در عین حال، تجربه نشان داده است که مصرف‌کنندگان بزرگ مانند چین در زمان افت قیمت وارد بازار می‌شوند. برنارد دهداه، تحلیلگر ارشد کالا در نَتِکسیس، نیز پیش‌بینی کرده است در صورت کاهش بیشتر قیمت‌ها، خریدهای فرصت‌طلبانه دوباره فعال شده و می‌تواند کف قیمتی برای بازار ایجاد کند.