دوئل نفتی در خلیج فارس؛ خیز امارات برای شکستن انحصار عربستان
وقتی امارات از اوپک خارج شد، رئیس شرکت ملی نفت ابوظبی (ادنوک) تأکید کرد که این تصمیم با هدف بیاعتنایی یا دهنکجی به رقبایی مانند عربستان سعودی گرفته نشده و بازتابی از «اعتماد» امارات به تواناییها و جاهطلبیهای خودش بود.
حالا سه ماه از آن زمان گذشته و آنطور که فایننشال تایمز میگوید اقدامات ادنوک نشان میدهد که این شرکت قصد دارد تولید نفت خود را به حداکثر برساند و پس از انسداد تنگه هرمز، مسیرهای تازهای برای صادرات نفت پیدا کند تا روند تبدیل خود از یک غول دولتی کمتحرک به یک شرکت بزرگ انرژی را پیش ببرد؛ شرکتی که بتواند در سطح جهانی رقابت کند.
ادنوک بیش از هر شرکت دیگری منابع مالی لازم برای تبدیل امارات به یک مرکز مدرن و بینالمللی تجارت فراهم کرده و به همین دلیل، آینده این شرکت بهشدت سیاسی است و در عین حال با موفقیت بلندمدت این کشور حاشیه خلیج فارس گره خورده است.
رابین میلز مدیرعامل شرکت مشاوره قمر انرژی، میگوید: «این دوره برای ادنوک بسیار جالب است. آنچه امروز میبینیم ادامه همان مسیری است که این شرکت طی پنج یا شش سال گذشته در آن حرکت کرده، اما حالا این برنامه شتاب گرفته و رویکرد ادنوک تهاجمیتر شده است.»
افزایش جسارت و نقشآفرینی امارات در یک دهه گذشته، از جمله در سیاست خارجی و مسائل نظامی، باعث شده که در محافل دیپلماتیک لقب «اسپارتای کوچک» را به این کشور بدهند.
اشاره به شعر اسپارت در یونان باستان است؛ شهری که به ارتش قدرتمند، انضباط نظامی و روحیه جنگاوری مشهور بود.
گامهای بعدی ادنوک با دقت زیادی زیر نظر خواهد بود تا مشخص شود این شرکت دولتی، حالا که از محدودیتهای اوپک رها شده تا چه اندازه میتواند رشد کند.
یکی از نگرانیها این است که تنش میان امارات و عربستان -بازیگر مسلط اوپک- شدت بگیرد و در نهایت هم بازار نفت و هم برنامههای ادنوک را بر هم بزند.
در حال حاضر نیز نشانههایی از احتمال شکلگیری یک جنگ قیمتی دیده شده است. ادنوک در ماه ژوئن تولید خود را به رکوردی تاریخی رساند، در حالی که عربستان قیمتهای رسمی فروش نفت خام خود را کاهش داد؛ کاهشی که بهویژه برای بازار آسیا محسوس بود.
اگر هم امارات و هم عربستان تصمیم بگیرند تولید خود را به حداکثر برسانند، قیمت نفت خام ممکن است بهشدت کاهش پیدا کند و در نتیجه سرمایهگذاریهای جدید دشوارتر شود.
با این حال، کاهش ذخایر جهانی نفت در جریان جنگ ایران شاید فضایی بیشتر از حالت عادی برای افزایش تولید ایجاد کرده باشد.
هر دو کشور همچنین مجبور خواهند بود میان رقابت برای افزایش سهم بازار و حفظ سودآوری تعادل برقرار کنند، زیرا برای جبران بخشی از خسارتهایی که جنگ، به منابع درآمدی نیاز دارند.
ادنوک میگوید راهبرد این شرکت پس از خروج امارات از اوپک تغییری نکرده است. سخنگوی این شرکت گفت:
ما برنامههای رشد خود را در داخل امارات و در سطح بینالمللی شتاب دادهایم تا پاسخگوی تقاضای رو به رشد باشیم.
سلطان الجابر مدیرعامل ادنوک تأکید دارد که تقاضای جهانی برای نفت احتمالاً بسیار بیشتر از آنچه بسیاری تصور میکنند، در سطح بالا باقی خواهد ماند.
با وجود اینکه برخی گمان میکنند که امارات نگران پایان عصر نفت است و میخواهد تا زمانی که منابع طبیعیاش همچنان ارزش بالایی دارند، بیشترین درآمد ممکن را از آنها به دست آورد، اما افزایش سرعت توسعه تولید در ادنوک البته موضوع تازهای نیست و مدتهاست مقدمات آن فراهم شده است.
اگرچه سلطان الجابر تأکید کرده که تقاضای جهانی نفت احتمالاً برای مدت بسیار طولانیتری از آنچه بسیاری تصور میکنند قدرتمند باقی خواهد ماند، برخی اقدامات انجامشده نشان میدهد که در امارات نگرانیهایی در این زمینه وجود دارد.
ادنوک تاکنون دهها میلیارد دلار برای توسعه فعالیتهای بینالمللی خود سرمایهگذاری کرده و تلاش میکند جایگاه خود را بهعنوان یکی از غولهای جهانی صنعت پتروشیمی تثبیت کند؛ حوزهای که انتظار میرود حتی اگر خودروهای برقی و انرژیهای تجدیدپذیر رشد تقاضای نفت را در سایر بخشها محدود کنند، همچنان شاهد افزایش مصرف نفت باشد.
این شرکت امسال ادغام کسبوکار پتروشیمی خود را با بخش مواد اولیه شرکت اتریشی OMV نهایی کرد؛ معاملهای که به شکلگیری شرکت بروج گروپ اینترنشنال با ارزشگذاری ۶۰ میلیارد دلار منجر شد.
ادنوک همچنین در پایان سال گذشته خرید شرکت آلمانی تولیدکننده پلیمر کووسترو را به ارزش ۱۷ میلیارد دلار تکمیل کرد.
در هفتههای اخیر نیز ادنوک چند معامله کوچکتر انجام داده است. بازوی توزیع این شرکت، جایگاههای سوخت شرکت شل در آفریقای جنوبی را با پرداخت یک میلیارد دلار خریداری کرد.
این معامله برای نخستین بار حضور خردهفروشی امارات را در بزرگترین اقتصاد آفریقا تثبیت میکند و در عین حال نشانهای از عزم ادنوک برای افزایش حضور و اعتبار بینالمللی خود است.
ادنوک همچنین از تلاش خود برای معرفی یک شاخص قیمتگذاری جدید برای نفت موربان صرفنظر کرد و به سازوکار قبلی بازگشت؛ سازوکاری که قیمت نفت آن را به سبدی از گریدهای نفت خام خاورمیانه پیوند میداد.
اگر آنها میخواهند یک شرکت نفتی بسازند که واقعاً توان رقابت در سطح بینالمللی را داشته باشد، به مجموعهای مناسب از داراییهای بینالمللی نیاز دارند. ادنوک حجم عظیمی پول نقد ایجاد میکند و میتواند به موتور محرکی برای سایر بخشهای اقتصاد تبدیل شود، چون در گذشته ثابت کردهاند که توان اجرای پروژهها را دارند.- رابین میلز
یکی از فوریترین اولویتهای ادنوک، ایجاد مسیرهای امنتر برای رساندن نفت به بازار است. از ماه مارس تاکنون، بهدلیل بستهشدن تنگه هرمز بخش عمده تولید نفت این شرکت برای رسیدن به مشتریان با مشکل مواجه شده است.
ادنوک در حال حاضر یک خط لوله نفت خام با ظرفیت روزانه ۱.۵ میلیون بشکه دارد که از مسیر زمینی به فجیره، امتداد پیدا میکند. اما شرکت اکنون برنامههای خود برای افزایش ظرفیت این مسیر را سرعت داده تا جنگ دیگر نتواند به همان اندازه بر توانایی امارات برای صادرات نفت اثر بگذارد.
ادنوک در حال ساخت دومین خط لوله به فجیره است که از سال ۲۰۲۷ میزان نفت قابل صادرات از سواحل شرقی امارات را دو برابر خواهد کرد.
این شرکت همچنین در حال بررسی ساخت خط لولهای برای انتقال فرآوردههای پالایششده نفتی است و اگر نبرد بر سر کنترل تنگه هرمز ادامه پیدا کند، احتمالاً این برنامهها باز هم گسترش خواهند یافت.
با این حال، هدف نهایی همچنان به حداکثر رساندن تولید نفت است؛ هدفی که در ذیل برنامهای است که حدود یک دهه پیش آغاز شده است.
خروج از اوپک به این معناست که امارات دیگر مجبور نیست با سهمیههای تولید این سازمان کنار بیاید؛ سهمیههایی که اغلب با هدف حمایت از قیمتهای جهانی نفت ــ یا از نگاه اوپک، حفظ ثبات بازار ــ اعمال میشوند، اما در عوض توان هر کشور برای افزایش تولید را محدود میکنند.
به گفته افرادی که با تاریخچه این شرکت آشنا هستند، اندکی پس از آنکه سلطان الجابر در سال ۲۰۱۶ بهعنوان مدیرعامل ادنوک منصوب شد، پیشنهادی برای افزایش فعالیتهای اکتشاف نفت به او ارائه شد.
الجابر خیلی زود به جدیترین حامی این طرح تبدیل شد و از نفوذ خود بهعنوان یکی از قدرتمندترین چهرههای غیرسلطنتی امارات برای پیشبرد آن استفاده کرد.
افرادی که در این گفتوگوها حضور داشتند میگویند الجابر بلافاصله متوجه شد که افزایش ذخایر نفتی امارات میتواند موقعیت این کشور را برای گرفتن سهمیه تولید بالاتر در اوپک تقویت کند و در نتیجه به ادنوک اجازه دهد نفت بیشتری استخراج کند.
به گفته یکی از این افراد، او ظرف تنها شش هفته برنامهای برای این کار آماده کرده بود.
تا سال ۲۰۱۸، ادنوک هدفگذاری کرده بود ظرفیت تولید نفت خود را از روزانه ۳.۵ میلیون بشکه به ۵ میلیون بشکه در روز تا سال ۲۰۳۰ افزایش دهد. این شرکت بعداً برنامههای خود را شتاب داد و موعد دستیابی به این هدف را به سال ۲۰۲۷ جلو انداخت.
به گفته ادنوک، این شرکت در حال حاضر با وارد کردن بخش بیشتری از ذخایر خود به مرحله تولید، توان استخراج تا ۴.۸ میلیون بشکه نفت در روز را دارد.
ادنوک حتی برای مدت کوتاهی تولید روزانه ۵ میلیون بشکه را نیز آزمایش کرده است.
براساس اعلام آژانس بینالمللی انرژی، متوسط تولید نفت امارات در ماه ژوئن به روزانه ۴.۱ میلیون بشکه رسید؛ بالاترین سطحی که از زمان آغاز ثبت آمار این آژانس مشاهده شده است، آن هم با وجود اختلالهایی که جنگ ایجاد کرده بود.
در حالی که آرامکوی عربستان مشارکت شرکتهای بینالمللی را در کسب درآمد از نفت این کشور محدود کرده، ادنوک با سرعت زیادی همکاریهای خود را گسترش داده است.
براساس برآورد وود مکنزی، طی ۱۰ سال آینده تولید نفت و گاز شرکتهای بینالمللی در امارات ۲۵ درصد دیگر نیز افزایش خواهد یافت. این شرکتها در آن زمان روزانه حدود ۱.۲ میلیون بشکه از مجموع تولید ۷.۹ میلیون بشکهای نفت و گاز امارات را در اختیار خواهند داشت.
روابط ادنوک با شرکای بزرگ نفتیاش البته همیشه بدون تنش نبوده است. در جریان جنگ ایران، چند شرکت خصوصی در محافل غیرعلنی از نحوه تصمیمگیری ادنوک در طول بحران شکایت داشتند؛ از جمله از اینکه ادنوک صادرات نفت خودش را نسبت به نفت تولید شده توسط شرکای خارجی در اولویت قرار داده بود.
با این حال، دیدگاه غالب این است که دسترسی به ذخایر عظیم نفت و گاز امارات آنقدر ارزشمند است که شرکتهای بینالمللی حاضر نیستند از آن چشمپوشی کنند.