بهدنبال وضع تحریمها علیه ایران، چین سالها بزرگترین مشتری نفت این کشور بهشمار میرفت؛ اما اکنون به نظر میرسد این رابطه نفتی سیاه با سرعتی چشمگیر رو به کاهش گذاشته است. واردات نفت چین در ۲۰ روز نخست ماه سپتامبر به حدود ۶.۹ میلیون بشکه در روز رسید؛ میزانی که به پایینترین رقم واردات این کشور در ۱۰ سال گذشته نزدیک است. با این حال، افت خرید نفت از ایران کاهشی بهمراتب شدیدتر را نشان میدهد.
به گزارش زومان به نقل از اویلپرایس، چین پیش از شروع جنگ روزانه حدود ۱۰.۵ میلیون بشکه نفت وارد میکرد. حالا این رقم به ۶.۹ میلیون بشکه رسیده است: یعنی ۳۵ درصد کاهش. مهمتر از آن، خرید نفت ایران از سوی چین به حدود ۸۰ هزار بشکه در روز کاهش پیدا کرده؛ در حالی که پیش از جنگ، چین روزانه بین یک تا ۱.۵ میلیون بشکه نفت از ایران میخرید. یعنی خرید نفت ایران حدود ۹۲ تا ۹۵ درصد پایین آمده است.
چین نفت ایران را با نفت کشورهای دیگر عوض میکند
ماجرا فقط این نیست که چین نفت کمتری از ایران میخرد. نکته آن جاست که بخشی از نفتی که قبلاً از ایران میگرفت، حالا از جای دیگری میآید.
بر اساس نموداری که بلومبرگ منتشر کرده و گزارشی که نشریه اقتصادی «کوبیسی» نوشته، چین در حال خرید بیشتر نفت از کشورهایی مثل عراق، امارات، برزیل و کانادا است. به این ترتیب، نفت ایران کمکم دارد جای خود را در سبد خرید نفتی چین از دست میدهد.
پیامدهای این تغییر تنها محدود به ایران نیست. بر اساس این گزارش، واردات نفت دریابرد چین در سال جاری در مقایسه با فرضی که خرید نفت در سطح سال ۲۰۲۵ حفظ میشد، حدود ۶۰۰ میلیون بشکه کاهش یافته است.
با این حال، چین هنوز مهمترین مشتری نفت ایران به شمار میرود و خرید نفت ارزانتر ایران برای پکن منفعت اقتصادی دارد. اما در طرف مقابل، ایران برای فروش نفت به چین وابستگی بیشتری دارد. تجارت با ایران بخش کوچکی از کل تجارت خارجی چین است و همین موضوع دست پکن را برای تغییر رفتار بازتر میکند.
همین رابطه حالا به موضوعی سیاسی در آمریکا تبدیل شده است.
آمریکا از ترامپ میخواهد با چین سختتر برخورد کند
شماری از نمایندگان و کارشناسان آمریکایی از دونالد ترامپ خواستهاند در برابر شرکتها و نهادهای چینی که به حمایت از ایران متهم شدهاند، سختگیری بیشتری نشان دهد.
این فشارها همزمان با سفر شی جینپینگ، رهبر چین، به کاخ سفید در ۲۴ سپتامبر بیشتر شد. برخی سناتورهای آمریکایی میگویند نهادهای چینی در سه زمینه به ایران کمک کردهاند: دادن تصاویر ماهوارهای برای هدفگیری، تأمین قطعات موشک و پهپاد و خرید نفت تحریمشده ایران.
راجر ویکر، رئیس کمیته نیروهای مسلح سنا، در روز ورود شی به واشنگتن گفت گزارشهایی درباره دادن اطلاعات ماهوارهای چین به ایران منتشر شده و ترامپ باید برای آن پاسخی پیدا کند.
جین شاهین، سناتور دموکرات، نیز همراه با ۱۸ سناتور دیگر از ترامپ خواسته است در برابر حمایت ادعایی شرکتهای چینی از ایران اقدام کند.
اما کاخ سفید نگفته است که ترامپ در دیدار خصوصی با شی درباره این اتهامها چه صحبتی کرده است. ترامپ بعد از دیدار، آن را «عالی» توصیف کرد و گفت دو طرف در حل مسائل میان آمریکا و چین پیشرفت زیادی داشتهاند.
در همین حال، شینهوا، خبرگزاری رسمی چین، گزارش داده که شی از ایران و آمریکا خواسته اختلافات خود را هرچه زودتر از راه گفتوگو حل کنند.
چین واقعاً تا کجا حاضر است کنار ایران بایستد؟
یکی از مهمترین اختلافها بر سر این است که آیا چین واقعاً به ایران کمک نظامی و اطلاعاتی کرده یا نه.
والاستریتژورنال به نقل از مقامهای آمریکایی گزارش داده بود که نهادهای چینی پیش از حملهای که به کشته شدن سه نظامی آمریکایی و زخمی شدن چهار نفر دیگر انجامید، تصاویر باکیفیتی از یک پایگاه آمریکا در اردن را در اختیار ایران گذاشته بودند. چین این موضوع را رد کرده است.
جودت بهجت، استاد امور امنیت ملی در دانشگاه دفاع ملی آمریکا، هم گفته است نباید این اتهامها را بدون احتیاط، واقعیت قطعی در نظر گرفت. به گفته او، نه چین و نه ایران انتقال تصاویر ماهوارهای یا قطعات تسلیحاتی را تأیید نکردهاند.
در مورد نفت، اما ماجرا روشنتر است. جین شاهین با استناد به اطلاعات وزارت خزانهداری آمریکا گفته حدود ۹۰ درصد نفت صادراتی ایران به چین میرود. به گفته او، بخش بزرگی از این تجارت با استفاده از نفتکشهای موسوم به «ناوگان اشباح»، شرکتهای پوششی و پالایشگاههای چینی انجام میشود.
از طرف دیگر، بعضی از کارشناسان آمریکایی میگویند مسئله فقط نفت نیست و نحوه برخورد واشنگتن با چین اهمیت بیشتری دارد.
در چنین شرایطی، دیدار ترامپ و شی بیشتر بر گفتوگو متمرکز بود تا درگیری علنی بر سر ایران. شی گفته است دو طرف درباره مسائل مختلف به تفاهمهایی رسیدهاند، اما مشخص نکرده که ایران هم در میان این موضوعات بوده یا نه.