پشت پرده گره هرمز در مذاکرات ایران و آمریکا

هم‌زمان با ادامه مذاکرات غیرمستقیم ایران و آمریکا از مسیر عمان، جزئیات تازه‌ای از یکی از پیچیده‌ترین گره‌های گفت‌وگوها بیرون آمده؛ گره‌ای که دیگر فقط به بازگشایی تنگه هرمز محدود نمی‌شود و به این برمی‌گردد که چه کسی با چه سازوکاری بر یکی از مهم‌ترین گلوگاه‌های انرژی جهان نظارت کند.

به‌گزارش Reuters به نقل از یک منبع ارشد ایرانی و دو مقام منطقه‌ای، متن پیشنهادی توافق نوعی کنترل ایران بر کشتی‌های ورودی به خلیج فارس از طریق تنگه هرمز را در نظر گرفته است. با این حال، هنوز درباره تعریف دقیق کنترل، شیوه بازرسی کشتی‌ها، نقش کشورهای عربی و وضعیت کشتی‌های خروجی توافقی شکل نگرفته است.

دونالد ترامپ هم‌زمان گفت مذاکرات «به‌خوبی پیش می‌رود» و مدعی شد تنگه هرمز «به‌زودی باز خواهد شد». با این حال، منابع ایرانی این برداشت را بیش از حد خوش‌بینانه توصیف کرده‌اند. یکی از این منابع به رویترز گفته است «مذاکرات ادامه دارد، اما هنوز برای نهایی‌شدن توافق زود است». منبع دیگری نیز هشدار داده است «شیطان در جزئیات است؛ حتی یک توییت ترامپ می‌تواند همه‌چیز را بر هم بزند».

بر اساس گزارش رویترز، ایران در مذاکرات خواستار دریافت عوارضی معادل ۵ تا ۷ درصد ارزش محموله کشتی‌های عبوری است. در مقابل، عمان رقمی نزدیک به ۳ درصد را پیشنهاد کرده و آمریکا نیز با هرگونه دریافت عوارض مخالفت کرده است.

با فرض بازگشت حجم عبور نفت به سطح معمول پیش از بحران و با قیمت‌های فعلی نفت، نرخ مورد نظر ایران معادل حدود ۸۰ تا ۱۱۴ میلیون دلار درآمد بالقوه در روز یا ۳۰ تا ۴۱ میلیارد دلار در سال خواهد بود.

همین رقم نشان می‌دهد چرا موضوع عوارض به یکی از حساس‌ترین محورهای مذاکرات تبدیل شده است.

برای درک ابعاد این ارقام، مقایسه با درآمد سایر آبراه‌های راهبردی جهان روشنگرتر است.

درآمد سالانه کانال سوئز مصر در آخرین سال مالی حدود ۴.۷ میلیارد دلار و درآمد کانال پاناما حدود ۵.۷ میلیارد دلار بوده است.

در مقابل، نرخ عوارض مورد نظر ایران برای تنگه هرمز معادل ۳۰ تا ۴۱ میلیارد دلار در سال برآورد می‌شود؛ رقمی که حدود شش تا نه برابر درآمد کانال سوئز و پنج تا هفت برابر درآمد کانال پاناما است.

البته این برآورد بر پایه حجم معمول عبور نفت و قیمت‌های فعلی انجام شده و به معنای توافق بر سر این ارقام نیست، بلکه فقط نشان می‌دهد تهران چه سطحی از درآمد را در نظر دارد.

به گفته منابع رویترز، اختلاف‌ها تنها به میزان عوارض محدود نمی‌شود. کشورهای عربی خواهان آن هستند که بازرسی کشتی‌ها زیر نظر کشورهای منطقه انجام شود و پرداخت هرگونه هزینه نیز «داوطلبانه» باشد؛ در حالی که هنوز درباره حدود اختیارات ایران بر کشتی‌های ورودی و خروجی توافقی به دست نیامده است.

در صورت نهایی‌شدن چنین توافقی، برای نخستین بار پس از آغاز جنگ، نقش ایران در مدیریت تردد یکی از مهم‌ترین مسیرهای انتقال انرژی جهان به‌صورت رسمی در یک توافق منطقه‌ای تعریف خواهد شد؛ موضوعی که به گفته رویترز می‌تواند به تغییر قابل توجهی در موازنه قدرت منطقه‌ای تعبیر شود.

در همین حال، حملات حوثی‌ها به کشتیرانی در دریای سرخ نیز ادامه دارد. این گروه روز چهارشنبه اعلام کرد یک نفتکش با پرچم عربستان را هدف قرار داده و مقام‌های هندی نیز از غرق شدن یک کشتی با پرچم هند در نزدیکی سواحل یمن خبر دادند؛ رخدادهایی که نشان می‌دهد امنیت مسیرهای انرژی همچنان مهم‌ترین عامل فشار بر مذاکرات هرمز باقی مانده است.

نظر شما درباره گره هرمز و عوارض عبور چیست؟