تلاش عربستان برای از دور خارج کردن هرمز

عربستان سعودی در حال بررسی افزایش ظرفیت خط لوله نفت خام خود به ساحل غربی دریای سرخ است؛ طرحی که به گفته پنج منبع نزدیک به موضوع، می‌تواند به این کشور و شاید همسایگانش کمک کند نفت بیشتری را بدون عبور از تنگه هرمز جابه‌جا کنند. به‌گفته همین منابع، این گسترش احتمالی ظرفیت می‌تواند تا ۲ میلیون بشکه در روز اضافه کند و بار دیگر خط لوله شرق-غرب را به یکی از مهم‌ترین اهرم‌های انرژی منطقه بدل سازد.

به‌گزارش رویترز، خط لوله شرق-غرب در اوایل دهه ۱۹۸۰ ساخته شد و از زمان آغاز جنگ ایران و توقف کشتیرانی در تنگه هرمز، اهمیتی حیاتی پیدا کرده است. این خط لوله می‌تواند تا ۷ میلیون بشکه در روز نفت خام را به بندر ینبع در دریای سرخ منتقل کند و بنا بر توضیح مدیرعامل شرکت دولتی آرامکو در ماه مه، حدود ۲ میلیون بشکه از این ظرفیت به پالایشگاه‌های ساحل غربی می‌رسد و نزدیک به ۵ میلیون بشکه دیگر برای صادرات اختصاص دارد.

منابع آگاه گفتند ریاض در گفت‌وگوهای اولیه با شماری از همسایگانش درباره احتمال افزایش ظرفیت این خط لوله تا سقف ۲ میلیون بشکه در روز قرار دارد. هنوز روشن نیست که افزایش موردنظر آرامکو با ارتقای زیرساخت‌های موجود انجام می‌شود یا ساخت یک خط لوله تازه در دستور کار قرار می‌گیرد. یکی از منابع نیز گفت که این افزایش می‌تواند شامل یک خط لوله دوم کوچک‌تر برای فرآورده‌های نفتی باشد.

کویت، بحرین و قطر همگی مسیرهایی برای دور زدن هرمز در اختیار ندارند و خط لوله عراق به ترکیه نیز که از اختلافات و تعطیلی‌های مکرر آسیب دیده، بسیار پایین‌تر از ظرفیت کار می‌کند. شیخ نواز الصباح، مدیرعامل شرکت نفت کویت، ماه گذشته در مجمع جهانی انرژی شورای آتلانتیک گفت:

ما در حال گفت‌وگو با برادران خود در عربستان سعودی و امارات هستیم تا ببینیم چگونه می‌توانیم سامانه خط لوله‌ای را که آنها دارند گسترش دهیم تا بشکه‌های کویت را هم جای دهد.

دو منبع گفتند این توسعه می‌تواند برای ۱ تا ۲ میلیون بشکه در روز باشد و فرآورده‌های پالایش‌شده نیز در فهرست گزینه‌های بررسی‌شده قرار دارد. یکی دیگر از منابع توضیح داد که اجرای چنین طرحی سال‌ها زمان می‌برد، میلیاردها دلار هزینه خواهد داشت و مستلزم تغییر در سازوکار قیمت‌گذاری نفت خام عربستان است. هم‌زمان، بسته شدن تنگه هرمز از سوی ایران باعث شد تولیدکنندگان خلیج فارس تا سقف ۱۲ میلیون بشکه در روز را متوقف کنند و همین موضوع جهش قیمت‌ها را رقم زد.

جریان نفت پس از توافق اولیه میان آمریکا و ایران در ماه گذشته تا حدی از سر گرفته شده، اما هنوز پایین‌تر از سطح پیش از جنگ باقی مانده است. تولید عراق از ۴.۳ میلیون بشکه در روز به کمتر از ۱.۵ میلیون بشکه در ماه مه سقوط کرد، کویت در ماه مارس وضعیت فورس‌ماژور اعلام کرد و پالایشگاه سیترا در بحرین چندین بار هدف موشک‌های ایرانی قرار گرفت. زاید بلبی، شریک مدیریتی شرکت هاردکسل ادوایزری مستقر در لندن، گفت: «گفت‌وگوهای اخیر درباره کریدورهای خط لوله جدید با مشارکت عربستان، کویت و قطر بازتاب یک واقعیت راهبردی گسترده‌تر است. این درگیری ذهن‌ها را در منطقه به خطرات اتکای صرف به هرمز معطوف کرده است.»

آرامکو از اظهار نظر خودداری کرد و دفترهای ارتباطات دولت عربستان و بحرین، وزارت نفت عراق و قطرانرژی نیز به درخواست‌های اظهارنظر پاسخ ندادند. قطر که عمدتا صادرکننده گاز طبیعی مایع است، با موانع فنی بزرگ‌تری روبه‌روست و بنا بر گفته سه منبع، گزینه‌های جایگزین متعددی از جمله مسیر عبوری از عربستان را بررسی می‌کند. امارات متحده عربی، تنها کشور دیگر خلیج فارس با ظرفیت معنادار برای دور زدن هرمز، نیمی از یک خط لوله جدید شرق-غرب را تکمیل کرده که با بهره‌برداری در سال آینده ظرفیت انتقال نفت خام به فجیره را دو برابر خواهد کرد و خط لوله موجود ابوظبی نیز تا ۱.۸ میلیون بشکه در روز ظرفیت دارد.

یک منبع صنعتی گفت گسترش ظرفیت عربستان «نشان می‌دهد که پس از جنگ، مرحله بعدی رقابت عربستان و امارات شاید به مسابقه‌ای برای افزایش تولید نفت و در نتیجه مسابقه‌ای برای پایین آوردن قیمت‌ها تبدیل شود.»

نظر شما درباره برنامه عربستان برای نفت چیست؟