آخرین راه عبور نفت عربستان از بند محاصره

راه‌های خروج نفت عربستان یکی پس از دیگری ناامن می‌شوند. این کشور برای دورزدن تنگه هرمز به مسیر دریای سرخ و باب‌المندب روی آورده بود، اما حملات اخیر به کشتی‌های سعودی، این مسیر جایگزین را نیز در معرض اختلال قرار داده است.

از زمان آغاز جنگ ایران، عربستان انتقال نفت از سراسر کشور به سواحل دریای سرخ را افزایش داده تا بدون عبور از تنگه هرمز، محموله‌ها را از مسیر باب‌المندب به مشتریان آسیایی برساند.

اکنون تهدید شبه‌نظامیان حوثی و چند حمله‌ای که طی روزهای اخیر علیه کشتی‌های سعودی انجام شده، این مسیر جایگزین را نیز در معرض مسدودشدن قرار داده است.

وال استریت ژورنال می‌گوید در چنین شرایطی بخش بیشتری از نفت عربستان ناچار خواهد شد سفری طولانی‌تر، پرهزینه‌تر و از نظر فنی دشوارتر را از طریق کانال سوئز و دور زدن قاره آفریقا طی کند.

این هفته دست‌کم چهار نفتکش حامل نفت خام عربستان، پیش از رسیدن به باب‌المندب در انتهای جنوبی دریای سرخ، ناگهان تغییر مسیر دادند و به‌سمت شمال و کانال سوئز حرکت کردند.

به‌گفته شرکت رهگیری کشتی‌ها ورتکسا، عربستان همچنین عرضه محموله‌های بیشتری از نفت خام را برای بارگیری از بنادر مدیترانه‌ای مصر آغاز کرده است.

داده‌های ورتکسا نشان می‌دهد در سه هفته نخست ماه ژوئیه، حجم انتقال دریایی نفت از کانال سوئز به بالاترین سطح خود در دو سال‌ونیم گذشته رسید و ورود نفت به خط لوله سومد -که به موازات کانال سوئز امتداد دارد- نیز در مقایسه با ماه قبل ۵۰ درصد افزایش یافت.

این تغییر مسیرها تازه‌ترین نمونه از بازآرایی جریان تجارت جهانی نفت است.

ماه‌ها جنگ، تولیدکنندگان، معامله‌گران و مالکان کشتی‌ها را وادار کرده مسیرهای معمول را کنار بگذارند و از راه‌های جایگزینی استفاده کنند که هر روز پرهزینه‌تر می‌شوند.

تحلیلگران می‌گویند تداوم خطر برای کشتیرانی منطقه‌ای می‌تواند قیمت نفت را به‌مراتب بالاتر از بشکه‌ای ۱۰۰ دلار ببرد؛ اتفاقی که تورم را تشدید می‌کند و فشار بیشتری بر اقتصاد شکننده جهان وارد خواهد کرد.

اما مسیر سوئز از درگیری‌ها در امان است؟

پاسخ منفی است.

مسیر سوئز نیز از دامنه این درگیری مصون نیست.

گرگوری برو تحلیلگر ارشد مسائل ایران و انرژی در گروه اوراسیا در این باره گفت: «عربستانی‌ها می‌توانند نفت را از دریای سرخ خارج کنند، اما مشکل این است که رساندن آن به بازارهای آسیایی از این مسیر بسیار طولانی‌تر و گران‌تر خواهد بود و این موضوع برای بازار نفت، یعنی فشار بیشتر بر قیمت‌ها.»

تهدید تازه در دریای سرخ، ضربه‌ای دیگر به بازار جهانی انرژی وارد می‌کند؛ بازاری که هم‌زمان با دو اختلال بزرگ روبه‌رو است:

• کاهش حجم صادرات نفت از تنگه هرمز
• افزایش حملات اوکراین به زیرساخت‌های نفتی روسیه

گرگوری برو معتقد است که ادامه درگیری‌ها می‌تواند قیمت نفت را در نزدیکی ۱۰۰ دلار نگه دارد.

تحلیلگران گلدمن ساکس نیز در گزارشی که این هفته منتشر شد، پیش‌بینی کردند قیمت نفت ممکن است تا ۱۲۰ دلار افزایش یابد.

هلیما کرافت رئیس راهبرد جهانی کالاها در مؤسسه آر‌بی‌سی کپیتال مارکتس در این باره گفت:

تداوم حملات حوثی‌ها می‌تواند جریان نفت در دریای سرخ را به‌طور محسوسی کاهش دهد و دیدگاه کسانی را تغییر دهد که معتقدند بازار همیشه راهی جایگزین پیدا می‌کند.

تهدید حوثی‌ها مسیری را به خطر انداخته که تاکنون نقش سوپاپ اطمینان را برای یکی از بزرگ‌ترین صادرکنندگان نفت جهان ایفا و ارتباط با مشتریانش را حفظ کرده و مانع افزایش شدیدتر قیمت جهانی نفت در طول جنگ ایران شده است.

برای ادامه انتقال نفت عربستان، کشتی‌ها باید از پایانه‌های مصر و کانالی عبور کنند که عمق آن برای بعضی نفتکش‌های سنگین و با ظرفیت کامل بارگیری‌ شده کافی نیست.

سپس محموله‌هایی که مقصدشان آسیاست، باید در خلاف جهت مقصد به‌سمت غرب دریای مدیترانه حرکت کنند، از جبل‌الطارق بگذرند، دماغه امید نیک را دور بزنند و از آنجا راهی آسیا شوند.

این فاصله اضافی، هزینه حمل‌ونقل و بیمه را بالا می‌برد، کشتی‌ها را برای مدت طولانی‌تری درگیر می‌کند و ممکن است تحویل محموله‌ها را چند هفته به تأخیر بیندازد.

نفتکش‌های موسوم به سوئزمکس که متناسب با محدودیت‌های کانال سوئز طراحی شده‌اند، می‌توانند حدود یک میلیون بشکه نفت را از این کانال عبور دهند.

نفتکش‌های بسیار بزرگ حمل نفت خام یا VLCC ظرفیت حمل حدود دو میلیون بشکه را دارند، اما زمانی که به‌طور کامل بارگیری شده باشند، بخش زیادی از بدنه آنها در آب فرو می‌رود و نمی‌توانند از کانال سوئز عبور کنند.

برای عبور از کانال، یک نفتکش VLCC می‌تواند حدود نیمی از محموله خود را در خلیج سوئز تخلیه کند. سپس این نفت از طریق خط لوله سومد، حدود ۳۲۰ کیلومتر در خاک مصر منتقل می‌شود تا به دریای مدیترانه برسد.

نفتکش پس از سبک‌شدن از کانال عبور می‌کند و می‌تواند محموله تخلیه‌ شده را در سوی دیگر دوباره بارگیری کند.

امکان بارگیری نفت در یک کشتی دیگر نیز وجود دارد. راه دیگر این است که محموله میان دو نفتکش سوئزمکس تقسیم شود.

برای محموله‌هایی که مقصدشان آسیاست و از مسیر شمالی عبور می‌کنند، شرایط دشوارتر هم می‌شود.

برونز می‌گوید این مسیر می‌تواند رسیدن نفت به آسیا را حدود ۲۰ تا ۳۰ روز به تأخیر بیندازد.

در نهایت، اختلال اخیر محدودیت راه‌های دورزدن گلوگاه‌های نفتی خاورمیانه را آشکار کرده است. جغرافیا ممکن است مسیر جایگزینی فراهم کند، اما ائتلاف‌ها و درگیری‌های منطقه‌ای می‌توانند همان مسیر را نیز به خطر بیندازند.