معادله حمل نفت پیچیده‌تر شد؛ عقب‌نشینی شرکت‌ها از لیست سیاه ایران

بعد از این اعلام ایران، برخی شرکت‌های نفتی برای دوری از کشتی‌های فهرست سیاه ایران آماده می‌شوند.

دست‌کم سه پالایشگاه نفت هند و یک شرکت بزرگ انرژی بین‌المللی قصد دارند به‌دلیل نگرانی‌های امنیتی، استفاده از کشتی‌هایی را که در فهرست سیاه جدید ایران قرار گرفته‌اند متوقف کنند؛ حتی در مواردی که انتقال محموله از یک کشتی به کشتی دیگر در میان باشد. چهار منبع آگاه از این موضوع این هفته این مسئله را تأیید کردند.

تهران روز یکشنبه فهرستی شامل ۴۵ کشتی منتشر و اعلام کرد این کشتی‌ها قوانین ایران برای عبور از تنگه هرمز را نقض کرده‌اند. ایران همچنین هشدار داده است با کشتی‌هایی که با این نفتکش‌های فهرست‌شده اقدام به انتقال محموله کنند نیز برخورد خواهد کرد.

این اقدام، شش ماه پس از آغاز جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران، فشارهای تهران بر کشتیرانی در تنگه هرمز را افزایش می‌دهد؛ آبراهی که برای عرضه انرژی جهان اهمیت حیاتی دارد.

رویترز می‌گوید به نظر می‌رسد هدف ایران، مختل کردن چیزی است که به «سفرهای رفت‌وبرگشتی» معروف شده است. کشورهای تولیدکننده نفت در خلیج فارس، از جمله امارات متحده عربی و عربستان سعودی، در ماه‌های اخیر از نفتکش‌های اختصاصی برای انتقال نفت از خلیج فارس از مسیر هرمز استفاده کرده‌اند. این نفتکش‌ها سپس محموله را در نزدیکی سواحل دریای عمان، با روش انتقال کشتی‌به‌کشتی (STS)، به کشتی‌های دیگری تحویل می‌دهند تا محموله به مصرف‌کنندگان نهایی برسد.

این سفرهای رفت‌وبرگشتی به نوعی محدودیت‌های تنگه هرمز را دور زده‌اند.

بر اساس اعلام «مرجع تنگه خلیج فارس»، نهاد تازه‌ای که ایران برای مدیریت تنگه ایجاد کرده، کشتی‌های نام‌برده ممکن است جریمه، توقیف یا محموله‌هایشان مصادره شوند.

یکی از منابع که در یک پالایشگاه هندی فعالیت می‌کند، گفت:

«ما از کشتی‌های اجاره‌ای خود برای معامله، انتقال کشتی‌به‌کشتی یا هر فعالیت دیگری مرتبط با کشتی‌های غیرمطیع برای محموله‌های خاورمیانه استفاده نخواهیم کرد.»

برخی از نفتکش‌های موجود در فهرست ایران، متعلق به شرکت نفت دولتی عربستان (آرامکو) یا شرکت ملی نفت ابوظبی (ادنوک) هستند یا توسط این شرکت‌ها اجاره شده‌اند.

داده‌های کشتیرانی نشان می‌دهد این کشتی‌ها برای انتقال نفت خام، فرآورده‌های نفتی و گاز طبیعی مایع‌شده (LNG) از خلیج فارس استفاده شده‌اند و سپس محموله‌های خود را در نزدیکی فجیره در امارات متحده عربی یا صحار در عمان، به کشتی‌های دیگر منتقل کرده‌اند.

آرامکو و ادنوک از اظهارنظر درباره این موضوع خودداری کردند.

آنا سوباسیک تحلیلگر ریسک تجاری در شرکت رهگیری کشتی کپلر، گفت انتظار می‌رود خریدارانی که حساسیت بیشتری نسبت به رعایت مقررات دارند، از این پس از استفاده از این کشتی‌ها خودداری کنند.

با این حال، به گفته او، این تجارت احتمالا به‌طور کامل متوقف نخواهد شد و شرکت‌ها بیشتر به سمت استفاده از کشتی‌های جایگزین، طرف‌های تجاری دیگر یا محل‌های متفاوت برای انتقال محموله خواهند رفت.

چندین شرکت اجاره‌کننده کشتی و شرکت کشتیرانی نیز در حال بررسی داخلی ادامه یا توقف عملیات انتقال کشتی‌به‌کشتی خود هستند و هشدار ایران را ارزیابی می‌کنند.

یکی از منابع در میان خریداران نفت خام خلیج فارس گفت ممکن است خرید نفت به‌صورت تحویل‌شده در مقصد نهایی امن‌تر از خرید به‌صورت «تحویل روی کشتی» (FOB) در محل‌های انتقال کشتی‌به‌کشتی در دریای عمان باشد.

یک منبع دیگر نیز گفت:

«بخش‌های داخلی شرکت ما همچنان درباره نحوه ادامه تحویل نفت خام از تنگه هرمز از طریق انتقال کشتی‌به‌کشتی در بلندمدت در حال بحث هستند.»

دو فروند از ۱۲ نفتکش بسیار بزرگ حامل نفت خام که در فهرست سیاه ایران قرار گرفته‌اند، پس از انتشار این فهرست تا روز سه‌شنبه دیگر موقعیت خود را از طریق سامانه شناسایی خودکار کشتی‌ها، یا AIS، اعلام نکردند. سایر کشتی‌های فهرست‌شده نیز هفته‌هاست فرستنده AIS خود را خاموش کرده‌اند.

سوباسیک گفت: «مسئله اصلی، سرایت ریسک است.»

به گفته او، اگر ایران تهدید خود را عملی کند و کشتی‌هایی را که با نفتکش‌های فهرست سیاه انتقال کشتی‌به‌کشتی انجام می‌دهند مجازات کند، تعداد مالکان کشتی، شرکت‌های اجاره‌کننده و خریدارانی که حاضر به ادامه این فعالیت هستند کاهش خواهد یافت؛ به‌ویژه شرکت‌هایی که وابستگی قابل‌توجهی به بازار خلیج فارس دارند.

در چنین شرایطی، شرکت‌ها ناچار خواهند شد بررسی‌های دقیق‌تری درباره طرف‌های معامله و مسیرهای حمل انجام دهند و این وضعیت می‌تواند به افزایش هزینه حمل‌ونقل، بیمه و حق بیمه ریسک منجر شود.

به این ترتیب، هشدار ایران فقط متوجه ۴۵ کشتی موجود در فهرست سیاه نیست؛ بلکه می‌تواند هزینه و ریسک انتقال نفت از مسیر تنگه هرمز را برای بخش بزرگ‌تری از صنعت کشتیرانی افزایش دهد.