وال استریت: پیشنویس توافق هرمز برای تأیید برای ترامپ و رهبران ارشد ایران ارسال شد
مذاکرهکنندگان ایران و عمان روز چهارشنبه در حال نهایی کردن پیشنویس توافقی برای بازگشایی تنگه هرمز بودند؛ توافقی که در صورت نهایی شدن، به تهران نقشی در مدیریت و هماهنگی عبور کشتیهای ورودی به خلیج فارس میدهد، اما اجازه دریافت عوارض یا هزینه خدمات از شناورها را به ایران نخواهد داد.
به گزارش والاستریت ژورنال، طرفهای مذاکره بر سر چارچوب اصلی این پیشنویس به توافق رسیدهاند و متن آن را برای بررسی در اختیار ایالات متحده، کشورهای منطقه و مقامهای ارشد ایران قرار دادهاند؛ مقامهایی که هنوز باید موافقت نهایی خود را اعلام کنند. بر اساس این طرح، یک مسیر ورودی در نزدیکی آبهای ایران و یک مسیر خروجی در نزدیکی عمان ایجاد خواهد شد.
اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه ایران، نیز اعلام کرد تهران و مسقط برای ایجاد یک مسیر امن در تنگه هرمز به توافق رسیدهاند و چارچوب اصلی این توافق در حال تکمیل است.
با وجود این پیشرفتها، هنوز تضمینی برای اجرای توافق یا بازگشایی تنگه وجود ندارد. کاظم غریبآبادی، معاون وزیر امور خارجه ایران، به نقل از رسانههای دولتی گفته است توافق با عمان لزوماً به باز شدن این آبراه منجر نخواهد شد، مگر آنکه ایالات متحده شرایطی را که هنوز اعلام نشده است، برآورده کند.
تلاشهای دیپلماتیک برای بازگشایی تنگه هرمز در گذشته نیز به نتیجه نرسیده بود و میانجیها نگران هستند هر توافق احتمالی با مخالفت جریانهای تندرو در سپاه پاسداران انقلاب اسلامی روبهرو شود؛ نهادی که مسئول حفظ کنترل و اعمال حاکمیت ایران بر تنگه هرمز است.
با این حال، هم تهران و هم واشنگتن انگیزههای اقتصادی قابل توجهی برای کاهش تنش دارند. بازگشایی تنگه میتواند صادرات نفت و گاز را افزایش دهد و بخشی از فشار وارد بر اقتصاد جهانی را کاهش دهد. همچنین این توافق میتواند مسیر بازگشت دو طرف به مذاکرات را هموار کند؛ مذاکراتی که در آن ایران در برابر ارائه امتیازهایی درباره برنامه هستهای خود، به دنبال کاهش قابل توجه تحریمها خواهد بود. ایران نیز بخش عمده صادرات نفت خود را از طریق همین آبراه انجام میدهد.
دونالد ترامپ و مقامهای دولت او نیز طی روزهای گذشته بارها اعلام کردهاند که توافق برای بازگشایی تنگه هرمز به مراحل پایانی نزدیک شده است.
در مقابل، کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس نگراناند چنین توافقی به تقویت نفوذ ایران بر یکی از حیاتیترین گذرگاههای انرژی جهان منجر شود.
الن والد، پژوهشگر ارشد مرکز انرژی جهانی در اندیشکده آتلانتیک کانسل، میگوید: «پرسش اصلی این است که آیا دولت ترامپ متوجه است این توافق، بهطور ضمنی مدیریت تردد کشتیها را به ایران واگذار میکند یا نه. اگر تولیدکنندگان نفت خلیج فارس ناچار شوند از مسیرهایی استفاده کنند که مستلزم هماهنگی با ایران باشد، در عمل بخشی از کنترل تنگه هرمز را به تهران واگذار کردهاند.»
ایالات متحده بارها تأکید کرده است که ایران کنترل تنگه هرمز را در اختیار ندارد و قرار نیست چنین اختیاری نیز به آن داده شود.
بر اساس پیشنویس این توافق که اعتبار آن ۶۰ روز در نظر گرفته شده، کشتیهای ورودی از مسیر نزدیکتر به آبهای ایران و با هماهنگی تهران عبور خواهند کرد و کشتیهای خروجی نیز از مسیر واقع در آبهای عمان و با هماهنگی مسقط تردد خواهند داشت.
اگرچه در این توافق دریافت عوارض یا هزینه از کشتیها پیشبینی نشده است، اما به گفته منابع آگاه، ممکن است ایران از دریافت پرداختهای داوطلبانه برای پوشش هزینههایی مانند تأمین امنیت یا عملیات جستوجو و نجات منع نشده باشد.
در صورت اعلام رسمی توافق، ایران و ایالات متحده بار دیگر مذاکرات خود را درباره موضوعاتی از جمله برنامه هستهای ایران و کاهش فشارهای مالی و تحریمی از سر خواهند گرفت.
برخی منابع آگاه نیز گفتهاند عمان و قطر در تلاش هستند مشوقهایی مانند معافیتهای تحریمی برای فروش نفت ایران را در متن توافق بگنجانند. اقدامی که میتواند به تثبیت توافق کمک کند، اما در عین حال ممکن است به دلیل نهایی نشدن جزئیات، اعلام رسمی آن را به تعویق بیندازد.
یادداشت تفاهمی که دونالد ترامپ در ماه ژوئن با ایران امضا کرد نیز با هدف بازگشایی تنگه هرمز و فراهم کردن زمینه مذاکرات گستردهتر و پایان دادن به جنگ تنظیم شده بود، اما پس از حملات ایران به کشتیها با هدف تثبیت کنترل خود بر تنگه، این تفاهم از هم پاشید و به درگیریهای پراکنده میان ایران، ایالات متحده و متحدان عرب واشنگتن در خلیج فارس انجامید.
سانام وکیل، مدیر برنامه خاورمیانه در اندیشکده چتم هاوس لندن، معتقد است توافق هرمز احتمالاً به توقفی تازه در درگیریها منجر خواهد شد، اما هنوز تا دستیابی به یک توافق نهایی فاصله زیادی وجود دارد.
او میگوید: «هم تهران و هم واشنگتن انگیزههای روشنی برای خریدن زمان دارند تا ببینند تا چه زمانی میتوانند وضعیت آرام را حفظ کنند. مسیر پیش رو ناهموار خواهد بود و هر دو طرف این احتمال را در نظر گرفتهاند که پس از انتخابات ماه نوامبر یا همزمان با آن، دور تازهای از تنشها آغاز شود.»
همزمان، عمان تلاشهای میانجیگرانه خود را با دیگر کشورهای شورای همکاری خلیج فارس هماهنگ کرده است؛ کشورهایی که میخواهند از ایجاد هرگونه حق وتوی عملی برای ایران بر صادرات انرژی جلوگیری کنند. مقامهای این کشورها نگراناند توافق موقت، فرصتی در اختیار تهران قرار دهد تا نفوذ خود بر تنگه را به شکلی پایدار تثبیت کرده و این اهرم فشار را حفظ کند.
با وجود این نگرانیها، برخی مقامهای عربی اذعان دارند که در شرایط فعلی، توافق موقت با ایران شاید بهترین گزینه موجود باشد؛ زیرا سپاه پاسداران در هفتههای اخیر نشان داده است که حتی در صورت پاسخ نظامی آمریکا نیز آماده تشدید تنش است و میتواند هزینه جنگ را برای واشنگتن و متحدان منطقهای آن افزایش دهد.
به گفته منابع آگاه، کشورهای عربی خلیج فارس از آنچه نبود راهبردی روشن از سوی ایالات متحده برای مدیریت ادامه جنگ میدانند، ناراضی هستند؛ جنگی که طی هفتههای اخیر بارها خاک این کشورها را در معرض حملات ایران قرار داده است.
مقامهای منطقه همچنین گفتهاند متحدان عرب آمریکا در هفتههای اخیر از واشنگتن خواستهاند رهگیرهای بیشتری برای سامانههای پدافند هوایی در اختیار آنها قرار دهد و تضمین کند که در صورت شعلهور شدن دوباره درگیریها، ارتش آمریکا همچنان مسئولیت دفاع از آنها را بر عهده خواهد داشت.