فروش طلای ترکیه در سایه جنگ ایران؛ سیگنال نقدینگی یا فشار پنهان؟

به گزارش زومان به نقل از بلومبرگ، در روزهایی که نگاه‌ها به میدان‌های نبرد دوخته شده، در پشت صحنه اقتصاد نیز نبرد دیگری جریان دارد. این بار نه با موشک و پهپاد، بلکه با شمش‌های طلا. داده‌های تازه نشان می‌دهد ترکیه در فاصله‌ای کوتاه، بخش قابل توجهی از ذخایر طلای خود را فروخته یا مبادله کرده است؛ اقدامی که می‌تواند نشانه‌ای از فشارهای مالی ناشی از جنگ در منطقه باشد.

بانک مرکزی ترکیه طی دو هفته پس از آغاز جنگ در ایران حدود ۶۰ تن طلا به ارزش بیش از ۸ میلیارد دلار فروخت یا در قالب قراردادهای مالی مبادله کرد. همین حرکت، به گفته تحلیلگران، یکی از عواملی بود که فشار نزولی بر قیمت جهانی طلا وارد کرد.

آمارهای رسمی نشان می‌دهد ذخایر طلای ترکیه در بازه‌ای کوتاه کاهش محسوسی داشته است. در هفته منتهی به ۱۳ مارس (۲۳ اسفند)، حدود ۶ تن از این ذخایر کاهش یافت. این روند در هفته بعد، منتهی به ۲۰ مارس (۳۰ اسفند)، شتاب گرفت و به کاهش ۵۲٫۴ تنی رسید.

بخشی از این کاهش ناشی از فروش مستقیم بوده، اما سهم قابل توجهی نیز به استفاده از «سوآپ طلا» بازمی‌گردد. سوآپ طلا نوعی قرارداد مالی است که در آن طلا به‌طور موقت در ازای ارز یا پول داخلی مبادله می‌شود و امکان دسترسی سریع‌تر به نقدینگی را فراهم می‌کند.

بانک مرکزی ترکیه تاکنون توضیح رسمی درباره جزئیات این معاملات ارائه نکرده است.

این تحولات در شرایطی رخ می‌دهد که برنامه دولت ترکیه برای مهار تورم با چالش‌های تازه‌ای روبه‌رو شده است. یکی از پایه‌های این برنامه، حفظ ثبات ارزش لیر به‌عنوان پول ملی است؛ هدفی که در شرایط افزایش نااطمینانی اقتصادی دشوارتر شده است.

افزایش هزینه واردات انرژی و رشد تقاضا برای دلار—به‌عنوان دارایی امن در دوره‌های بحران—از جمله عواملی است که فشار بر بازار ارز را تشدید کرده است.

آیریس جیبره، بنیان‌گذار شرکت مشاوره فینیکس در استانبول، معتقد است مقام‌های پولی برای تأمین نقدینگی به ذخایر طلای بانک مرکزی که حدود ۱۳۵ میلیارد دلار برآورد می‌شود، رجوع کرده‌اند. به گفته او، مجموع فروش به حدود ۵۸٫۴ تن رسیده و بیش از نیمی از آن از طریق سوآپ طلا در بازارهای خارجی انجام شده است.

ابعاد این اقدام زمانی روشن‌تر می‌شود که با تحولات بازارهای مالی مقایسه شود. صندوق‌های قابل معامله طلا—که به سرمایه‌گذاران امکان می‌دهند بدون نگهداری فیزیکی، در طلا سرمایه‌گذاری کنند—در همین بازه شاهد خروج سرمایه بوده‌اند.

بر اساس داده‌های بلومبرگ، در این دوره حدود ۴۳ تن طلا از این صندوق‌ها خارج شده است؛ رقمی که کمتر از حجم طلای عرضه‌شده از سوی ترکیه در بازار است.

این تحولات برای ترکیه که در سال‌های گذشته یکی از خریداران بزرگ طلا بوده، نشانه‌ای از تغییر موقت در سیاست‌ها تلقی می‌شود. در دهه اخیر، افزایش ذخایر طلا یکی از ابزارهای کاهش وابستگی به دارایی‌های دلاری محسوب می‌شد.

همزمان، قیمت جهانی طلا در این ماه با کاهش حدود ۱۵ درصدی مواجه شده است؛ روندی که بخشی از آن به برداشت سود سرمایه‌گذاران پس از رشد شدید قیمت‌ها در دوره قبل نسبت داده می‌شود.

دانیل غالی، استراتژیست بازار کالا در مؤسسه تی‌دی سکیوریتیز (TD Securities)، معتقد است شوک‌های اقتصادی ناشی از جنگ می‌تواند رفتار بانک‌های مرکزی را تعدیل کند. به گفته او، در کوتاه‌مدت احتمال کاهش سرعت انباشت طلا از سوی این نهادها وجود دارد.

در بسیاری از موارد، بانک‌های مرکزی از ابزارهایی مانند سوآپ طلا استفاده می‌کنند تا بدون فروش دائمی دارایی، به منابع ارزی دسترسی پیدا کنند. در این سازوکار، طلا به‌عنوان وثیقه قرار می‌گیرد و در مقابل، ارز—معمولاً دلار—دریافت می‌شود، با این تعهد که در آینده معامله معکوس انجام شود.

این رویکرد به سیاست‌گذاران امکان می‌دهد میان حفظ ذخایر استراتژیک و تأمین نیازهای فوری نقدینگی تعادل برقرار کنند.

مجموع این تحولات را می‌توان نشانه‌ای از فشاری دانست که در سطحی فراتر از میدان‌های نبرد در جریان است؛ فشاری که خود را در تصمیم‌های مالی بانک‌های مرکزی نشان می‌دهد.

فروش یا به‌کارگیری ذخایر طلا، بیش از آنکه صرفاً یک اقدام تاکتیکی باشد، می‌تواند بازتابی از تغییر اولویت‌ها در دوره‌های نااطمینانی باشد: جایی که نقدینگی کوتاه‌مدت، موقتاً بر نگهداری دارایی‌های بلندمدت ترجیح داده می‌شود.