نفت جهان در آستانه تمام شدن است؟ پاسخ به بزرگترین نگرانی این روزها
آخرین نگرانی صنعت انرژی این است که جهان بهزودی به «کف مخازن» برسد؛ یعنی حداقل میزان نفت خام ذخیره شده که برای ادامه حرکت زنجیره انتقال نفت از میدانهای نفتی تا پالایشگاهها لازم است.
اما مانند هر روایت مالی دیگری، داستان بحران قریبالوقوع نفت هم بخشی از واقعیت را در خود دارد و در کنار آن، مقدار زیادی اغراق و ادعاهای بیاساس هم وجود دارد.
آنطور که بلومبرگ میگوید: جهان در طول بیش از ۱۵۰ روز گذشته که با رفتوبرگشت جنگ و صلح همراه بوده، بخش بزرگی از ذخایر نفت خام خود را مصرف کرده است.
میانگین ذخایر جهانی، شامل موجودیهای تجاری و ذخایر راهبردی که دولتها نگهداری میکنند، از اوایل مارس تا اواخر مه با سرعتی نزدیک به ۳.۹ میلیون بشکه در روز کاهش یافت؛ رقمی معادل مصرف روزانه نفت آلمان و فرانسه.
کاهش ذخایر در ماه ژوئن کمتر شد، زیرا تنگه هرمز پس از آنکه آمریکا و ایران یک یادداشت تفاهم امضا کردند، برای مدت کوتاهی بازگشایی شد. اما در ماه ژوئیه، با فروپاشی این توافق و بسته شدن دوباره این آبراه توسط تهران، روند کاهش ذخایر دوباره شدت گرفت.
در مجموع، براساس محاسبات تقریبی من، جهان بین ۴۰۰ تا ۶۰۰ میلیون بشکه از ذخایر نفتی خود را تخلیه کرده؛ این رقم شامل نفتی است که روی نفتکشها نگهداری میشود و بهعنوان ذخیره شناور عمل میکند.
دونالد ترامپ رئیسجمهور آمریکا نیز خود نسبت به این موضوع ابراز نگرانی کرده و بخشی از دلیل توافق با تهران را جلوگیری از بحران کمبود ذخایر نفت عنوان کرده است.
ما حدود چهار هفته دیگر ذخایرمان را تمام میکنیم. واقعاً تمام میشود و زمانی خواهد رسید که دیگر نتوانید نفت به دست بیاورید. آیا میخواهید شاهد هرجومرج باشید؟- سخنان دونالد ترامپ در ۱۷ ژوئن
اگر چند داده مشخص را جدا کنیم، بهراحتی میتوان تصویری بسیار نگرانکننده ترسیم کرد.
برای مثال، ذخایر راهبردی نفت آمریکا در پایینترین سطح خود از سال ۱۹۸۳ قرار دارد. ذخایر نفت خام در کوشینگ (مرکز ذخیرهسازی نفت در ایالت اوکلاهما) نیز به پایینترین سطح خود در ۱۰ سال گذشته رسیده است.
البته کاهش ذخایر در مناطق مختلف جهان یکسان نبوده است؛ آمریکا سهم بیشتری از این کاهش را تحمل کرده، در حالی که آسیا و تا حدی اروپا برداشت کمتری از ذخایر خود داشتهاند.
به هشدارهای طرفداران افزایش قیمت نفت نگاه کنید؛ همان گروه از سرمایهگذاران بلندمدتی که از اواخر فوریه تاکنون بارها گفتهاند «نفت ۲۰۰ دلاری در راه است».
از نگاه آنها، نشانههای بحران همهجا دیده میشود: «ذخایر جهانی نفت به پایینترین سطح تاریخی رسیده، جهان با آخرین ذخایر خود پیش میرود و «کف مخازن» از راه رسیده است.»
اما کمی صبر کنید. هنوز برای رسیدن به چنین نتیجهای زود است.
میزان کاهش ذخایر جهانی نفت تاکنون حدود نصف چیزی است که بسیاری در ابتدای درگیری پیشبینی میکردند.
تعادل میان عرضه و تقاضا نیز بهتر از انتظار بازار حفظ شده؛ زیرا عواملی مانند استفاده از خطوط لوله جایگزین برای دور زدن تنگه هرمز، افزایش عبور نفتکشها از این مسیر، کاهش واردات چین و رشد تولید در قاره آمریکا، از فشار روی بازار کم کردهاند.
اما فرضیه «تمام شدن ذخایر نفت» دو عامل مهم را نادیده میگیرد:
- ذخایر عظیم نفتی چین
- بزرگنمایی کاهش ذخایر راهبردی کشورهای ثروتمند
چین در دهه گذشته حجم بزرگی از نفت را ذخیره کرده و همین ذخایر امروز مانند یک ضربهگیر برای بازار عمل میکنند.
پیش از آغاز جنگ، پکن بیش از ۱.۴ میلیارد بشکه نفت در ذخایر راهبردی خود داشت. از آن زمان تاکنون، برآورد میشود حدود ۱۰۰ میلیون بشکه از این ذخایر مصرف شده باشد؛ یعنی بخش بزرگی از ذخایر چین همچنان دستنخورده باقی مانده است.
به همین دلیل، چین هنوز میتواند با تکیه بر ذخایر خود، واردات نفت را پایینتر از سطح پیش از جنگ نگه دارد و فشار کمتری به بازار جهانی وارد کند.
البته مشخص نیست پکن در ادامه چه تصمیمی خواهد گرفت و تا چه زمانی حاضر است از ذخایر خود برای جبران کمبودها استفاده کند.
به نظر میرسد واردات نفت چین در ماه ژوئن به کف خود رسیده باشد؛ زمانی که واردات این کشور بیش از ۴۰ درصد کمتر از یک سال قبل شد. این رقم در ماه ژوئیه، بهخصوص در ۱۰ روز پایانی ماه، کمی بهبود یافت.
با وجود این افزایش، واردات نفت چین همچنان حدود ۳۰ تا ۳۵ درصد کمتر از سطح سال ۲۰۲۵ است.
دومین نکتهای که تصویر بحران قریبالوقوع نفت نادیده میگیرد، وضعیت ذخایر راهبردی کشورهای ثروتمند است.
کاهش این ذخایر اتفاقی غیرمنتظره نبود؛ از همان زمانی که در اوایل مارس تصمیم به آزادسازی آنها گرفته شد، مشخص بود بخشی از این منابع وارد بازار خواهد شد. حتی میتوان گفت نکته قابل توجه این است که ذخایر کمتر از چیزی که انتظار میرفت کاهش یافتهاند.
اعضای آژانس بینالمللی انرژی اعلام کرده بودند ۴۰۰ میلیون بشکه نفت وارد بازار خواهند کرد، اما تاکنون تنها حدود ۲۹۰ میلیون بشکه از این ذخایر آزاد شده است.
در اروپا نیز برخی کشورها بخشی از نفت آزادشده را دوباره خریداری کردهاند.
در نتیجه، کشورهای ثروتمند همچنان حدود یک میلیارد بشکه ذخیره راهبردی در اختیار دارند که در صورت ادامه اختلال در عرضه، میتوانند از آن استفاده کنند. ژاپن و کره جنوبی نیز بهطور ویژه ذخایر قابل توجهی دارند.
بنابراین، تصویر بازار نفت پیچیدهتر از آن چیزی است که طرفداران سناریوی «تمام شدن ذخایر» ترسیم میکنند. ذخایر کاهش یافتهاند، اما هنوز به پایان نرسیدهاند.
طرفداران رشد قیمت نفت در میزان نفت باقیمانده در ذخایر اغراق میکنند؛ اما یک نکته را درست میگویند: با ادامه جنگ ایران، حاشیه امن بازار نفت روزبهروز کمتر میشود و این شرایط نمیتواند برای مدت طولانی ادامه پیدا کند.
راهحل نهایی، بازگشایی تنگه هرمز است؛ چه از مسیر توافق با ایران و چه بدون آن. گزینه اول ممکن است برای کاخ سفید مطلوب نباشد، اما همچنان از ادامه وضعیت فعلی بهتر است.