ترامپ چقدر میتواند بسته ماندن هرمز را تحمل کند؟
«ترجمه مطالب از رسانههای خارجی به معنای تایید آن محتوا نیست. هدف صرفا اطلاع مخاطب از رویکرد و نگاه رسانههای جهان به جنگ کنونی است.»
دونالد ترامپ به تازگی به نکتهای کلیدی اشاره کرد: هر بار که آمریکا به ایران حمله میکند، قیمت نفت جهش مییابد. ماه گذشته، همزمان با تشدید دوباره تنشها، حجم ذخایر استراتژیک نفت آمریکا به پایینترین سطح خود از سال ۱۹۸۳ میلادی سقوط کرد. به گزارش زومان به نقل از الجزیره، این اتفاق نگرانیها درباره ثبات بازار جهانی و تامین انرژی را به شدت افزایش داده است و نشان میدهد که اقتصادهای بزرگ تا چه حد در برابر بحرانهای خاورمیانه آسیبپذیرند.
معمای قیمتها در بازار درهمتنیده
دقیقا همانطور که ترامپ اشاره کرد، معاملات آتی نفت برنت رکورد خود از ۱۹ ژوئن را شکست و با ۵.۲ درصد رشد، روی رقم ۷۸ دلار و ۲ سنت در هر بشکه بسته شد. همزمان، دادههای وزارت انرژی آمریکا نشان داد که حجم ذخایر استراتژیک این کشور با ۶ میلیون و ۲۰۰ هزار بشکه کاهش، به ۳۱۹ میلیون و ۵۰۰ هزار بشکه رسیده است. این پایینترین رقم از زمان ریاستجمهوری ریگان است، آن هم در شرایطی که ظرفیت کل این مخازن ۷۱۳ میلیون و ۵۰۰ هزار بشکه است.
امروزه آمریکا بیش از هر کشور دیگری نفت تولید میکند. حدود ۶۰ درصد از نفت مصرفی پالایشگاههای این کشور در داخل تولید میشود و عمده واردات آن نیز از کانادا و مکزیک است. در واقع، تنها حدود ۷ درصد از نفت خام مصرفی آمریکا از تنگه هرمز عبور میکند. پس چرا تنش با ایران، قیمت بنزین را در آمریکا بالا میبرد؟
دلیل آن، ساختار شاخصهای جهانی (معیارهای قیمتگذاری بر اساس عرضه و تقاضای کل دنیا) است. ماکسیم سونین، از مدیران ارشد انرژی در دانشگاه استنفورد، میگوید: «خودکفایی به معنای استقلال قیمتی نیست، زیرا نفت یک کالای جهانی است و بازارها به هم گره خوردهاند.» اگر صادرات از تنگه هرمز مختل شود، خریداران سراسر جهان برای یافتن منابع جدید رقابت میکنند. این رقابت، قیمت جهانی را بالا میبرد و هزینه سوخت هواپیما، ناوگان جادهای و در نهایت قیمت مواد غذایی را برای همه مصرفکنندگان افزایش میدهد.
به عنوان مثال، در ۲۸ فوریه و پس از اولین حملات به ایران، قیمت هر گالن بنزین در آمریکا ۲ دلار و ۹۸ سنت (۷۹ سنت در هر لیتر) بود. با وجود استفاده آمریکا از ذخایر استراتژیک، تا اواسط ماه مه این رقم به ۴ دلار و ۴۸ سنت (۱ دلار و ۱۸ سنت در لیتر) پرواز کرد.
میراث بحرانهای گذشته در دل زمین
ذخایر استراتژیک نفت آمریکا، بزرگترین انبار احتیاطی نفت خام در جهان است. این ایده پس از تحریم نفتی اعراب در سال ۱۹۷۵ میلادی عملی شد؛ زمانی که قطع صادرات خاورمیانه، آمریکا را با کمبود شدید سوخت مواجه کرد.
امروزه صدها میلیون بشکه نفت در گنبدهای نمکی زیرزمینی در سواحل خلیج مکزیک ذخیره شده است. این ذخایر برای شرایط فوقالعاده مانند جنگ و بلایای طبیعی در نظر گرفته شدهاند، نه مصارف تجاری. برای مثال، پس از توفان کاترینا در سال ۲۰۰۵ میلادی و تهاجم روسیه به اوکراین، دولت آمریکا به این مخازن متوسل شد. آزادسازی فعلی نیز با هماهنگی آژانس بینالمللی انرژی انجام میشود.
آبی راجندران، پژوهشگر مرکز مطالعات انرژی دانشگاه رایس، توضیح میدهد: «فلسفه این ذخایر دقیقا برای همین شوکهاست؛ ایجاد یک ضربهگیر اضطراری برای جلوگیری از جهش قیمتها و قطع عرضه در زمان درگیریها.»
تنگه هرمز و دومینوی رقابت جهانی
تنگه هرمز همچنان یکی از حیاتیترین گلوگاههای انرژی است و تقریبا یکپنجم عرضه جهانی نفت از این آبراه باریک میگذرد. اگرچه سهم آمریکا از این مسیر ناچیز است، اما متحدان کلیدی آن مانند کره جنوبی و هند به شدت به آن وابستهاند.
زمانی که کشتیرانی در هرمز مختل شود، این کشورها مجبورند وارد یک رقابت مستمر با سایر خریداران برای خرید نفت از تولیدکنندگانی چون آمریکا شوند. این مسئله فشار مضاعفی بر بازار جهانی وارد میکند. راجندران میگوید: «ما در حال صادرات از ذخایر استراتژیک خود برای ایجاد تعادل در بازار جهانی هستیم، اما این رویکرد برای طولانیمدت پایدار نخواهد بود.» سونین نیز تاکید میکند که این ذخایر قرار است برای دولتها زمان بخرند، و هرچه بحران طولانیتر شود، فضای مانور کاهش مییابد.
ته کشیدن ذخایر و خطر روانی در بازار
پیش از بحران اخیر، مخازن استراتژیک آمریکا به دلیل برداشتهای اضطراری پس از جنگ اوکراین به شدت تخلیه شده بود. در آن زمان، با عبور قیمت نفت برنت از ۱۳۰ دلار، دولت جو بایدن مجوز آزادسازی ۱۸۰ میلیون بشکه را صادر کرد تا قیمتهای سرسامآور را مهار کند. اگرچه این اقدام موثر بود، اما موجودی اضطراری را به شدت تقلیل داد.
ذخایر استراتژیک علاوه بر تامین فیزیکی، به بازارهای مالی اطمینان روانی میدهند. سونین هشدار میدهد: «اگر آمریکا تزریق نفت را متوقف کند، نه تنها عرضه افت میکند، بلکه سیگنالی مخابره میشود که اوضاع وخیمتر از حد انتظار است.» علم به وجود این پشتوانه، خریدهای سفتهبازانه (خرید کالا با هدف کسب سود از گرانی آینده) را کاهش میدهد. اما با کوچکتر شدن این مخازن، این کارکرد اطمینانبخش در حال از بین رفتن است.
اریک ناتال، مدیر ارشد سرمایهگذاری، اخیراً هشدار داد که حجم این ذخایر به حداقل سطح عملیاتی خود نزدیک میشود. نگرانکنندهتر آنکه، به گفته راجندران، ممکن است ۱۰۰ تا ۱۵۰ میلیون بشکه از این نفتِ باقیمانده به دلیل ماندگاری طولانی در تاسیسات قدیمی، دیگر برای پالایشگاههای فعلی قابل استفاده نباشد.